“બાપ, કહુંબાનો દેનાર ગયો..!” – દોલત ભટ્ટ

Standard

બાપ, કહુંબાનો દેનાર ગયો !’
ઘૂંઘટ ઊપડતાં જ નવોઢાના ગોરા ગોરા ગાલ પર શરમની સુરખીઓ છવાય એમ ઉગમણા આભમાં અરુણના અજવાળાની રાતાશ છવાઈ ગઈ છે. ઉષાનો ઉઘાડ થતાં જ લોકજીવન શરૃ થઇ રહ્યું છે.
ગવતરીના ગાળા છૂટયા, પંખીઓએ માળા છાંડયા. ખેડૂતોએ સાંતી જોડી. વાડી ખેતરના મારગ સાંધ્યા.
આવા ટાણે ગઢુલા ગામને દરબારગઢની દોઢીએ ગંગાજળિયા ગોહિલો કહુંબો કરવા ભેળા થયા છે. આરસની ખરલમાં ઘૂંટાઈ ઘૂંટાઈને કસુંબલ રંગ ધારણ કરેલા કહુંબાના કટોરા ભરાઈ રહ્યા છે. ડાયરો બધો રંગમાં છે.
લાંબો પલ્લો પાર કરીને અવસ્થાને આંબું આંબું થઈ રહેલા ગઢવીએ ડાયરાને રામરામ કહેતા ઘોડાના પેગડા છાંડયા. ગામધણીએ ઊભા થઈને દેવીપુત્રને આવકારો દીધો.
ભલે આવ્યા ગઢવી ‘ધન્ય ઘડી ધન્ય ભાગ્ય’. બાપુનો માણસ ઘોડાને લઈ ગયો. પાખરુ ઉતારી મૂઠી ફાટે એવા બાજરાના જોગાણનું પાવરું બાંધ્યું.
ગઢવીએ ડાયરામાં બેઠક લીધી. રૃપાના પતરા જેવી દાઢી, કાંડા ઉપર બેરખો. ગળામાં મા જગદંબાને આરાધવાની માળા છાતી ઉપર ઝૂલી રહી છે.
‘મરદ એને જાણીએ
માંગતા આવડે મોત,
માંગ્યું કીરતિ સોત
કેવળ એક કાથડીએ.’
દૂહો લલકારીને દરબારગઢના દરબારીઓ આગળ ગઢવીએ એક વાર્તા પૂરી કરી. વાર્તા પૂરી થતાં જ દરબારે કહ્યું, ‘લો ગઢવી, કહુંબો લ્યો !’
કસુંબાનું નામ પડતાં જ ગઢવીએ કહ્યું : ‘બાપ, કહુંબાનો દેનાર ગયો.’
દરબારનો લંબાયેલો હાથ એમ જ થંભી ગયો. ગઢવીની મર્મવાણી કોઈ કળી ન શક્યું. એટલે ફરીને તાણ કરી અને કીધું, ‘દેવીપુતર બેઠા રે, અને અમે એકલા કહુંબો ઢીંચી જાઈં ઈ ઠીક નો કે’વાય.’
‘દરબાર, અવળો અરથ નોં કરો. હું જાણું છું. તમે રાજનું કુળ છો. પણ દરબાર, વાત એમ છે કે મને કહુંબો ચડતો નથી ને કહુંબો ઊતરતો ય નથી.’
કેસરી કહુંબો ભરેલે દરબારનો હાથ એમ જ થંભીને રહ્યો જેવો પહેલો હતો. ડાયરો તાજુબ થઈને સાંભળી રહ્યો.
‘એનું કારણ, ગઢવી ?’
‘કારણ તો ઘણું ગૂઢ છે. કે’વું નકામું છે.’
‘કાં તો કારણ કે’વું પડશે, કાં તો આ કહુંબો પીવો પડશે.’ દરબારે હઠ કરી.
‘કહુંબો તો આ ભવમાં નહીં લેવાય.’
‘તો ગઢવી, કારણાને છતું કરો, સારી વાત તમારી.’
‘તો સાંભળો.’ જિંદગીની અરધી અવધિ પૂરી કરીને આરે બેઠેલા ગઢવીએ દાઢીના થોભિયા ઉપર હાથ ફેરવ્યા.
ભેટને જરા કસકસાવીને બાંધી. ઊંડી ઊતરી ગયેલી આંખ્યું બેઠેલા ડાયરા ઉપર ફેરવી દીધા પછી ગઢવીએ વાત માંડી.
‘વૈશાખનો તડકો ભોમકાના સાતે ય પડને તપાવીની પોતાના શેરડા પાતાળ સુધી પુગાડી, પાતાળનાં પાણીને ધગાવી રહ્યા છે. પગ મૂકતાં જ ઝળેળા ઊપડે એવી ભોમકા ધગી ગઈ છે. એવે ટાણે હું ભૂતિયા ગામના ચોરે આડે પડખે થ્યો’તો. એમાં એકાએક કહુંબો ઊતરી ગયો. ડાબળી કાઢીને જોઈ તો ઈ ખાલી. કહુંબો તો સણોસરે માકશ્ઠની હાટડી વગર મળે નઈ. ત્રણ ગાઉં ને તરભેટે કહુંબો લેવા જાઈ કોણ ? કહુંબાના ઉતારાથી મારા ગૂડા ગળી ગયા’તા.
‘ધોમ તડકામાં ગામમાં માણસો જંપી ગ્યા’તા. પશુપંખીનાં પેટ ધમણની જેમ હાંફતાં’તાં. આવા આકરા ટાણે કોઈ ફરકતું નો’તું.
