Daily Archives: March 16, 2016

હસ્તી (હાથી)

Standard

☆હસ્ત (હાથી) ☆
——————————

image

પ્રાચીન સમય થી હાથી નો ઉપયોગ થતો આવે છે દુનિયા માં સહું થી પહેલાં હાથી નો ઉપયોગ પ્રાચીન ભારત માં યુદ્ધ માટે થતો,  હાથી ને એક માંગલિક પ્રાણી ગણવામાં આવતો શુભ કાર્ય માં હાથી સારો કહેવાતો ..!!

પુરાણ અને શાસ્ત્ર માં હાથી હાથી નું વર્ણન થયું છે અગ્નિ પુરાણ, ગરૂડ પુરાણ, વિષ્ણુ ધર્મોતર પુરાણ , માં હાથી ના લક્ષણ, ચીકિત્સા વગેરે નું વર્ણન આવે છે ,  પુરાણ પ્રમાણે હાથી ની ઉત્પતિ ઐરાવત માંથી થઇ છે ..!!

અને ઐરાવત ની ઉત્પતિ સમુદ્ર મંથન માંથી થઇ છે,  પ્રાચીન સમય માં પાલકાપીયા નામના મૂની એ હાથી ઉપર ગજશાસ્ત્ર ,  હસ્તી આયુર્વેદ જેવાં ગ્રંથો ની રચના કરી હતી, અગ્નિ પુરાણ અને ગરૂડ પુરાણ માં પણ ગજ વિદ્યા નો ઉલ્લેખ મળે છે તેમાથી અમુક લેખ આ પ્રમાણે છે..!!

અગ્નિ પુરાણ ના 287 ના અધ્યાય નિ અમૂક વિગત….!!

” લાંબી સુંઢ વાળા લાંબો શ્ર્વાસ લેવા વાળા વીશ અથવા અઢાર નખ વાળા હાથી ઉતમ કહેવાય છે ..!!

જેનો જમણો દાંત ઉચ્ચો હોય, જેની મેઘ સમાન ગર્જના હોય તે હાથી ઉતમ કહેવાય…!!

હાથી ની પરીક્ષા સાત ગુણ થી થાય છે …!!
1- વર્ણ 2 – સત્વ 3- બળ 4- રૂપ 5- કાન્તિ  6- શારીરીક બાંધો  અને 7- વેગ …!!

પ્રાચીન ભારત માં મગધ ખૂબ શકિતશાળી સામ્રાજ્ય તરીકે ઉભર્યુ એનું કારણ ત્યાંનું હસ્તીદલ હતું જે અન્ય રાજાઓ પાસે ન હતું એવું ભારતીય ઇતિહાસ માં છે ….!!

•☆• સીંકદર ભારત માં આવ્યો ત્યારે તે એ જોઇ ને ગભરાઇ ગયો કે આટલું મોટું હાથીદળ આ સૈનિકો એ જોયું પણ નહોતું  અને તેના પુરાવા સંશોધીત ઇતિહાસ માં મળે છે

સાભાર – અનિરૂધ્ધ ભાઇ ધાધલ
ધર્મરાજ સિંહ વાઘેલા (છબાસર)

History & Literature

Advertisements

☆અશ્ર્વ નાં આરાધ્ય દેવ☆ ” રૈવંતદેવ”

Standard

☆અશ્ર્વ નાં આરાધ્ય દેવ☆
           ” રૈવંતદેવ”

image

બધી વિષય વસ્તુ ના એક-એક આરાધ્ય દેવ હોય છે,  જેમ કે ધન ના દેવી લક્ષ્મીજી હોય છે,  સોનાના દેવ કુબેર હોય છે વિદ્યા ના દેવી સરસ્વતી હોય છે…!!

તેમજ અશ્ર્વ ના આરાધ્ય દેવ હોય છે જે હાલ માં ભૂલાઈ ગયાં છે તેમનું નામ છે “રૈવંતદેવ”  પ્રાચીન સમય માં રાજવીઓ સારા અશ્ર્વ મેળવવા માટે “રૈવંતદેવ” નું અનુષ્ઠાન કરતાં…!!

