Daily Archives: March 31, 2017

શ્રદ્ધા

Standard

​શ્રદ્ધા. 

શ્રદ્ધા.

શ્રદ્ધા.
ના. આ ધાર્મિક શબ્દ નથી. ધર્મમાં ખુબ પ્રયોજાય છે. પરંતુ ઊંડેથી આ શબ્દ માનવ સહજ ભાવ છે. જેને લોજીક સાથે મજા નથી. એને હૃદયના અથાગ ઊંડાણમાં ખોજીએ તો મળે છે. જે એક વિશાળ સ્પેક્ટ્રમ પર ઉભો છે:

શ્રદ્ધા… જો ઓછી હોય તો ‘શંકા’ સુધી પહોંચે. 

શ્રદ્ધા…જો વધુ હોય તો ‘પામવા’ સુધીની અનુભૂતિ છે. 
હું પોતે નાસ્તિક હતો. ચારે તરફ સમાજમાં ઈશ્વર-અલ્લાહના નામે થતા ખેલ જોઇને પેદા થયેલ ધર્મનો ધિક્કાર. હોવો જોઈએ. સાચો છે. હજુ છે. ઈશ્વરની માથાકૂટ ઓછી હોય એટલું જીવન સીધુંસાદું રહે છે. હા…કોઈ પૂછે કે તમે ભગવાનમાં માનો? તો જવાબ હોય કે હું કન્ફયુઝ છું. કોઈ અલૌકિક શક્તિમાં માનું છું જે આ જગતને આટલી ભવ્યતાથી ચલાવે છે. જેને પામવી અઘરી છે. જે કુદરત આ બ્રહ્મના દરેક જીવને નચાવે છે, જીવાડે છે, મારી દે છે…એ કુદરતમાં મને વિશ્વાસ છે. 
‘વિશ્વાસ’ … એ શ્રદ્ધા. 
પરંતુ આ વાત છે મીરાંબાઈની. આજથી પાંચસો વર્ષ પહેલા પેદા થયેલી એક એવી સ્ત્રી જેની પાસેથી જગતે એક અદભૂત શીખ લીધા જેવી છે – ‘શ્રદ્ધાની…’

મીરાંએ જીવેલા જીવન અને લખેલા ગીતો તેની એક અજીબ દિવાનગીની સાક્ષી પૂરે છે. 

આજથી દોઢ વર્ષ પહેલા એક પુસ્તક વંચાઈ રહ્યું હતું: ‘પગ ઘૂંઘરું બાંધ…’ 

એક નાનકડી બાળા…જે એવા સમાજમાં પેદા થયેલી જ્યાં તેણે જે જીવન જીવ્યું એ વર્તમાન સમયની સાપેક્ષે અકલ્પ્ય છે. 

એ નાનકડી મીરાં એ પૂછ્યું: ‘હું કોની?’

ને કોઈએ એક વેંત જેવડી ગોપાલની મૂર્તિ આપીને કહ્યું કે: ‘તું આની…અને એ તારો ગિરિધર ગોપાલ…’
બસ…એક અમર શ્રદ્ધાનો જન્મ થયો. તેને એક પીતળની મૂર્તિમાં ઈશ્વર દેખાયો. એ જ ઈશ્વરમાં પોતાનો સ્વામી દેખાયો. પ્રેમ થયો. સમાજની હડધૂત મળી. વાસ્તવમાં જે પતિ હતો તેણે પીડાઓ આપી. પણ…

…પણ એ શ્રદ્ધા અતૂટ હતી સાહેબ… એ મીરાં એવું તો જીવી…એણે એવા તો ગીત ગાયા…પોતાના ગોપાલને એવો પ્રેમ કર્યો…

કે એના એક ગીતમાં માત્ર બે જ વાક્યમાં તેણે પોતાની પ્રેમની, શ્રદ્ધાની ચરમસીમા કહી દીધી છે. મીરાંએ કહ્યું છે:

“…જો હું મરી જાઉં, જો કોઈ મને મારી નાખે…અને મારી ચિતા તૈયાર હોય.

