Monthly Archives: November 2016

અશ્વ

Standard

​અશ્વ; નહિ વાગોળનારાં પશુમાંનું સવારીનું એક સુંદર ચોપગું પશું; તુરગ; હય. 

ઘોડાને પગે ફાટ નથી હોતી. તેને ખરી નહિ પણ ડાબલા જેવો આખો નખ હોય છે. સિંહની માફક એની ગરહદન ઉપર વાળ હોય છે. આ પ્રાણી સવારી કરવામાં અને ગાડીએ તથા હળે જોડવાના કામમાં આવે છે. બધાં પ્રાણીઓમાં ઘોડો ખરેખરો નર ગણાય છે. કારણકે તેને એકલાને જ સ્ત્રીચિહ્ન એટલે સ્તન હોતાં નથી.
મહામુલા અશ્વો નુ દાન પણ પ્રસિધ્ધી પાત્ર થતુ.
*જસદણ દ.શ્રી. આલા ખાચર નો દુહો*
*કવિયા તેં કેતા કીયા, ઘરેઘર ઘોડા થા;*

*તેથી અમર કીત વરી, તું ને વાછાહરા.*
*નવાનગર ના સ્થાપક જામ રાવળ નો દુહોઃ*
*જડિયો જંગલ મા વસે, ઘોડા નો દાતાર;*

*ત્રુઠ્યો રાવળ જામને હાકિ દિધો હાલાર.*
 બધાં જાનવરોમાં સુંદર બાંધો અને દેખાવપણાનો ગુણ ઘોડામાં જ જોવામાં આવે છે. ઘોડો એ સોંદર્ય અને ઉત્સાહની મૂર્તિ જ હોય એમ દેખાય છે. તે રંગે ધોળો, કાળો, રાતો, પીળો અથવા મિશ્ર રંગનો હોય છે. તેના અવાજને ખોંખારવું કે હણહણવું કહે છે. 

સ્વભાવે તે ગરીબ, હુકમ ઉઠાવનાર અને વફાદાર છે. ખડ અને ધાન્ય તેનો ખોરાક છે. ઘોડી ગર્ભાધાનથી ૧૧ મહિને અથવા તો ૩૪૫ દિવસે એક બચ્ચાંને જન્મ આપે છે. ઘોડાની આયુમર્યાદા ૨૭ વર્ષની મનાય છે. એમ લોક માન્યતા  છે કે ઘોડા પાસે શેતાન આવી શકતો નથી માઠા બનાવની ૪૦ દિવસ અગાઉ તેને ખબર પડે છે. 

રંગ અને ગુણ ઉપરથી ઘોડાની ચાર જાત માનેલી છ: બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર.

 બ્રાહ્મણ: આ ઘોડાના શરીરની વાસ ફળ અથવા દૂધ જેવી હોય. તે સ્વભાવે ગરીબ અને દયાળુ હોય. પાણીમાં મોઢું ડૂબાડી પાણી પીએ. તેને ઘેર રાખ્યાથી ધનવૃદ્ધિ થાય. 

ક્ષત્રિય: તેના શરીરની વાસ બકરા કે અગરૂ જેવી હોય. તે ચંચળ અને બળવાન હોય છે. પાણી પીતાં હોઠ બીડી ખરી ઠોક્યા કરે છે. તે લડાઈ માટે પસંદ થાય છે. 

વૈશ્ય: તેના શરીરની વાસ ઘી જેવી હોય છે. પાણી પીતાં તે નાકને પાણીમાં ડૂબાડે. 

શૂદ્ર: તેના શરીરની વાસ માછઠલી જેવી હોય. પાણી પીતાં તે પાણીને નાક અડાડતો નથી. સ્વભાવે તે ગુસ્સાબાજ અને બોજો ઉપાડવાના કામનો છે. 
ઘોડો ખરીદતી વખતે તેના ગુણદોષ તેના રંગ ઉપરથી પારખવામાં આવે છે. ખજૂરના જેવા રંગવાળો, અબલકી, જેનો આગલો અર્ધો ભાગ હરતાલના જેવા રંગનો પીળો હોય, જેનું માથું, કાન, ચારે પગ લાલ અને છાતી સફેદ હોય, જેના જમણો કાન લાલ અથવા કાળો હોય તે સારો ઘોડો ગણાય છે. 

ચક્રવાક, મલ્લિકાક્ષ, શ્યામકર્ણ, પંચકલ્યાણી અને અષ્ટમંગળ એ શુભ લક્ષણવાળા ઘોડા છે. 

ચક્રવાકનું શરીર પીળું અને પગ ધોળા મલ્લિકાક્ષનું શરીર જાંબુઆ રંગનું અને પગ ધોળા, શ્યામકર્ણનું શરીર ધોળું અને બીજા રંગ મિશ્રિત, પંચકલ્યાણીનું મોં અને પગ ધોળા તથા અષ્ટમંગળનાં મોં, કપાળ, પૂછડું, પગ અને છાતી સફેદ હોય છે. 

જુદા જુદા દેશમાં ઉત્પત્તિ મુજબ પણ ઘોડાને નામ અપાય છે: જેમકે, સિંધી, કાઠિયાવાડી, અરબી, કાબૂલી દક્ષિણી, પહાડી, પેગુ, મારવાડી, કચ્છી, માળવી, ઓસ્ટ્રેલિયન વગેરે. 

સિંધી ઘાડનું નાક બકરા જેવું ઊંચું હઈ તેની ચાલ રેતીમાં ચાલવા જેવી છે. 

કાઠિયાવાડી ઘોડો તીખો, શરીરે પાતળો અને દેખાવડો હોય છે. 

ઘોડાની સંખ્યાબંધ જાત છે: ફૂલમાળિયો, માણેક, બોરિયો, તાજણિયો, કેસરી, રેડિયો, માલિયો, બોદલિયો, લખિયો, કેશિયો, શિંગાળિયો, બાદરિયો, ચવરઢાળ, જખાદિયો, હરણિયો, મારૂચો, ડોલર, રેશમિયો, લખમિયો, વાગળિયો, બેગડિયો, ચટપંખો, નાગફણો, બહેરિયો, સારટિયો, રીમિયો, બાજળિયો, ચિંતામણી, અગરિયો, પરવાળિયો, મોરધજ, પારખમણી, પરૈયો, પોપટ, છલબલ, તોખારિયો, સાંકળિયો, કાબર, ઘૂમટી, કાલડી, કાગડિયો, પંખાળિયો, હસળિયો, મણિયો, આખાડિયો, રામપહા, કાળીભાર, પૂતળિયો, તેજો, ખંખારિયો, સળિયો, દાવલિયો, કોહાલ, રૂપાળિયો, હરડિયો, માકડો, છપરિયો, ચોટીલો, હીરાળો, માછલિઓ વગેરે. 