‘એમ કરતાં કરતાં આભમાં ઊભે પગે ઉભેલો સૂરજ જરાક પડખવા નમ્યો ને રોંઢો ઢળ્યો. ઈ વખતે ગઢ ભણીથી એક તરવરિયા જુવાને ઘોડે ચડીને આવતો ભાળી મારા રૃંવે રૃંવે ચેતના જાગી. જુવાન બરાબર ચોરાના કટઝોડા પાસે પૂગ્યો. ને મેં પડકાર્યો.
‘એલા, જુવાન ઊભો ‘રે.’
‘જુવાને ઘોડાનું ચોકડું ડોચ્યું, ને પછી મારી સામે મીટ માંડી કીધું : બોલો ગઢવી, શું કામ પડયું ?’
‘કામ તો વસ્તાર વગરનું છે. આ કહુંબાનો ઉતાર આવી ગયો છે ને ડાબળી ખાલી છે. સણોસરે જઈને પાવળીનું અફીણ લઇ દે.’
‘અબઘડી ઘોડીને અવાડે પાણી દેખાડી ઊપડું છું. તમે ગઢમાં કે’વરાવઈ દેજો કે, કાથડ સણોસરે અફીણ તોલાવવા ગ્યો છે.’
‘મેં કીધું, ભલે બાપ. પણ ક્યાંય ખોટી થાતો નઈ. કહીને હું ખાટલામાં પાછો આડે પદખે થ્યો. કાથડ મારતે ઘોડે સણોસરે પૂગ્યો તો ખરો, પણ માકા શેઠની હાટડી સિવાય કળીએ મળવી મુશ્કેલ. હટાણે માકા શેઠની વાટ જોતો કાથડ ગામમાં આડો આવળો થ્યો.’
‘ધરતી ઉપર આંખ્યું ઠરી જાય એવી નમણી સાંજ ઢળી, ને માકાશેઠનું ગાડું પાદરમાં પૂગ્યું. આ શેઠ ને કાથડે રસ્તામાં જ આંતર્યા ને કીધું કે, ‘શેઠ, પાવલીનું અફીણ તોળી દ્યો.’
‘શેઠનું ગાડું પરભારું હાટડી તરફ હાલ્યું. દુકાન ઉઘાડી, અફીણ તોળી પડીકું વાળી જ્યાં કાથડના હાથમાં મૂક્યું ત્યાં તો પાદરમાં બંદૂકનો ભડાકો થયો. એના પડઘા ઠરે ઈ પે’લાં ઉપરાઉપરી ધડીં… ગ…ધડીં…ગ.. મંડયા જામગરીના ભડાકા થવા. માકા શેઠ હાટડી બંધ કરી ગૂણ્યું આડા ઊતરી ગ્યા.’
‘કાથડ ઘોડાને પાછો મરડીને ભુતિયે આવવા નીકળ્યો. નીકળતાં જ ભેટો થઈ ગ્યો. ત્રણે ય આડે ઘોડાને ઊભો રાખીને કાથડે કીધું : પાચ વળો. આ ગામનું તણખલું પણ તમારાથી નહીં હલાવાય.’
‘કાથડ, તું તારે મારગ હાલતો થા. આ ક્યો બાપીકું ગામ છે તે હાથે કરીને કાળને વળગવાના કોડ જાગ્યા છે ?’
‘હું જીવતાં કોઇથી ગામમાં પગ નઈ મંડાય.’
‘તો થઈ જા મરદ !’
‘ત્રણ ત્રણ લુંટારાઓને કાથડે પડ દીધું. ને આવો બાપ ! એવો કાળને આવકારો દઈને એ ધીંગાણે ચડયો. સામસામી બટાઝટી બોલી. બે જણા કાથડની તંતે વેતરાઇ ગયા. એક ભાગ્યો. કાથડ પડયો. રૃંવાડે રૃંવાડેથી લોહીની વારોડીઓ વે’તીતી. મડદા ભાળીને આભમાં ઘેઢડા ઊડવા લાગ્યા.’
‘ઈ ટાણે એક જણ હડી કાઢીને આવ્યો. કાથડનો જીવ ટૂંપાતો’તો, એટલે એણે પૂછયું, કેમ જુવાન, કાંઈ કામ બાકી રઈ જાય છે ?’
‘કાથડે પાઘડીને છેડે બાંધેલ અફીણનું પડીકું આપ્યું અને આખરી દમ ખેંચતાં કાથડે કીધું. આ કહુંબો મારા ગામને ચોરે બેઠેલા ગઢવીને પૂગાડી દેજો, ને ખોટીપા માટે દયા માંગજો. નકર અધૂરો પેરો રઈ જાશે. કાથડે કેડે બાંધેલ પછેડીની ભેટ છોડી ‘ને એનો પ્રાણ સરગાપરને મારગે વે’તો થ્યો.’
‘હું તો કાગડોળે કહુંબાની વાટ જોતો બેઠો’તો. એમાં મારતે ઘોડે એક જણ આવ્યો ને મારા ખોળામાં અફીણનો ઘા કરીને પાછો વળતાં કે’તો ગ્યો કે કાથડ ધીંગાણામાં તમને હંભારતાં હંભારતાં મરાયો છે.’
‘આ તે ‘દિથી એના મરશિયા ગાતાં ગાતાં કહુંબો પીધો. ઈ ધરવાધરવ કહુંબાનો કેફ કોઈ ‘દિ ઊતર્યો જ નઇં.’
‘આ તે ‘દિથી કહુંબો મોઢે અડાડવો અગરાજ.’
ડાયરો સાંભળી રહ્યો, ને ગઢવી પછેડી ખંખેરીને ગઢુલાના ચોરેથી રામ રામ કરીને હાલતા થયા.
(ધરતી નો ધબકાર – દોલત ભટ્ટ)

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s