તો એ ચિતામાં સુતેલા મારા શરીર પાસે જો તમે ગોપાલની મૂર્તિ મૂકી દેશો તો હું મોતના મુખેથી બેઠી થઇ જઈશ.”
એ હતી શ્રદ્ધા… 🙂

એક પાગલપન. દિવાનગી. રગ-રગમાં એજ રટણ. એક મૂર્તિમાં જો આટલી શ્રદ્ધા મૂકીને તેણે પરમને પામ્યું હશે તો વિચારો કે આ ‘શ્રદ્ધા’ની તાકાત હશે!
બસ…એ દિવસથી થયું કે તમારું નાસ્તિક હોવું સ્વીકાર છે. ચાલો એમાં મજા પણ છે. પરંતુ જે જગતમાં નરસિંહ-કબીર-મીરાંને વાંચીએ અને પછી સાયન્સના દરેક પરિબળને ચકાસીએ તો એક અજર-અમર સત્ય ખબર પડે છે કે – ‘ન્યુરોસાયન્સ કહે છે એમ જો તમારી આંખો સામે એક સફેદ દીવાલ રાખીએ અને પછી મગજમાં પેદા થતા સ્પંદનોનો ગ્રાફ જોઈએ, અને પછી એ જ આંખો સામે એક અદ્ભુત ચિત્ર રાખીએ અને પછી મગજના પેદા થયેલા સ્પંદનોનો ગ્રાફ જોઈએ તો ખબર પડે કે ચિત્ર જોયા પછી જે ‘ખુશીનું કે અચરજનું સ્પંદન’ પેદા થયું…બસ….એવું જ માણસની શ્રદ્ધાનું છે. એની તિવ્રતા જેટલી વધુ એટલું તમારું અસ્તિત્વ બદલાય. 
…પરંતુ જે માણસો ‘વર્ક-લાઈફ’ બેલેન્સ જાળવીને જીવ્યા કરતા હોય તેમની શ્રદ્ધાઓ ડગુમગુ થયા જ કરતી હોય છે. મીરાં કે નરસિંહ તો ગાંડા હતા. બની ગયા હતા. નશો હતો એમની શ્રદ્ધા. પરમાનંદ હતો. ભૂખ-તરસ ભુલાઈ જતા. સુરજ-ચાંદ-સમુંદરની જેમ એ બધા નિજાનંદમાં એવા તે મસ્ત બન્યા હતા કે એમના કામ અમર થઇ ગયા. 
બસ…સાર આ હતો: કોઈને પ્રેમ કરવો હોય કે કોઈ કામ કરવું હોય…આ દિલ-દિમાગના એનાલિસિસ કર્યા કરવા કરતા આંખો મીંચીને એક ભાવથી એક શ્રદ્ધાથી નિરંતર સાધુપણું પકડી લેવું. દિલ ફાડીને કામ કરવું. પ્રેમ કરવો. જે કામ કરો તેમાં એક અખૂટ શ્રદ્ધા રાખવાની. પછી જેમ મીરાંને હરી મળે એમ આપણને કદાચ સફળતા મળે. જે પ્રેમમાં ગાંડો ભરોસો મૂક્યો હોય એમાં સામેનો માણસ દગો આપે તો પણ એને માફ કરવાની તાકાત આવી જતી હોય છે. એ માણસને પ્રેમ કરતી સમયે જે આંધળી ‘શ્રદ્ધા’ મૂકી હોય એ પ્રેમ…એ પ્રેમ તમને સાજા કરી દે છે. ફૂંકી-ફૂંકીને જીવવામાં કે પ્રેમ કરવામાં મજા નથી. ખુબ વિચાર્યા કરીને, સમજ્યા કરીને પ્રેમ-ભક્તિ-કામ ન થાય. થાય તો સામાન્ય માણસ જેવા થાય…મીરાં જેવા ચિતા માંથી બેઠા થવા જેવા નહી.    
એવું જ કામનું છે. જે નસ-નસમાં ચડે છે. જે કામ જીવન બની જાય છે. એ કામ પરમાનંદ આપે છે. હા…જીવનનું બેલેન્સ નથી રહેતું. ઘણુબધું તૂટ્યા કરે છે. પરંતુ જે સર્જાય છે એ બેડો પાર કરે છે. કામ સુહાગન બની જાય છે, પ્રેમ બની જાય છે…પછી નિષ્ફળતાઓ કે સમાજ તેનો વાળ વાંકો કરી શકતું નથી. હરી મળી જાય છે. કામ જ હરી બની જાય છે. 😊