આ પ્રાણી મનુષ્યને જીવતાં જેમ ઉપયોગી છે તેમ મુઆ પછી તેની લાશમાંથી પણ ઉપયોગી ચીજો બને છે. પગનાં હાડકાંમાંથી છરીકાંટાના હાથા, પૂછડીના વાળનું કપડું, પાંસળી અને ગરદનને બાળીને તેનાં હાડકાંનો કોલસો અને ચામડામાંથી શિકારી બૂટ બને છે. તેની ખરી સાફ કરી તેમાંથી તેલ કાઢી લીધા પછી બાકી રહેલી કઠણ ચીજનાં લિખિયાં અને દાંતખોતરણી બને છે. 
ઊંચાઈ પ્રમાણે ઘોડા સાત જાતના છે: સાઠ આંગળ ઊંચો સાધુ, ચોસઠ આંગળ શ્રીવત્સ, અટસઠ આંગળ અહિલાદ, બોતેર આંગળ મનોહારી, છોતેર આંગળ અશવિજય, એંશી આંગળ વૈભવ અને ચોરાશી આંગલ ઊંચો ઘોડો શાન્ત કહેવાય છે.
સૌરાષ્ટ્ર મા અસલ ઓલાદ ના અશ્વો ઉછેરવામાં આવતા ઉપરાંત વંશાવળીયો પણ રાખવા મા આવતી. જેના પણ વહિવંચાઓ નામ નોંધતા.ઘોડો ખરીદતી વખતે એના માબાપ ના સારા નરસા ગુણ અવશ્ય જોવાય છે. આવા દેવાંશી અશ્વો એ યુધ્ધ માં વિજય અપાવ્યાના , સાહસ અને શોર્ય દાખવ્યા ના,પ્રાણ બચાવ્યા ના અસંખ્ય દાખલાઓ છે.
*યુધ્ધકાળ મા અશ્વ નુ , અગ્રસ્થાન ગણાય;*

*ક્ષાત્રધર્મ ની પાલના, હય થી અધિક મનાય.*
પણ હવે અશ્વ યુગ આથમી રહ્યો છે.
*ગયા ઘોડા ગઇ હાવળ્યો, ગયાં સોનેરી સાજ;*

*મોટર ખટારા માંડવે, કરતાં ભૂં ભૂં અવાજ.*

☀ *કાઠી સંસ્કૃતિદીપ સંસ્થાન* ☀
સાભારઃ ભગવદ ગો મંડલ, જોરાવરસિંહ જાદવ
🏇🏇🏇🏇🏇🏇

Advertisements

‘દીકરી (દુહિતા) દેવો ભવ’.

Standard

મહુવામાં હોઉં ત્યારે મારા રોજના ક્રમ પ્રમાણે, મારે ગામ તલગાજરડા, ચિત્રકૂટ ધામથી રામવાડી સુધી ગામ વચ્ચેથી પસાર થવાનું, જેથી બધાં મને મળી શકે, હું બધાંને મળી શકું. હમણાં રામવાડી જતો હતો ત્યાં ગામને છેડે થોડાં ભાઈ, બહેનો, બાળકો ઊભાં હતાં. એક ભાઈ લગભગ 55 વર્ષની આસપાસની ઉંમરના સજળ નેત્રે ઊભા હતા. મારા સ્વભાવ પ્રમાણે ઊભા રહીને મેં પૂછયું, શું છે બાપા ? જવાબ આપ્યો, બાપુ, કાંઈ નથી. મારી દીકરીનું આણું વળાવીએ છીએ. એ ગઈ એટલે અમે સૌ ઊભાં છીએ. આ વાત સાંભળી, દશ્ય જોઈને મને વિનોદભાઈ (અભિયાન) નું આમંત્રણ યાદ આવ્યું કે, બાપુ, દીકરી વિશે કંઈક લખીને કે બોલીને આપો.

મારી દષ્ટિએ મા એ મમતાનીમૂર્તિ છે, પિતા વાત્સલ્યમૂર્તિ છે, પરંતુ દીકરી એ દયાની મૂર્તિ છે. એ મમતા છોડીને પતિગૃહે જાય છે. એના વાત્સલ્યનું સ્થાન પણ બદલાતું હોય છે, પરંતુ એનું દયાપણું અકબંધ રહે છે. અને તે ખાસ કરીને પિતા તરફથી એની દયા, મારા અનુભવમાં ખૂબ જ વિશેષ હોય છે.
દીકરી જીવનની તમામ ઘટનાઓને પોતાના વિવેક અને મા-બાપના સંસ્કારના બળે સહી લેતી હોય છે, જીરવી લે છે, પરંતુ એના બાપને કાંઈ થાય એ એના માટે સદાય અસહ્ય હોય છે. કોઈ એને કહે કે તારા પિતાની તબિયત બરાબર નથી. બસ, દીકરીની સ્થિતિ દીકરી જ જાણે.
મારી સમજ કાંઈક એવી છે કે પુત્ર એ પિતાનું રૂપ છે, પરંતુ પુત્રી એ તો પિતાનું સ્વરૂપ છે. પુત્રએ બાપનો હાથ છે, પરંતુ દીકરી એ બાપનું હૈયું છે. અને એટલે જ તો બાપ જ્યારે કન્યાદાન આપતો હોય ત્યારે, એ દીકરીનો હાથ જમાઈના હાથમાં આપતો હોય છે, પરંતુ વાસ્તવમાં તો એ પોતાનું હૈયું જ આપતો હોય છે. અને એટલે જ તો આપણા સમર્થ લોકકવિ શ્રી દાદભાઈએ ‘કાળજા કેરો કટકો મારો હાથથી છૂટી ગ્યો’ આવી અનુભૂત વાત ગાઈ છે.
દીકરીને વળાવે ત્યારે બાપની ઉંમર હોય એના કરતાં થોડાં વરસ વધી ગઈ હોય એવું અનુભવાય અને લોકોને લાગે પણ, પરંતુ એ જ દીકરી સાસરેથી બાપને મળવા આવે ત્યારે બાપ પાછો હોય એટલી ઉંમરવાળો દેખાય અને ગામડાંમાં તો દોડી પડે, મારો બાપ આવ્યો….મારો દીકરો આવ્યો….
એમાંય દીકરીને ત્યાં બાળકમાં દીકરીનો જન્મ થાય ત્યારે બાપ વધારે નાનો (નાના) થઈ જતો હોય છે. જુવાન દીકરી વૃધ્ધ બાપની મા બની જતી હોય છે. અને મા જેમ બાળકને આગ્રહ કરીને જમાડે, સાચવે વગેરે ભાવ દીકરી બાપ તરફ વહાવતી હોય છે. એટલે દીકરીવાળો બાપ ક્યારેય નમાયો નથી હોતો.
ઘરથી દૂર હોવાનું મારે ખૂબ બને છે. કુટુંબીજનો મારા સાંનિધ્યથી દૂર હોય છે, પણ તેનાથી લાગણીનાં બંધનો વધુ મજબૂત થયાં છે. મારી દષ્ટિએ એ અપવાદ પણ હોઈ શકે, કારણકે હું શરિરથી બહાર ફરતો હોઉં છું, પણ મનથી તેમના તરફ અને એ લોકો મારા તરફ વધારે રહ્યાં છે. એથી અમારું મમતાનું બંધન વધુ મજબૂત થયું છે. અને મારું રામકથાનું જે આ સતત અભિયાન છે, આ પરંપરા છે, મિશન છે, તેમાં સમગ્ર પરિવારનું બહુ જ મોટું યોગદાન છે. નહીંતર મને બરાબર યાદ છે, મારી સૌથી નાની દીકરી શોભના, નાની હતી ત્યારે વડોદરાની કથામાં હું જઈ રહ્યો હતો. મારો નિયમ છે કે હું કથામાં જાઉં ત્યારે બધાં બાળકોને મળીને જાઉં. વહેલું નીકળવાનું હોય તો તેમને જગાડીને કહેતો જાઉં કે બેટા, હું જાઉં છું. એક વખત શોભનાએ મને પૂછેલું; ત્યારે મને આંસુ આવી ગયાં. પ્રશ્ન ખૂબ જ કરૂણાથી ભરેલો હતો. એણે મને એમ જ પૂછયું, “આ બધી કથાઓ મોટા ભાઈ તમારે જ કરવાની છે ?” શોભના મને મોટા ભાઈ કહે છે. ત્યારે હું સમજી શક્યો હતો કે એને મારું અહીંથી જવું ગમતું નથી. પણ મારા જીવનકાર્યમાં શોભનાનો ખૂબ સહયોગ રહ્યો છે.
રામચરિત માનસમાં લખ્યું છે – “પુત્રી પવિત્ર કિયેઉ કુલ દોઉ’ યાનિ પુત્ર બાપના એક જ કુળને તારે છે, પરંતુ દીકરી બન્ને કુળને, એટલું જ નહીં, ત્રણેય કુળને તારતી હોય છે. ગંગાજીના ત્રણ મહત્વના વિશેષ પાવન સ્થાનો હરિધ્વાર, પ્રયાગ અને ગંગાસાગર. દીકરીરૂપી ગંગા માટે અથવા ગંગા જેવી દીકરી માટે, મા હરિધ્વાર છે, બાપ પ્રયાગ છે અને પતિ ગંગાસાગર છે. એ ત્રણેયને ધન્ય અને પવિત્ર કરે છે આવું મારું દર્શન છે.
હા, દેશ, કાળ અને વ્યકિતને લીધે આમાં અપવાદો હોઈ શકે, પરંતુ મારી અંત:કરણની પ્રવૃત્તિ આવું કહે છે :

