આવી કવિતા કેવા વંટોળમાંથી જન્મી હશે? – વિનુ બામણિયા

Standard

:::::::::::::::::::

મનની મુરાદ મનના મેળા મનના મૂળમાં રોગ,
મનની મોજ માણો જોગી
આઠે પ્રહરા ભોગ.

ઘોર વગડો જાળું ઝરણાં ડાળ ટહુકે ને અજવાસ,
ચાસ વગરની ખેડ ફકીરા ઠૂંઠે થાય અમાસ.

ભરમાંડોની કાળાશ પહેરી ડોશી ખી ખી કરતી,
પળ ચૂકેલા મનવા તારી શ્વાસ રજોટી ખરતી.

કૂવાને કાંઠલિયે બેઠો ફણીધર ઝાંખે અંદર
એક કમંડળ જળ ભરવાને સાતે દરિયે ચેત મછંદર.

ભળી ગયા તે ભળી ગયા છે ડૂબી ગયા કે તર્યા?
ચપળ જનતો ચપ ચપ ચાલ્યા
ડૂબ્યા એવા સર્યા.

ચલ મન અલખ અનંત ઓટલે ભીતરનો ભપકાર,
બેઠે ડાયરે ઘૂંટ ભર્યો ત્યાં રણઝણયા છે તાર.

તું ગયો છે હું ગયો છું ચાલે વળી સરકાર,
મારે તળિયે મૂળ ક્યાં જોડી તરંગ અપરંપાર.

ડૉ રાજેશ વણકર

   અખંડ પંચમહાલમાં સાહિત્ય ક્ષેત્રે કેટલાંક નામ હોઠ પર રમતા હોય છે.જેમાં રાષ્ટ્રીય પુરસ્કૃત સર્જકો માં પ્રવીણ દરજી પછી તરત રાજેશ વણકર યાદ આવે.મણીલાલ હ પટેલ,કાનજી પટેલ,વિનોદ ગાંધી ને આ લખનાર સહિત સાહિત્યને ગુજરાતની ભૂમિ પર રમતું ભમતું ને ગમતું કરનાર એક એવું નામ જેને આખું ગુજરાત એના કામથી ઓળખે તો મનેય થયું ,મારા મનને થયું કે ચાલ મન આ કવિતા ને જ રમતી મુક..