– જીતેશ ડોંગા 

Advertisements

​रंग धर राजस्थान 

Standard

आवड़ करनल ईसरी  , सगत वधारण शान  !!
किरपाळी सुख कारणी  , रंग धर राजस्थान  !!1!!

रखवाळण आवड़ रहै  , आप रखण धर आन  !!

हरदम मां तव हाथ हैं  , रंग धर राजस्थान  !!2!!

प्रगळ अन्न धन पूरणीै  , जग मैं आवड़ जान  !!

मढ चावो धिन मावड़ी  , रंग धर राजस्थान  !!3!!

अजमल सुत चावो अधक  , पीरां गत परमान  !!

रहवे भीरै रामदे  , रंग धर राजस्थान  !!4!!

सूरां भगतां साधकां , जननी हे नर जान  !!

दानी अर दरवेश की  , रंग धर राजस्थान  !!5!!

आंटीला भड़ आदमी  , मरट मुंछां रख मान  !!

सुरां धरा सोयांमणी  , रंग धर राजस्थान  !!6!!

सहे कष्ट तन सूरमा  , परवाह करि न प्रान  !!

मरद सैन्य भड़ मोवड़ी , रंग धर राजस्थान  !!7!!

परथी पीथल पातलो  , शूरा थया सुजान  !!

दुरगो बलू देखीया  , रंग धर राजस्थान  !!8!!

राजपूताना रीत रा  , विदंगे किया वखान  !!

भूप सुरां री भौम हैं  , रंग धर राजस्थान  !!9!!

अजब जांण इतिहास री  , जांणी सकल जहान  !!

वीरां मान वधारणी  , रंग धर राजस्थान  !!10!!

अठेह वंका आदमी  , गाढा नर गुणवान  !!

मान राखणो मेहळा  , रंग धर राजस्थान  !!11!!

जोधांणो ओपै जबर  , सूर्य वंश री शान  !!

दान मान घण देवणो  , रंग धर राजस्थान   !!12!!

वीरम कानड़ वीरवर  , चीत उजळ चौहान  !!

शान रखी लड़ सूरमा  , रंग धर राजस्थान  !!13!!

सांचोरो भड़ सूरमो  , अधपत राखी आन  !!

हद तपधारी बलु हुओ  , रंग धर राजस्थान  !!14!!

जैसांणो बूंदी जबर  , अजयमेर धर आन  !!

मान वधारण महपती  , रंग धर राजस्थान  !!15!!

बिकांणो बाढाणो बहु  , साची  मरूधर  शान  !!

अलवर सिरोही असो  , रंग धर राजस्थान  !!16!!

मेवाड़ो जग महपती  , पातल वीर प्रमान  !!

कण कण मांय ख्याति करी , रंग धर राजस्थान  !!17!!

कोटा गढ हाडो करै  , ईळ में रखी आन  !!

दूणो जस राख्यो दुनी  , रंग धर राजस्थान  !!18!!

पन्ना ‘र मीरा पदमणी  , शोभावी कुळ शान  !!

ईळा पर धिन ओपती  , रंग धर राजस्थान  !!19!!