‘દીકરી (દુહિતા) દેવો ભવ’.
-પૂ. મોરારીબાપુ

પાંચ વીઘા જમીન બોલે છે, દરબાર!’

Standard

બારોટજીનો અવાજ આખાય ઓરડામાં પડઘાઈ રહ્યો. ખાટલા પર રૂવેલ ગોદડું છે ને ગોદડા પર પથરાઈ છે ફૂલવેલની ડિઝાઈનવાળી ચાદર. ને એના પર બેઠા છે મોટી ફાંદવાળા, મોટી મોટી વાંકડી મૂછોવાળા ને માથે છોગાળા સાફાવાળા બારોટજી! બબલજી બારોટ! નીચે બેઠા છે જીવણજી દરબાર! દરબારી ગામ છે. મોટાભાગની વસ્તી દરબારોની છે! હશે ગામમાં સો-સવાસો ઘર. પણ એ બધામાં એંશી ટકા ઘર વાઘેલા દરબારોનાં.
જીવણજી વાઘેલા કહો કે જીવણજી દરબાર કહો, પણ એમની પાસે જમીન છે માત્ર પાંચ વીઘાં. પાંચ દીકરા છે. પાંચ વીઘાંમાં તો બધાનું શેં પુરું થાય? એટલે એક દીકરો ખેતી કરે છે, એક દીકરો રીક્ષા ચલાવે છે, એક દીકરો નજીકના શહેરમાં પટાવાળો છે, એક દીકરો શહેરમાં શાકભાજી વેચે છે તો એક દીકરો નજીકના ગામના શેઠને ત્યાં ઉઘરાણીનું કામ કરે છે.

જીવણજી વાઘેલા એકલા જ રહે છે. હા, એમનાં ઘરવાળાં છે, પણ બાપડાં ભારેખમ કાયાને કારણે ખાટલાવશ છે. તોય જીવણજીને તેજલબાનો સથવારો છે! આન-બાન અને શાન માટે પ્રાણનેય ન્યોછાવર કરી દેનારા ક્ષત્રિયવીરોના વંશજોથી ગામ ઉભરાય છે. ગામ માથે આફત આવે તો હાક દેતાં વાર ન લગાડે! જાણે સાવજની ડણક! તલવાર કરતાંય વધારે જોરાંતી છે એમની ગર્જના. પાદરમાં પાળિયા છે. ગામ ઇતિહાસના ઓશીકે સૂતું છે. કુરબાનીની કથાઓ પોકારી પોકારીને કહેનારા પાળિયા આખે આખો ઇતિહાસ દબાવીને બેઠા છે!

જીવણજી વાઘેલા પાસે માત્ર પાંચ વીઘાં જ જમીન છે. પાંચમી પેઢી પાસે પાંચસો વીઘાં હતી. પછી પેઢી દર પેઢી જમીન વહેંચાતી ગઈ… ને આજે તો રહી ગઈ છે એમની પાસે માત્ર પાંચ વીઘાં જમીન! આખાય ગામમાં તરતાં ઘર પણ છે. સંધાય પાંચ પાંચ પેઢીના વંશજો છે. આમ તો બધા કુટુંબીઓ જ કહેવાય! પચાસ વીઘાવાળા ય છે ને ચાલીસ વીઘાંવાળા ય છે, તો સો વીઘાંવાળાય ચાર જણ છે.

ઠીક છે, છે એની પાસે ઘણું છે.

પણ જીવણજી વાઘેલા પાસે તો ગણીને પાંચ વીઘાં જમીન છે… એનું દુઃખ નથી એમને. ઉપરવાળાએ જે આપ્યું તે બરાબર.. વાઘેલી માનો વસ્તાર આ ગામમાં પહોળા પને પથરાયો છે, વાંધો નહિ. પાંચેય દિકરા અલગ અલગ કામધંધે વળગ્યાં છે, છતાં એક છે. સાંજ પડ્યે પાંચેય જણ ભેળા થઈ જાય છે…

ચાલે છે સંસાર.

ચાલે છે ધંધા-પાણી.

ચાલે છે ગામનો વ્યવહાર.

ટેકીલા ક્ષત્રિયો છે.

જાન જાય તો જૂતે મારી, શાન ન જવી જોઈએ! ઈજ્જત માટે માથું આપી દેતાં વાર ન કરે આ વાઘેલા દરબારો. ટેક એટલે ટેક. ને એ દિવસે અચાનક જ આવી ચઢ્‌યા બારોટજી… બબલજી બારોટ. જીભે આ શારદાનાં બેસણાં. ગીત-કવિ-છંદને દુહા બઘું જ જીભના ટેરવે! દરબારોના બારોટજી! એમનો અવાજ પણ સંિહની ડણક જેવો! પાંચ-સાત પેઢીનો ઈતિહાસ એમના દિમાગમાં. એમના ચોપડામાં વાઘેલા દરબારોની સાત પેઢીની ક્ષણ ક્ષણની વાતો ચિતરાયેલી હોય! સંિહની ડણક, સતીનું શીલ અને વાઘેલાઓની ટેક – આ ત્રણેયની બરાબરી કોઈ ન કરી શકે!

‘આવો, આવો, બારોટજી.’

– જીવણજી વાઘેલાએ અમરતિયો આવકાર આપ્યો. તો અંદર આવતાં બબલજી બારોટે ઓચર્યું ઃ ‘મા ભવાનીનો હુકમ થયો કે જા, જીવણજીના ઘેર જઈ આવ! દરબાર, તમારે ત્યાં તો જોગમાયાનાં બેસણાં છે! વાહ, વાહ, તમારું કુળ તો ટેક માટે જીવ ન્યોછાવર કરનારું છે…’ ને બારોટજી અંદર આવ્યા. ખાટલે રૂવેલ ગોદડાં પથરાયાં. ઉપર રંગીન ચાદર નંખાણી. ઓશીકે હાથ ટેકવીને બારોટજી બેઠા. પાણીનો કળશ્યો આપ્યો. પાણી પીતાં પીતાં બારોટજી બોલ્યા ઃ ‘વાહ રે વાહ! ધન્ય થઈ ગયા! આજ તો તમારા ઘરનું અમૃત પીવા મળ્યું! જોગમાયાનાં બેસણાં છે, દરબાર!’

ભોજન બન્યું.