“રૈવંતદેવ” નું વર્ણન રૂગવેદ , વિષ્ણુ પુરાણ,  માર્કન્ડેય પુરાણ,  તેમજ બીજા અનેક ગ્રંથો માં મળે છે ,  રૈવંતદેવ ને સુર્યદેવ અને સંજનાદેવી(રાંદલ માઁ ) ના પુત્ર અને અને અશ્ર્વીની કુમાર ના સગા ભાઇ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે…!!

સુર્યદેવ ની કૃપાથી “રૈવંતદેવ” ને ગૃહયાકા (કુબેર નો ગૃપ્ત ભંડાર ) ના મંત્રી અને અશ્ર્વ ના આરાધ્ય દેવ તરીકે સ્થાપવામાં આવે છે, સૌર ધર્મ માં “રૈવંતદેવ” નું ખાસ સ્થાન હોય છે , અશ્ર્વ પુજા માં “રૈવંતદેવ” મુખ્ય આરાધ્ય હોય છે અશ્ર્વ શાસ્ત્ર ના બીજા અધ્યાય માં સારા અશ્ર્વ મેળવવા માટે “રૈવંતદેવ” ની પુજા કરવા કિધું છે અને રૈવંત સ્ત્રોત નું વર્ણન પણ કર્યું છે…!!

અલગ-અલગ પુરાણો માં સારા ઉતમ અશ્ર્વ મેળવવા માટે “રૈવંતદેવ” ની આરાધના કરવાનો સંકેત દિધો છે,  પ્રાચીન સમય માં સારા અશ્ર્વ માટે “રૈવંતદેવ” ની પૂજા કરવાની પ્રંથા હતી,  પણ હાલ માં તે પ્રંથા લુપ્ત થઇ ગઇ છે ભાગવત ગીતા માં શ્રી કૃષ્ણ કહે છે કે “બધા અશ્ર્વમાં હું “ઉચ્ચસૈસર્વસ” છું,  દેવી પુરાણ માં “રૈવંતદેવ’ ને “ઉચ્ચસૈસર્વસ” ની સવારી કરતાં દેખાડવામાં આવ્યા છે…!!

દેવ અશ્ર્વ વર્ણ….અશ્ર્વ શાસ્ત્ર પ્રમાણે અશ્ર્વ ત્રિલોક માં બધી જગ્યા છે,  દેવો પાસે પણ પોતાના અશ્ર્વ હોય છે , તેના અલગ-અલગ વર્ણ હોય છે ..!!

ચંદ્ર દેવ -શ્ર્વેત
ઇન્દ્ર દેવ – સુવર્ણ
યમરાજ – કાળો
વિષ્ણુ દેવ – કર્ક (શ્ર્વેત વર્ણ ઉપર બીજા કલર ના ધાબા )
સુર્યદેવ – પોપટી લીલો
વરૂણ દેવ – મેધ વર્ણ
કુબેર – વાદળી
(નકુલ કૃત અશ્ર્વ શાસ્ત્ર અધ્યાય -વીશ)
ભવિષ્ય પુરાણ , મત્સ્ય પુરાણ,  જેવા પુરાણો માં સુર્યદેવ ના સાત અશ્ર્વો નું વર્ણન મળે છે ..!!

•☆•તે પ્રમાણે સુર્યદેવ ના સાત અશ્ર્વ હોય છે અને તેમનો કલર લીલો હોય છે સુર્યદેવ નું એક નામ “સપ્ત વાહાન ”  છે એટલે કે જેને સાત વાહાન છે…!!
સાત અશ્ર્વો ના નામ ..
ગાયત્રી,  બ્રહતી, ઉષ્નીક, જગતી,  ત્રીસ્તુપ,  અનુસ્તુપ,  અને પંકિત છે , આ સાત અશ્ર્વો ને સાત છંદ પણ કહેવાય છે ..!!

સાભાર- અનિરૂધ્ધ ભાઇ ધાધલ
સૌજન્ય – રાજભા ઝાલા

History & Literature