​કવિતા શા માટે વાંચવી ?

Standard

 Himanshu Patel 

August 27, 2009
કવિતા માનવ સંસ્કૃતિ માટે આવશ્યકતા છે. આપણે એના વગર હયાત નથી.

આપણે માટે કવિતા જરૂરી છે અને હકિકતમાં વારંવાર આપણે એનાથી ગભરાઇએ છીએ

વા એવું વિચારીએ છીએ કે આપણા સમય માટે મૂલ્યવાન નથી,એવું કશુંક છે જે

 નિર્ધન બનાવી દેશે. પણ કવિતાને કોઇ વાંધા વચકા નથીઃ એ તો કાગળ પર કેવળ

 શબ્દો છે. જે કવિએ એ શબ્દો લખ્યા છે, જો કદાચ એ શબ્દો જીવંત હોત તો,

કવિને કદાચ વાંધો હોત કે લોકો એના શબ્દો વાંચે નહી…. પણ કવિતા સ્વયંને

 કશી પડી નથી. એ તો ત્યાં હયાત છે, આપણા વાંચવા માટે વા અવગણવા.
જે ક્ષણ પર્યંત આપણે કવિતા વાંચતા નથી, આપણે આપણું કશુંક મહ્ત્વનું

 નકારીએ છીએ. કવિતા આપણને આપણી સાથે જોડી આપવામાં સહાયરૂપ છે.

સ્વયંને સાંભળવામાં, આપણા દૈનિક અસ્તિત્વના વળાંકોમાં ધ્યાન આપવામાં,

જે અઘરું લાગે છે તથા લાગણી અને સુઝ તાગવાની આપણી ક્ષમતા ચકાસી જોવામાં…..

ખેર,એ કામ માટે સામાન્ય પણે સમાય જ નથી.એટલાં બધાં કામ કરવાના છે,

અને અનેક સ્થળોએ જવાનું છે, ઉપરાંત આપણા સમય સામે ઢગલો માંગ છે.

જવલ્યેજ આપણને તક મળે છે આપણું અંતર્ગત તપાસવાની અને જીવનમાં

 આપણું ચોફેર જે દરેક જાગૃત ક્ષણોને ઘેરી વળ્યું છે.
છતાં વિકાસ, જે માનવ જિંદગી માટે ખૂબ આવશ્યક છેઃ કઇ રીતે વિકાસ શક્ય છે

 જો આપણને નવી તક ( શક્યતાઓ) ન દેખાય, જો આપણને ખબર પણ નથી કે

 એ ક્યાં છે? કેવી રીતે આપણે અજમાવી શકીએ– નવી તરાહો જોવાની, વિચારવાની,

અને અનુભવવાની ? વિકાસ ઉછેરવો ; એ પણ સર્જનનો કાવ્ય પ્રદેશ છે.
જાણીતા કવિ જ્હાન ડનએ કહ્યું છે કે ‘no man is island’( કોઇ માણસ ટાપુ નથી.).

એના કહેવાનું તાત્પર્ય એ છે કે આપણે બધાં એકમેક સાથે સંકળાયેલા જીવીએ છીએ.

છતાં એ જ સમયે આપણે દરેક જણ ખરેખર તો ટાપુ જ છીએઃ દરેક જણ પાસે બીજા

 અન્ય કોઇ કરતા ભિન્ન ચૈતન્ય છે,( આપણે કદાચ એને આપણી કહેવતોમાં

 મુંડે મુંડે મતુર્ભિન્ના કહીએ છીઍ ). ક્યારે આપણે ખરેખર જાણીએ છીઍ કે બીજું કોઇ

 શું વિચારે કે અનુભવે છે ? અને બીજી રીતે કહેવું હોય તો આપણે નથી સંતાડી

 રાખતા ઊંડેઊંડે આપણૉ શો મત છે, અને અંતરમાં શું અનુભવીએ છીએ, બીજાઓની

 ઝીણવટભરી તપાસથી દૂર ? એ પણ કવિતાનો કાર્ય પ્રદેશ છે, કરણકે દરેક માનવ પ્રવ્રૂત્તિ ખૂબ

 ગૂઢ પણે બીજા પાંસે અભિવ્યક્ત કરે છે કે આપણી આસપાસના મનુષ્યોના મનમાં અને અનુભૂતિમાં શું છે.
દરેક કવિ પાસે હમેશા કશુંક કહેવાનું તો હોય જ છે. કોઇક સર્જક એટલું મહ્ત્વપૂર્ણ બોલે છે કે

 એ તમારી જીવન પધ્ધતિ અથવા તો તમે શું છો અને તમે કેટલા સમર્થ છો એ બધાંમાં પરિવર્તન લાવી દે.

વિશ્વમાં એના ઉદાહરણો બેકેટ, સાર્ત્રે કે આપણે ત્યાં ગોવર્ધનરામ– જેમણે દરેક યુવકને સરસ્વતીચંદ્ર

 બનાવી દીધો હતો.–, ઇત્યાદિ મળે છે. છતાં કવિતા ભૂલચૂક ન કરે એવું નથીઃ ક્યારેક તે અવિચારી,

અતિસામન્ય, વાસી અથવા કેવળ આડંબરી પણ હોય છે.
આપણે કાવ્ય પ્રત્યેના પૂજ્યભાવથી ઝૂકી નથી પડવાનું, જો આપણને કવિ શું કહે છે અથવા

 કેવી રીતે કહે છે તે માન્ય ન હોય તો એ સ્પષ્ટીકરણ સંતાડવાની કોઇ જરૂર નથી. જો કવિતા તમારી

 સાથે કોઇ સંવાદ ન રચે અને આપણે ખરેખર ગંભીર પ્રયત્ન કર્યો હોય સાંભળવા….આપણે

 કવિતા ન વાંચી, એને બદલે ઇતર કામમાં પ્રવૄત્ત થઈએ તો એ જરાકેય અન્યાય નહી કહેવાય એ કવિતા પ્રત્યે !
કવિતા કર્ણ કળા છે, અથવા કાવ્ય વાચિક-ધ્વનીનું ( phonetic ) માધ્યમ છે. કવિતા કાગળપર

 કેવી દેખાય છે તે જ કેવળ મહ્ત્વનું નથી પણ એ વાંચીએ ત્યારે કેવી સંભળાય છે અથવા તમે જ્યારે

 કાવ્યને વાગોળો ત્યારે કેવું સંભળાયછે,એ કાવ્ય વાંચનમાં મહત્વનું કર્મ છે.
નોંધઃ હ્યુક ઓટમેનના લેખનો અનુવાદ ઉમેરણ સાથે.

૮-૨૬-૨૦૦૯
પંચમ શુકલા

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s