દાળને ભાત. ત્રણ જાતનાં મધમધતાં શાક… ખીરનો કટોરો. પૂરી ને પાતરાં… વાહ! વાહ! ખીરનો વાડકો મોઢે મૂકતાં જ બારોટજીની મૂછોની સફેદ લકીર ખેંચાઈ! જમી રહ્યા બારોટજી… ખાટલે બેઠા. પાનનાં બીડાં આવ્યાં. પાન ખાતાં ખાતાં બારોટજી બોલ્યા ઃ ‘દરબાર, મારે તમને એક વાત કહેવાની છે.’

‘કહોને, કવિરાજ!’

‘લખેલું વંચાશે.’

‘ભલે.’

‘ટેક પાળવી પડશે.’

‘પાળીશ. નોં પાળું તો તમારું ખાસડું ને મારા ગાલ!’ બારોટજીએ ચોપડો કાઢ્‌યો. પાનાં ફેરવ્યાં. એક પાના પર એમની નજર અટકી. શ્વાસ ખાઈને એ બોલ્યા ઃ ‘દરબાર, તમારી ચોથી પેઢીના દરબાર શત્રુધ્નસંિહજી. એમણે જે વચન આપ્યું હતું મારી ચોથી પેઢીના દાદાને એ વાંચું છું.’

‘વાંચો.’

‘હું શત્રુધ્નસંિહ વાઘેલા, આથી પાંચ વીઘાં જમીન કેવડાજી બારોટને આપું છું.’

‘બરાબર!’

‘પણ બીજા જ દિવસે શત્રુધ્નસંિહ વાઘેલાનું હૃદયરોગના હુમલાને કારણ અણચંિતવ્યું મરણ થયું. કાળી કાગારોળ અને રોકકળ વચ્ચે કેવડાજી બારોટ ત્યાંથી જતા રહ્યા! બસ, ચાર પેઢીથી મારા ચોપડામાં તમારી પાંચ વીઘા જમીન બાકી બોલે છે, બોલો શું કહેવું છે તમારું?’

‘છોકરાઓને પૂછવું પડે!’

‘પૂછો.’

એજ સાંજે એમણે મોટા દીકરા માનવેન્દ્રને બોલાવ્યો. બધી જ વાત કરી. તો કહે ઃ ‘બાપુજી, હું તો તમારો દીકરો છું. તમારે મને પૂછવાનું હોય? જમીન આપવાની બાકી છે તો આપી દો! દેવું રાખવાની શી જરૂર છે?’

‘વાહ! વાહ!’ બારોટજીના મુખમાંથી ધન્યવાદના શબ્દો નીકળી પડ્યા. એમણે કહ્યું ઃ ‘જીવણજી, હું આવતીકાલે પણ રોકાઈશ. કાલે બોલાવીને પૂછી લો તમારા બીજા દીકરાને.’

બીજે દિવસે બીજા પુત્ર પ્રદ્યુમ્નસંિહને બોલાવ્યો. બધી વાત કરી, તો તે બોલી ઊઠ્યો ઃ ‘બાપુ, દેવું છે, તો ભરી દો દેવું. આપી દો આપણી પાંચ વીઘાં જમીન… બારોટજીને રાજી કરો. બારોટજીનો ચોપડો કદી ખોટું ન બોલ! દેવું ભરપાઈ કરી દો.’

બારોટજી રાજી થઈ ગયા.

બબડ્યા ઃ ‘ધન્ય છે જીવણજી તમારા કુળને!’

પછી મોટેથી બોલ્યા ઃ ‘જીવણજી વાઘેલા, હું આવતીકાલે પણ રોકાઈશ. બોલાવીને પૂછી લો તમારા ત્રીજા દીકરાને!’ બીજે દિવસે ત્રીજો પુત્ર રણમલસંિહ આવ્યો. વાત જાણી બોલ્યો ઃ ‘બાપુ, એમાં અમને પૂછવાનું હોય ખરું? બારોટજીનું દેવું કદી ન રખાય. આપી દો તમ તમારે આપણી પાંચે પાંચ વીઘા જમીન! ઉપરથી ધાનના કોથળા પણ ભરી આપો.’

બારોટજી એટલા હર્ષાવેશમાં આવી ગયા કે ઊભા થઈને તેમણે જીવણજીની પીઠ દાબડી ઃ ‘ધન્ય છે તમને અને તમારા પુત્રોને! તમારા પુત્રો તો કુળ તારણહાર છે! હું આવતીકાલે પણ રોકાઈશ. બોલાવો તમારા સૌથી નાના દીકરાને!’

બીજે દિવસે ચોથો દીકરો બલભદ્રસંિહ આવ્યો. વાત જાણીને બોલ્યો ઃ ‘બાપુ, તમતમારે આપી દો પાંચ વીઘાં બારોટજીને! પણ ઊભા રહો-’

‘કેમ?’

‘પાંચ વીઘાં આપણી ચોથી પેઢીના દાદાએ આપ્યાં હતાં. ચાર ચાર પેઢીઓ જવા છતાં આપણે દેવું ભરપાઈ કરી શક્યા નથી. ધીરધાર કરનાર હોય તો વ્યાજનું ય વ્યાજ ગણે. પણ આપણે સીધી ગણતરી મૂકી. ચાર પેઢીએ દેવું ચારગણું થાય. બારોટજીને આપણે એ હિસાબે વીસ વીઘાં જમીન આપવી પડે. આપણી પાસે તો પાંચ જ વીઘાં છે.’

‘હા, બેટા!’

‘કંઈ વાંધો નહિ, બાપુ! હું ખુદ વેચાઈ જઈશ,પણ દેવું નહિ રહેવા દઉં! અરે, કોઈને ત્યાં આજીવન ખેડૂ તરીકે રહી જઈશ, જો એ પંદર વીઘાં જમીન આપે તો…’

‘કરો ગામ ભેગું.’

એ સાંજે ગામના પાદરમાં વડ હેઠળ આખું ગામ એકઠું થયું. આમ તો બધાય પાંચમી પેઢીના નાતે કુટુંબીઓ જ હતા. ભાઈઓ હતા. બધા આવી ગયા એટલે બલભદ્રસંિહ સૌને હાથ જોડીને બધી જ વાત કરી પછી બોલ્યો ઃ ‘પંદર વીઘાના બદલામાં હું જંિદગીના છેલ્લા શ્વાસ સુધી ખેડૂ રહેવા તૈયાર છું. બોલો, છે કોઈ મારો ખરીદદાર?’

સભામાં સોપો પડી ગયો. એકદમ શાંતિ પથરાઈ ગઈ… બલભદ્ર નિરાશ થઈ ગયો. ત્યાં જ સભામાં એક જણ ઊભો થયો. એ હતો વીરભદ્ર સંિહ. ચાલીસ વીઘાં ભોંનો માલિક. એ બોલ્યો ઃ ‘ભાઈઓ, ચોથી પેઢીના દાદા તો આપણા ય દાદા થયા. એમનું દેવું એકલો બલભદ્ર શા માટે ભરે? એમ થાય તો દરબારોની દિલાવરી લાજે. મારી પાસે ચાલીસ વીઘા જમીન છે. જીવણકાકા જો પાંચ વીઘાં બારોટજીને આપી દે તો એમની પાસે કશું જ ન રહે. એટલે હું એકલો જ મારી જમીનમાંથી વીસ વીઘાં જમીન બારોટજીને આપી દઉં છું! જય ભવાની મા! જય જોગમાયા! મારે ખેડૂ રાખવાની કોઈ જરૂર નથી! જય ભોલેનાથ!’

બારોટજી તો છક થઈ ગયા. દરબારોની દિલાવરી જોઈને!

બીજા દિવસે વીરભદ્રસંિહ દસ્તાવેજના કાગળો લઈને આવ્યા તો બારોટજી બોલ્યા ઃ ‘ના દરબાર! મારે કશું જ નથી જોઈતું. તમારા જેવા દરબારોની દિલાવરી સામે મારું લેણું ખતવાઈ ગયું! આમ તો મારે જવું હતું તીરથયાત્રાએ. પણ હવે નથી જવું!’