सांगो कूंभो सूरमा  , सिरोहियो सुरतान  !!

जालोरा भड़ जोरवर  , रंग धर राजस्थान  !!20!!

मीठा मीर डभाल 

राजस्थान दिवस की हार्दिक शुभकामनाएें

હળવદમાં છેડાછેડી પણ સ્મશાનમાં છૂટે છે…!

Standard

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ll હળવદ ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા મોરબી જિલ્લાના હળવદ તાલુકાનું નગર અને તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે. પાંચસો વર્ષ સુધી ઝાલાવાડનું પાટનગર રહી ચૂકેલું હળવદ ફરતો કિલ્લો અને ગઢ આવેલા છે અને આ ગઢને છ દરવાજાઓ પણ આવેલા છે. જેવા કે ધ્રાંગધ્રા દરવાજો, મોરબી દરવાજો, કુંભાર દરવાજો, દંતેશ્વર દરવાજો, ગોરી દરવાજો, તળાવ દરવાજો આજે પણ અહીં મોજૂદ છે. હળવદ શહેર મધ્યે આવેલું સાતસો એકરનો ફેલાવો ધરાવતું સામંતસર તળાવ આવેલું છે. છોટા કાશી તરીકે ઓળખાતા હળવદ શહેર ભૂદેવોની નગરી તરીકે પણ જાણીતું છે. હળવદના ભૂદેવો લાડવા ખાવામાં સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રખ્યાત છે. માત્ર એક જ ટંકે સાઠ લાડવા ખાનાર હળવદના દુર્ગાશંકર બાપા જગ પ્રખ્યાત ગણાતા હતા. આજે પણ હળવદિયા બ્રાહ્મણો પૈકી અમુક જુવાનિયાઓ વીસ જેટલા લાડવા સામાન્ય આરોગી જાય છે. જે તે સમયે ચુરમાના લાડુ બ્રાહ્મણો માટે ઔષધી સમાન પુરવાર થયાનું જાણવા મળે છે. સ્મશાનમાં લોકો શા માટે જતા હોય છે? કોઈકને અંતિમ વિદાય આપવા માટે! હળવદ સિવાયનાં સ્મશાનો માટે આ જવાબ સાચો છે. હળવદમાં કોઈને અગ્નિદાહ આપવા ઉપરાંત છેડાછેડી પણ સ્મશાનમાં છૂટે છે! એ ઉપરાંત હળવદ તેના બળુકા બ્રાહ્મણો માટે પણ ખ્યાતનામ છે.
રાતા લુઘડા હાળા મો, રખને ભાઈ હળવદિયા હો…
આ કહેવત હળવદિયાઓ માટે વર્ષો જૂની બની ગઈ છે. હળવદની આ પવિત્ર ધરા ઉપર ઝાલાવાડમાં સૌથી વધુ યુદ્ધો ખેલાયા હોવાના પુરાવાઓ પણ અત્રે જોવા મળે છે. ૧૯મીના ઉત્તરાર્ધમાં થયેલી ગણતરી મુજબ હળવદમાં ત્રણસો નેવું જેટલા પાળિયાઓ પૈકી બસો જેટલા પાળિયા તેમ જ એકસો જેટલી સતી-શુરાની દેરીઓ હળવદમાં આજે પણ મોજૂદ છે. ઉપરાંત તાલુકા અને શહેરી વિસ્તારના વિવિધ ભાગોમાં તેમ જ વિવિધ સીમાડાઓમાં જ્યાં જ્યાં નજર દોડાવો ત્યાં ત્યાં