શાહબુદ્દીન રાઠોડ કહે છે કે તું કયા વેંતનો પડી રહ્યો છે? આ બુદ્ધ, મહાવીર,ભર્તૃહરી એક ક્ષણની થપાટમાં બહાર નીકળી ગયા.કદાચ કવિના ચિત્તમાં આવી કોઈ ક્ષણનો ઝબકાર આવી કવિતા પોતાની કલમવાટે પ્રસવવા આવી હશે.આ મન માણસને બધું કરાવે. સતીષ પ્રિયદર્શી ની પંક્તિઓ છે કે
-આ મન કેવું ચરાડું છે
ઢોર જાણે કે અરાડું છે.
“મન હોય તો માળવે જવાય”આપણું લોક કહે છે એમજ મન જો હોય તો -આગ પણ બાગ બને અને આધુનિકોની જેમ ચોમેર ઉત્સવ આનંદની વચ્ચે મન એકલું પણ હોય.પણ આ મનની મોજને પામી જનાર ચિત્તનો ચિદાનંદ પામી શકે છે.આ કવિતા કોઈ સ્વરૂપમાં બંધાતી નથી.સહજ સ્ફુરેલી કવિની વાણી છે. વાલ્મિકીને આમજ લય મળ્યો હતો અને એ લયને બધાએ ભેગા મળી કોઈ નામ આપ્યું હતું.એમ આ સર્જન પણ એક ઉચ્છવાસ છે.એમાં જીવનનાં અનેક સત્યો છે.
     વિચારોના વગડામાં કોઈ ટહુકાર કહો કે કોઈ ચમકાર કહો કે કોઈ આધ્યાત્મિક  મિલન ચાસવિના જ ખેડ કરી આપે અને જીવન લહેરાઈ ઉઠે એમ પણ બને.
    “ભરમાંડો કાળાશ” એટલે આખું ભ્રહ્માંડ બ્લેક છે કાળાશ છે.ક્યાંક ક્યાંક અજવાસ છે.પેલી ડોશી રૂપી પ્રકૃતિ માણસને ક્યાંક ને ક્યાંક ચૂકાવીદેવા માટે પ્રયત્નો કરે છે.આ પ્રકૃતિના હાથમાં ન આવવું અને પોતાના મનને ઉજ્જવલ ચિદાનંદમાં મસ્ત રાખવું એ નિયતિમાં વહેવું.
   આગળની પંક્તિનો ફણીધર  ઝેરી છે એ ગમે ત્યારે ડંખ મારી દેશે અને પાડી દેશે નામશેષ કરી દેશે એટલેજ ચેતવું એક કમંડળ જેટલું સાચું જીવન જીવવા માટે સાત જનમ સુધી રાહ જોવાની.જીવવું મરવું મરવું જીવવું ક્રમ જારી જ રહે છે અને સાચું જીવન પકડાતું નથી એ ફક્ત નાનકડું એક કમંડળ ભરાય એટલુંજ પણ એની શોધમાં જન્મજન્માંતર વહી જાય છે.
    આ સંસારમાં આવીને કેટલાય મનુષ્યો નોકરી, ધંધો, પત્ની,બાળકો,મકાન,ગાડી,દવાખાના,શિક્ષણ વગેરેમાં ભળી જાય છે એક પ્રવાહ બની જાય છે.પ્રવાહમાં ઢસડાતા કોઈ રજકણ જેવું જીવીને ચાલ્યા કરે છે.અસ્તિત્વનું ભાન પણ ખોઈ બેસે છે પરંતુ અંદર રહીને પણ પોતાના અસ્તિત્વની સભાનતા ન ગુમાવે ડૂબે છતાં સ્વ-મોજમાંજ સરે એ જીવનની કવિ હિમાયત કરે છે.
     અને અંતિમ પડાવ સુંધી પહોંચતાં તો કવિ અલખ ઓટલે લઈ જાય છે.પોતાની ભીતરના ભપકાર ના તેજે જિંદગી ગુમાવવાની હિમાયત કરે છે. અને એટલે જ ક્યાંય કશી શોધની દોડાદોડ સંતો મહંતો મંદિરો મસ્જિદો,ગુરુદ્વારા કશામાં ન જતાં બેઠા બેઠાજ  પોતાની અંદરના એકતારાથી તારને જોડી દેવાથી જીવન સંગીત ગૂંજવા લાગે છે.
    અંતિમ પંક્તિઓમાં કવિ કોઈને ઉદ્દેશીને કદાચ ભાવકને ઉદ્દેશીને કહે છે કે “તું ગયો છે હી ગયો છું’ બધા ક્યાંકને ક્યાંક અટવાયા છે સંસારની જાળ જ પેલા કબૂતરોની જાળ જેવી છે.દરેક ક્ષણ ક્યાંકને ક્યાંક કોઈને કોઈના હવાલે કરી દેવાઈ છે.કોઈ નોકરીના કોઈ સંસારના કોઈ રાજકારણના કોઈ ધર્મના કોઈ જાતિના અનેક વાડાઓ-બંધનોમાં આપણે છીએ ને ઉપરની સરકાર એટલે કે આ સૂર્ય ચન્દ્રનું ઉગવું, ફૂલોનું ખીલવું, પાંદડાનું ફૂટવું,વૃક્ષોની ડાળીઓનું તૂટવું અને ફૂટવું સતત ચાલ્યા કરે છે પણ પેલો ચેતી ગયેલો મનુષ્ય તો એમ કહે છે કે મનુષ્યને નહિ પણ ખભાની જોડી ને કહે છે કે વિરામ કરશું તો ક્યાંક અટવાશું ચાલ ભાઈ ચાલ આપણે ક્યાંય મૂળિયા નાખવા નથી આ અનેક તરંગો આપણી અંદર છે એના નિજાનંદે બસ આગળને આગળ જવું છે
       કવિને આવી ચિત્ત-ચૈતન્ય-વિલાસની કવિતા સર્જવા બદલ અભિનંદન.મનોસાગરના આવા આવા અનેક મોતી સાહિત્યમાં મનુષ્ય ચિત્તમાં સીંચતા રહે એના અજવાળે આપણે જીવીએ તો  ભયો  ભયો…..

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s