‘કેમ, બારોટજી?’

‘મારે તો અહીં જ તીરથયાત્રા થઈ ગઈ! તમને બધાને જોયા, ગામને જોયું, ને મને તીરથનું પુણ્ય મળી ગયું! દરબારોની દિલાવરીથી મોટી તીરથયાત્રા કઈ હોઈ શકે? લો, આવજો બધા, રામ રામ! જય ભોલે નાથ!’ ને બારોટજી ઘરની બહાર નીકળી ગયા – એમનાં પડતાં પગલાંમાં પુણ્યપ્રાપ્તિની વિરલ સંતૃપ્તિનો પ્રતિઘ્વનિ ઊઠતો હતો! ઘટના તો ઘણી પુરાણી છે, પણ એના પડછંદા બનાસકાંઠામાં આવેલા દરબારી દિલાવરીથી ભર્યા ભર્યા એ ગામમાં આજેય સંભળાય છે!

(કથાબીજ ઃ ડી.બી. પટેલ ‘નીરવ’, ગાંધીનગર)

🔴मैं उज्ज्वल क्षात्र-परम्परा हूँ 🔴

Standard

                      © महेंद्र सिंह सिसोदिया
                           छायण,जैसलमेर(राज.)

                    Mob.no.-9587689188
मैं उज्ज्वल क्षात्र-परम्परा हूँ । मेरी ही रक्षा के लिए रण बांकुरो ने अप्रतिम बलिदान दिये हैं। सतयुग से लेकर आज तक न जानें कितने ही नाम-अनाम सर्वस्व होम कर गये। जब गजनवी ने यहाँ आक्रमण किया था ।सोमनाथ मंदिर को तोड़ा,तब वह भीमदेव मेरे ही रक्षण हेतु उस आततायी से जा भिड़ा था। उससे भी पूर्व बापा रावल व नागभट्ट प्रतिहार विधर्मियो की छाती पर केशरिया-केतू गाढ आये थे।यह तो मध्यकाल की एक झलक हैं ,जिसे इतिहासकार स्वर्ण-काल कहते हैं। यह तो मेरी पतनावस्था हैं। वह चौहान प्रथ्वीराज गौरी के समक्ष मेरे लिये चट्टान बनकर डटा रहा। मेरे लाडले अनवरत मुझे गौरवशाली बनाने उत्सर्ग करते रहे। हर मगरा-घाटी,थलिया-धौरे मेरे प्राणप्यारे तनुजो की वीरता की साख भरते हैं। हाँ ! इसी बालू रेत पर उन्होनें मेरे खातिर कीर्ति के धवल पग मांडणे मांडे,जो अतीत का गौरवशाली अध्याय हैं। 

       मैं जोगणपुर(दिल्ली) की तख्तापलट राजनीति को कैसे भूल सकती हैं? इस तख्त पर बैठने वाले हर शख्स ने बर्बरता  व क्रूरता से मुझे ध्वंस करना चहा। पर,मेरी गोद में खेलने वाले सिंह शावक भी कम न थे, उन्होने उनसे दो-दो हाथ करते हुए यमलोक का रस्ता दिखा दिया। वो अल्लाउद्दीन तो मुझे समूल मिटाने को कृत संकल्पित था। लेकिन मैं इतनी सहजता से कैसे समाप्त होती? मेरे हठी हमीर ने उसे सीधी चुनौती दे डाली। रणत भंवर में केसरिया करके वह अंतिम श्वास तक मेरी रक्षा हेतु लड़ता रहा। इतिहास साक्षी हैं रंगदेवी के नेतृत्व में मेरी काची कूंपलो ने जौहर व्रत का आलिंगन किया। वह मेरी लाडकी कन्या देवलदे तो जलजौहर कर बैठी। उस दिन ऐसा त्याग देखकर यमराज भी रो उठा था । फिर जाबालिपुर में कान्हड़देव ,जैसलगिरा में मूलराज व चित्तौड़ दुर्ग में रावल रतन सिंह ने इसी कर्तव्य-पथ को दुबारा दोहराया। पदमिनी के नेतृत्व में ललनाओ ने हँसते- हँसते अग्नि-ज्वाला में अपने को समर्पित कर  दिया। फिर तो मैं गिनते-गिनते ही थक गई इतने जौहर व साके हुए।फिर दूदा जसहड़,कुम्भा, सांगा, मालदेव,चन्द्रसेन,प्रताप न जाने कितने ही सूरमा मेरी रक्षा हेतू आगे आये और सर्वस्व अर्पित कर गये।

             अतीत मेरी आंखो में वात्याचक्र सा घूमने लगता हैं-एक के बाद एक नारी नक्षत्र स्वधर्म, मान-मर्यादा के लिये यहाँ हरावल में लड़ने आया। हाँ ! मेरे लिए ही अनेकों माताओ की कोख खाली हो गई,ललनाओ के माँग का सिंदूर लुट गया,बच्चो के सिर से बाप का साया उठ गया। यह सब याद करती हूँ तो आंखो में आंसू उमड़ आते हैं। लोग मुझे कठोर व निर्दय कहते हैं क्योंकि इतने बलिदानो को देखकर भी मेरा ह्रदय नहीं पसीजता। पर, उन्हें नहीं पता कि ये दारूण दृश्य देखकर मेरा दिल कितना रोता हैं? न जाने कितनी बार प्राणो की बाजी लगाते छोटे से बच्चो को देखकर धरती माता का ह्रदय फट गया। पर, हाँ ! ऊपर से मुझे कठोर बनना पड़ता हैं नहीं तो ये देश,संस्कृति सब कुछ कब का मिट गया होता ।

        आज कई सदियां बीत गई हैं पर, मेरे लाडले आज भी मेरी अस्मिता बचाने कभी मेजर पीरू सिंह, कभी शैतान सिंह और कभी नरपत सिंह व शहीद प्रभू सिंह बनकर हिमालय के उत्तुंग शिखर से लेकर थार की थलियो तक जूझ रहे हैं। ऐसे रण बांकुरो के कारण ही मैं जीवित हूँ। मैं क्षात्र-परम्परा अपने इन्हीं नौनिहालो के गर्व पर इतराती हूँ। ये मुझे कभी लज्जित नहीं होने देंगे। 

        

           
⭕परमवीर प्रभु प्रकास⭕

➖➖➖➖➖➖➖
           (१)

मौद  हुवै   मन आंगणै,

देखंता      इण   देस|

जबरा पग-पग जन्मिया,

दीपण अणत  दिनेस||
           (२)

सांमधरम राखण  सदा,

अड़िया   हो  अगवांण|

कटिया पण हटिया नहीं,

अनमी   राखी   आंण||
          (३)

सूरधरा  ओ     शेरगढ,

परतख    दे    परमांण|

गांव – गांव    रै   गौरवे,

थप्यौड़ा  इथ      थान||
            (४)

हँस- हँस  दिया  हरोल,

माथा   जिकां    महांण|

कदै  न  भूलै  कमधजां,

जगचावौ       जोधाण||
            (५)

आया    देव   ऊतावलां,

जौवण      जबरी   जंग|

प्रभु     दिखाया   पैंतरा,

सूरापण     रै       संग||
             (६)

दुसमी  सांप्रत   देखियौ,

खिरजां      वालौ  खार|

रग-रग   ऊबलियौ रगत,

वैरी      दिया     विडार||
            (७)

गोगादे       की   गरजणा, 

हिंयै        भरी     हूँकार|

ऊभौ     आगल   जायनै,

दुसमण    नै    ललकार||
            (८)

रजपूती      राखी   रगां,

करियौ  कमधज   कौप|

रण   चढतै  रणधीर  सूं,

खायौ   अरियां    खौप||

  

          (९)

राखी  रजवट    रीतड़ी,

इला   ऊजालण  आंण|

माछिल  सैक्टर  मांयनै,

प्रभू      सूम्पिया  प्राण||
           (१०)

कुल  री  राखी  कीरती,

मही     वधायौ    मांण|

शान     बढाई   सांतरी,

प्रभू       सूम्पनै   प्राण||
             (११)

गरबीजै    गौरव   लिया,

मीठौड़ो      मरू    देस|

जाहर    नाहर  ऐथ  रा,

जा      जूँझै     परदेस||
                   – महेंद्र सिंह सिसोदिया

                     छायण,जैसलमेर(राज.)