શૂરવીરોની મર્દાનગીની ગવાહી આપતા પાળિયાઓ આજે પણ અડીખમ ઊભા છે. એક સમયે હળવદ બહાદુરોનું ગામ હતું. ત્યાંની શૂરવીરતાની સાક્ષી પૂરતા પાળિયાઓ ગામની ભાગોળે ઇતિહાસના મૌન સાક્ષી બનીને ઊભા છે. અહીં સૌથી વધુ વસ્તી ભૂદેવોની. આજે પણ ૪૫ હજારની વસતી ધરાવતા હળવદમાં ૨૦ હજાર જેટલા બ્રાહ્મણોે રહે છે. એક ગણતરી પ્રમાણે ૧૯મી સદીના ઉતરાર્ધમાં હળવદના પાદરમાં પોણા ચારસો જેટલા પાળિયા હતા. તેમાંથી ૧૪ પાળિયાઓનાં નામ ઉકેલી શકાયાં ન હતાં. મરદ પાછળ સતી થયેલી સ્ત્રીઓની ૩૦૦ દેરીઓ છે. એ સતી સ્ત્રીઓને તેના કુુટૂંબીજનો દેવી ગણી તેની પૂજા કરે છે.
આખા દેશમાં ૩ સ્મશાનો પ્રખ્યાત છેઃ ઉજ્જૈનનું મહાકાલેશ્વર સ્મશાન, પાટણનું હિંગળાજ સ્મશાન અને હળવદનું રાજેશ્વર સ્મશાન. સામાન્ય રીતે સ્મશાનનો સંબંધ મોત સાથે હોય છે, પણ હળવદનું સ્મશાન ત્યાં થતી હલચલને કારણે ‘જાગતું સ્મશાન’ પણ કહેવાય છે. વર્ષોથી હળવદમાં ભૂદેવો વચ્ચે લાડુ ખાવાની સ્પર્ધા યોજાય છે. એ સ્પર્ધામાં પહેલાં તો કમિટી લાડુનું કદ નક્કી કરે. લગભગ સો ગ્રામ વજન ધરાવતા લાડુ સાથે ભોજનમાં માત્ર દાળ જ પિરસાય. છેલ્લે ૨૦૦૬માં હરીફાઈ યોજાયેલી ત્યારે વિજેતા બનેલા સ્પર્ધેકે પોતાના પેટમાં ૩૦ લાડૂ સમાવી દીધા હતા…! હળવદમાં જન્મેલા અને દેશ-પરદેશમાં ખ્યાતિ પામેલા ખગોળવિજ્ઞા|ની ડો.જે.જે. રાવલ કહે છે, ‘અમે નાના હતા ત્યારે ચાર-પાંચ લાડુ માંડ ખાઈ શકતા. આજે પણ ચારથી વધુ ખાવા મુશ્કેલ છે. પણ ખાનારાઓ ૫૦-૫૦ લાડવા આરોગી જતા.’ આ સ્પર્ધા સાથે એક રસપ્રદ પ્રસંગ જોડાયેલો છે. લગભગ ત્રણેક દાયકા પહેલાં અહીં દુર્ગાશંકર સવાલી નામના બ્રાહ્મણ રહેતા હતા. તેઓ સામાન્ય રીતે ૬૦ લાડુ જમી જતા. એક વખત કંઈક ૬૫ લાડુ ખવાઈ ગયા અને તેમની તબિયત બગડી. વૈદને બોલાવ્યા, નાડી તપાસાઈ, બીજી નાની મોટી તપાસ પૂરી થઈ અને વૈદે કહ્યું કે હું ચાર ગોળી આપું છું તે ખવડાવી દો એટલે બધું બરાબર થઈ જશે. એ વખતે દુર્ગાશંકર બોલ્યા, કે ના ના, ચાર ગોળી જ ખાવાની હોય તો હું ચાર લાડુ ખાવાનું પસંદ કરીશ! શું તેમનો લાડુપ્રેમ.. જોકે અહીંના બ્રાહ્મણો ખાલી લાડૂ ખાવામાં પાવરધા ન હતા, જરૃર પડયે થાળી બાજુ પર મૂકી તલવારો પણ હાથમાં લઈ લેતા. ll