સંદેશ

Standard

​*-જય વસાવડા*

પ્રિય હમવતનીઓ,

બેશક, થોડી હાલાકી અને તકલીફ પડે છે મને-તમને-બધાને. કુદરતી આફત આવે તો આથી ય વધુ સહન કરવું પડે. આરામ ભોગવ્યો અત્યાર સુધી, તો ભોગ પણ આપવો પડે ક્યારેક. પણ જે ખરેખર તમામ અર્થમાં સામાન્ય માણસ છે, એ ચુપચાપ એ સહન કરીને પણ લાઈનમાં ઉભી જેમ તેમ છુટ્ટાનો વ્યવહાર ચલાવે છે. જાહેરાતને એક સપ્તાહ થવા આવ્યું. સામાન્ય આંદોલનો આપણે ત્યાં છાશવારે ફૂટી નીકળે છે, એમાં ય જાહેર મિલકતની ભાંગફોડ થાય છે, ચક્કાજામ થાય છે. કર્ફ્યું નાખવો પડે છે. ખાસ બંદોબસ્તની પુલિસ ગશ્ત લગાવવી પડે છે. લાઠીચાર્જ અને ગોળીબાર થાય છે. લાશો પડે છે. નેટ બેન કરવા પડે છે. અરે, આત્મવિલોપનનાં પ્રયાસો ય થાય છે. આમાંનું કશું ય થયું નથી. આખા દેશમાં ક્યાંય પણ નહી. બાકી ભીડ તો દાંડિયારાસનાં પાસ લેવા ગ્રાઉન્ડ પર જવામાં હોય છે અને લાઈન લોકલ ટ્રેનમાં ય હોય છે. એ ય હોવી ન જોઈએ ધક્કામુક્કી. પણ છે વર્ષોથી. એ સહન થઇ જાય તો આ ટેમ્પરરી છે. બ્લેક મની જગતમાં ક્યાંય સાવ નાબૂદ થયા નથી પણ નખ વધતા બન્ધ ન કરી શકો, સમય સમય પર કાપી, સાફ કરીને નિયંત્રિત તો કરી શકો ને ! મોદીના વિલ પાવરથી આ અંકુશની ધાક ફેલાઇ એ તો એમનાં વિરોધીઓએ છાના ખૂણે કબૂલવું પડે છે. 
કાળા નાણામાં મોટી શાર્ક છે, એ ઘેર બંડલ ના જ રાખતી હોય પણ બાકીનાએ તો ક્યાંક ઓકવા જ પડ્યા છે. અને એ બહાને હેરાન તો થયા ને- એ જોઇને અમારા જેવા નીતિથી પરસેવો પાડીને કમાનારા રાજી જ છે. Something is always better than nothing. ફાટીમૂઆ ભ્રષ્ટ લોકોને એક્સટેન્શનના વિચાર કરવા પડે એવું ટેન્શન આવ્યું ને જૂગાડમાં ધન્ધે તો લાગ્યા ને ! એ જ સજા છે. લાઈનમાં ઉભા છે એ તો ડીપોઝીટ કરવાવાળા નથી. છુટ્ટા કરવાવાળા છે. બાકીના તો ચોરની મા કોઠીમાં મોં ઘાલીને રુવે એમ સલવાઈ ગયેલા છે. તે એ ક્યાંથી લાઈનમાં ઉભા રહે. એ સગેવગે કરવાની ચિંતામાં છે. એને છુટ્ટાની ચિંતા નથી. અને હોય તો એની પાસે ત્યાં ઉભા રાખવા માટે પગારદાર માણસો છે. પોતે ઉભા રહે તો ફોટા પડાવવા લાગે બીજા એમની સાથે ! જમા કરાવવા માટે પુરતો સમય છે જ. અને સારું, આ બહાને બધા કેશલેસ ડીજીટલ ઇકોનોમીનું મહત્વ સમજે. બેંક એકાઉન્ટ અને પાન કાર્ડ ગંભીરતાથી લે, તો એ આમ પણ અધધધ વસતિવાળા દેશમાં ઘૂસણખોરો ઓળખવા ઝૂંપડપટ્ટીમાં ય જરૂરી છે. વડાપ્રધાન થોડીક ડ્રામેટિક સ્પીચ આપે તો એ ય યોગ્ય જ છે. કિસમ કિસમની વરાયટીવાળા જનસમૂહના ગળે કોળીયો ઉતરાવવો હોય તો શાસ્ત્રીય સંગીત ના ચાલે, એ ચશ્મેઢબ ક્રિટીક્સે માસ સાથે કામ કર્યું હોય તો સમજાય.ત્યાં મેસેજને મેઈનસ્ટ્રીમ મસાલા ફિલ્મની જેમ આપવો પડે. ને ઐતિહાસિક જોખમ લીધું છે, તો એની ક્રેડિટ પણ માણસ લે જ. જાહેરજીવન કોઈ સંતનો આશ્રમ નથી, અને એવી તક તો સંસારત્યાગી બાવાઓ ય નામ કરવાની નોંધ લેવડાવવાની ચુકતા નથી. મૂળ તો બઘવાઈ ગયેલા બોગસીયાઓનો આ વલવલાટ છે. કૂતરાં પકડવાની ગાડી જોઈ કૂતરાં તો ભસાભસ કરી જ મૂકવાના.  
હવે રહી રહીને જે રેલીની વાતોએ ચડ્યા છે, એ તો જેમની નીચે રેલો આવ્યો છે એવા ખંધા ખૂટલો છે. એમને તો સતત હાલાકીનો હોહાગોકીરો કરીને પોતાનું કામ બીજાના નામે કઢાવી લેવું છે. મીડિયા અમુક ન્યુઝ બતાવે એ તો બરાબર કે એ કરન્ટ ઇન્ટરેસ્ટ ટોપિક છે, અને એ બહાને અમુક કામચોર કર્મચારી કે લલ્લુઉલ્લુ દુકાનદાર હોય તો એમને થોડીક ધાસ્તી પણ રહે. અમુક સમચારો તો કેવળ લાગ જોઇને ચગાવી મરેલા છે, જે વાસ્તવમાં યોગાનુયોગ પણ હોય. પણ એકલદોકલ દુઃખને તારસ્વરે રજુ કરવામાં બેંક કર્મચારીઓ કે અન્ય એવા જ લોકો માનવતા ના નાતે સતત અને સખ્ત ફરજ બજાવી રહ્યા છે એ મોટા પાયે બનતી પોઝીટીવ ઘટના ભૂલાઈ જાય છે. સરકારે અમુક આયોજન આગોતરા કરવા જોઈએ પણ એ કરવા ગયા હોત તો વાત સાવ ખાનગી ન રહેત અને તો આટલી આકરી અસર ન આવત. વળી, આ નેવરબિફોર જેવો નિર્ણય છે. એના કોઈ એવા ચેક્પોઈન્ટસ નાં હોય. થોડો અન્જાન એરિયા છે, બધા માટે અને સરકાર સહિત સહુ કોઈ માટે લર્નિંગ એક્સપિરિયન્સ છે, દેશને બેહતર બનાવવા માટે પ્રયાસ કરવાનો. એમાં ભૂલો થાય તો ય ક્ષમ્ય કહેવાય. અમુક છીંડા રહે તો ય સરવાળે, એમ જ પડેલા બ્લેક મની ચોપડે ચડી ફરતા થશે અને પહેલા કરતા તો વધુ હિસાબો ચોખ્ખા થશે ને રહેશે એ નક્કી છે. 
એની વે, પણ આડેધડ આંકડાઓના કોઈ ઓથેન્ટિક સોર્સ વિના ‘ગિનાન’  ઠાલવતા મેસેજ કરનારા અને વાતે વાતે મોકો મળે ત્યાં મફતિયા વિદેશી સોશ્યલ નેટવર્ક પર કાળો કકળાટ કરી રહી છે – એ ‘પરજા’ને ખાસ બે ઉંધા હાથનની અડબોથ ઝીંકવાની ચળ આવે એમ છે. આ એ જ વાનરવેજા છે , જે હજુ હમણાં થોડાક અઠવાડિયા પહેલા કોઈ પણ ભોગે યુદ્ધ યુદ્ધના પડકારા કરવા શૂરીપૂરી હતી ! ત્યારે તો આ અક્કલના દુશ્મનો ગાઈવગાડીને કહેતા હતા કે ભલે ગમે તે થઇ જાય, ન્યુક્લીઅર વોર ફાટી નીકળે પણ બસ લડી જ લેવું છે. ઠાલું થૂંક ઉડાડતી મેસેજ ફોરવર્ડિયા રાષ્ટ્રભક્તિ ! આટલામાં ફીણ આવી ગયા ને બોકાસા નીકળી ગયા તો બૂડથલો કયા મોઢે યુદ્ધના નારા ઠોકતા હતા ? બન્કરમાં રહેવું પડે અને એર સ્ટ્રાઈક થાય તો સાત દી’ લગી ફૂડ પેકેટ ય નાં મળે. છાણ છે નહિ લાઈનમાં ઉભા રહેવાનું કરન્સી એક્સચેન્જ માટે તો યુદ્ધમાં તો જખમ થાય. ઘર તૂટે, લાશો પડે. સરનામાં વીંખાઈ જાય. મોંઘવારી થાય તો ય વસ્તુ ના મળે, વીજળી ને વેપાર ઠપ્પ થઇ જાય. પેલા ચાઇનીઝ રાજદ્વારીએ કડવું, પણ સાચું કરેલું કે ભારતની જનતા બહિષ્કારની વાતું જ કરે છે, બાકી રૂપિયા બચાવવાની વાત આવે ત્યાં દેશ બાજુએ મુકીને બેસી જાય એવી છે એટલે અમે એને સિરિયસલી લેતા જ નથી. હમણાં કો’ક ખાનનું નિવેદન આવ્યું હોત કે અશ્લીલ પોસ્ટર જોયું =હોત કે પ્રેમી પંખીડાને પરેશાન કરવાના હોત તો  ચિત્રો કે થીએટરના કાચ કે ચિત્રો -પુસ્તકો તોડવાના હોત તો ટોળું પેંતરા કરતું સીનસપાટા કરવા પહોંચી ગયું હોત. સાવ ફાલતુ મુદ્દે ઠેકડા મારનારા ખરા અર્થમાં પાયાનું પરાક્રમ બતાવવા માટે સાવ નાનકડું તપ કરવાનું છે, ત્યાં વાઇસર ટાઈટ થઇ જાય છે. શેરીઓ તો સ્વચ્છ નથી કરતા કોડાવ, ખાતું તો સ્વચ્છ કરો પોતાનું. બધી વાતમાં જૂની કુટેવ છોડવાની વાત આવે એટલે ભેંકડા તાણીને રીડિયારમણ કરવાનું ? ફટ છે ભૂંડાવ. સારા નથી લાગતા. 
માંડ પ્રોજેક્ટને બદલે પોલિસીની દિશામાં એક સારો નિર્ણય આવ્યો છે આપણા હોતી હૈ ચલતી હૈ, આગુ સે ચલી આતી હૈના દેશમાં. એને વધાવશું તો જ બીજા આવા અનેક જરૂરી નિર્ણયોની ચેઈન બનવા માટે સીસ્ટમ પર પ્રેશર અને પ્રેરણા બંને આવશે. ગુમાવવાનું કેવળ ચોરટાઓએ જ છે. અને ઉપરથી ધાર્મિક દેખાતો આ દેશ મૂળ તો પૈસાને પરમેશ્વર માનનારો છે એ દંભ ઉઘાડો પડી રહ્યો છે, એ ય સારું છે. પૈસાની વાત આવી તો પ્રેયસીથી પાકિસ્તાન, પરમાત્માથી પાનસોપારી બધું ભૂલીને આ કહેવાતા સદાચારી જીવડાં રઘવાયા થઈને ઉધામા કરવા લાગ્યા છે ! પણ આપણે પોતાની જ લાચારી પર હસતાંહસતાં, સેલ્ફ જોક બનાવતા બનાવતા પણ સેટિંગ ફિક્સિંગને બદલે આ પરિવર્તનને એટલો ને એવો પ્રેમ કરીએ કે ઉપર બેઠેલાઓ ભારતવર્ષનો નવતર પારદર્શક આધુનિક મિજાજ પારખીને એક એક કડીમાંથી આખી હારમાળા રચવા મજબૂર થઇ જાય નવનિર્માણની ! લક્ષ્મી ચાંદલો કરવા આવે ત્યાં મોં ધોવા ન જવાય. કૃષ્ણે સફાઈ માટે કુરુક્ષેત્ર અને યાદવાસ્થળી જોવી પડેલી. આપણે તો કશું ભોગવવાનું નથી આવ્યું. તો અસલી રામરાજ્ય વખતે મંથરા કે પેલા અયોધ્યાના ધોબી ( આ એ અળવીતરાં નાગરિક માટે સ્વભાવગત કોમેન્ટ છે, caste or gender based નહી )  ન બનીએ. આપણી આદતો અને વિચારોનું વાયરિંગ બદલાવી ટોળાંમાથી નાગરિક બનીએ. નવેસરથી પ્રામાણિક શિસ્ત કેળવીએ હવે જાગ્યા ત્યારથી સવાર સમજીને. અધિકારી કે નેતા, ભ્રષ્ટ માનસિકતાનિ જ પેદાશ છે. આવી સહેલાઇથી સ્વરાજ ઘડવાની તક વારંવાર નથી આવતી. પેલા નોટનું ખિસ્સું જ ના રાખનારા બાપુ આજકાલ બહુ ગુલાબી બનીને મલકાઈ રહ્યા હોય એવું લાગે છે. 🙂
IN FREEDOM OF THAT HEAVEN, LET MY COUNTRY AWAKE !
~ જય વસાવડા

ભાવનગર રાજ્ય નો પ્રસંગ 

Standard

​આજ ની પરિસ્થિતિ મા ખાસ વાંચવા જેવો એક આજાદી સમય નો ભાવનગર રાજ્ય નો પ્રસંગ 
ભાવનગરના મહારાજા કૃષ્ણકુમારસિંહ ગોહીલે  સૌરાષ્ટ્રમાં, અને  ભારતમાં સૌપ્રથમ પોતાના રાજ્યમાં પ્રજાને જવાબદાર રાજતંત્ર આપવાની જાહેરાત કરી હતી. એ વખતે, એટલે કે જાન્યુઆરી-૧૯૪૮માં સરદાર પટેલ હાજર રહ્યા હતા
સરદાર પટેલ જયારે સહી માટે ભાવનગર મહારાજા કૃષ્ણકુમારસિંહ પાસે આવે છે ત્યાંરે મહારાજા સરદાર ને કહે છે કે “વલ્લભભાઈ આ ભાવનગર રાજ્ય અને સંમ્પતિ હુ પ્રજા ના કલ્યાણ માટે ભારત સરકાર ને સોંપુ છુ કારણ કે આ મારા બાપ દાદા ની મિલકત છે પણ મહારાણી જે સંમ્પતિ લગ્ન વખતે એમના ઘરેથી સાથે લાવ્યા છે એ આપ જો મને સમય આપો તો હુ એમણે પૂછી લઉ કે એ સોઁપવાની છે કે નહી કારણ કે એ સંમ્પતિ એમની છે.” મહારાજા નો વિવેક જોઇ સરદાર પટેલ ચોકી ઉઠ્યા અને કહયુ કે “બાપૂ આપ ને સમય ન માંગવાનો હોય આપ તો પ્રથમ સહી કરી લોકશાહીના સૌથી મોટા ભાગીદાર થઈ રહ્યા છો.અને આટલી અઢળક સંમ્પતિ સોપી રહ્યા છો તો મહારાણીની સંમ્પતિ આપ ના આપો તો પણ ચાલશે”

અને દરબારગઢમાં માણસ જાય છે અને મહારાણી વિજયાકુંવરબા

ને પૂછે છે કે મહારાણી ભારત મા લોકશાહી આવી રહી છે અને મહારાજા રાજ સમ્પત્તિ સરકાર ને સોંપી રહ્યા છે મહારાજા એ પૂછાવ્યૂ છે કે આપ ની સંમ્પતિ નુ શુ કરવાનુ છે.ત્યારે ક્ષત્રિયાણીએ જવાબ આપ્યો કે “”મહારાજા ને કહેજૉ કે હાથી જાય તો તેનો શણગાર ઉતારવાનો ન હોય એ હાથી તો શણગાર સાથે જ સારો લાગે.મારી સમ્પૂર્ણ સંમ્પતિ પ્રજા ના કલ્યાણ માટે સરકાર ને સોંપી દેજો ”
આને કહેવાય ખાનદાની,સંસ્કાર આને બલિદાન કહેવાય.

ધન્ય છે રાજપુત રાજાઓને કે જેમને અખંડ ભારત માટે હસ્તા મોઢે એ રજવાડા ત્યજી દિધા.

અને આજે લોકો કાળું નાણું આપતા પણ ખચકાય છે,,….

 

દેશમાં ૫૦૦ અને ૧૦૦૦ નોટો બંધ કરી ને નવી આપવાની છે તોય ઘણા લોકોના જીવ નથી હાલતા

તો વિચારો કે દેશ માટે રાજા રજવાડા આપવા વાળા રાજપૂતો ને  આ દેશની જનતા જેટલું માન સન્માન કરે તેટલું ઓછું છે ….

ધન્ય છે આ રાજપૂતના વિરલાઓ ને જેમને દેશ માટે જમીન જાગીર સોનામહોર પૈસા એ સમયે જે હતું તે બધું દેશ માટે સમર્પિત કર્યું.

​પશુધન અને તેની ઉપરની સોરઠીલોકોની મમતા

Standard

ઘોડાં, ભેસું, ઊંટ, ગાયો એ બધા સોરઠી લોકજીવનમાં એનો સંસ્કારફાળો કેટ્લો ભાતીગળ છે, અને કેટલે રોમાંચક અને સંવેદનકારક હતો, તે વખતે પશુધન કેવળ આર્થિક ધન નહોતું,
પણ લલિતાઓર્મિઓનું ધન હતું, સાહસનું સાથી હતું, વાચાવિહોણુ તોયે વાતું કરનારુ હતું, અને કવિતાઓનું પ્રેરક હ્તું, ઘોડો એટ્લે જીવનના ત્રિવિધ સાફલ્યતા માંહેનુ એક સાફલ્ય :
તિખ્ખા તુરગ ન માણિયા, ભડ સિર ખગ્ગ ન ભગ્ગ;

જનમ આકરણ હી ગયો , ગોરી ગળે ન લગ્ગ..
તેજસ્વી ઘોડા જો ન માણ્યા, સુભટ શત્રુનાં શિર પર જો સમશેર ન ભાંગી,

અને ગોરી નારી જો ન લાગી, તો તો જન્મ વ્યર્થ ગયો કહેવાય!
“પતાળ લોક ની નાગપાદમણી” આવુ બિરૂદ મેળવેલી ભેંસો. જેણે લોકકવિ ઓના નયનોમાં જે કાવ્યાંજન આંજતી તે આજની બબ્બે ચોટ્લા વાળતી સુંદરીઓથી જરાક પણ ઊતરતું નહોતું..
“મેયું અંબોડાળિયું , દો દો શીંગડા વટ ,

શેડ્યુંરા ધમોડા મચે, તલ માચે ગેગટ..”
આંટા લઇ ગયેલાં બેઉ શીંગડારૂપી બે અંબોડા વડે શોભતી ભેંસો હોય અને એનાં દૂધની ધારઓ દોહતી વેળાએ ગુંજતી હોય , ત્યારે જીવનમાં મસ્તી મચે.
આ માટે તો કવિઓએ ભેંસ માટે બિરુદ-ગાન પણ બાનાવ્યું છે…. પચ્ચીસ વર્ષના એક કવી ગીગા બારોટ દ્વારા રચાયેલું પશુધન માટેનું કાવ્ય..
” ગણું નામ કુઢી તણાં , નાગલ્યું ગોટક્યું,

નેત્રમ્યું, નાનક્યું શિંગ નમણાં.
ગીણલ્યું , ભૂતડ્યું , ભોજ , છોગાળિયું,

બીનડ્યું , હાથણી , ગજાં બમણાં.
ભીલીયું , ખાવડ્યું , બોઘડ્યું , ભૂરીયું ,

પૂતળ્યું ઢીંગલ્યું ,નામ પ્રાજા.
ભગરીયું ,વેગડ્યું , વાલમ્યું , ભાલમ્યું,

રાણ ખાડુ તણાં જાણ રાજા !
દાડમ્યું , મીણલ્યું , હોડક્યું દડકલ્યું ,

ગેલીયું , મુંગલ્યું , રૂપ ગણીએ.
સાંઢીયું , બાપલ્યું , ધ્રાખ ને સાકરું ,

પાડ ગાડદ તણા કેમ ગણીએ.
ઉપર પંક્તિઓમાં નામો હતાં અને હવે ભેંસોના રૂપ વિશે એઓ લખે છે :
ઓપતાં કાળીયું , શિંગ આંટાળીયું,

ભાળીયું પીંગલાં આઉ ભારે ;
ધડા મચરાળીયું , ડુંગરા ઢાળીયું,

હાલીયું ગાળીયું , ખડાં હારે.
એકલું રૂપ જ નહિં પણા એના બચ્ચા પરનું મસ્ત વાત્સલ્ય, એ એના રૂપનો અનિવાર્ય અંશ હતો, તે વગર તો પયદાત્રી જનેતાની શોભા શી !
હાલીયું પારવાં પરે હેતાળીયું,

ઝરે પરનાળીયું મેઘ જેવાં.
દાખતાં વીરડા જેમ દુધાળીયું,

મોંઘ મૂલાળીયું દીએ મેવા.
ચારણ ગીત : રચનાર ગીગા બારોટ