​ઉપાસના પવઁ જુના સુરજદેવળ

Standard

ઉપાસના પવઁ જુના સુરજદેવળ

===================

તા-16-04-2018 થી 19-04-2018

——————‘

( સંકલન ભનુભાઈ ખવડ સેજકપર )

===================

   સુરેન્દ્રનગર જીલ્લાના પૌરાણિક નગરી એટલે થાનગઢ થી પુવઁ દિશામાં 1 કિ.મી.ના અંતરે પ્રાચીન સમયનુ સુયઁનારાયણનુ મંદિર આવેલુ છે. જેને જુના સુરજદેવળ તરિકે ઓળખવામાં આવે છે.તે સ્થાન ને કાઠીદરબારોનુ મુખ્ય ઉપાસના સ્થાન માને છે. આજે પણ ચૈત્ર અમાસથી વૈશાખ સુદી ચોથ સુધી  કાઠીદરબારો ઉપવાસ કરે છે. તયાના હાલના મહંતશ્રી પુ.દિલીપબાપુ ભગત અને ભગત પરિવાર તેમજ સેવાસમિતી દ્વારા ઉપાસકો માટે સારી એવી સેવા કરી રહયા છે તે વંદનિય છે. 

         આ પ્રાચીન સથાન નગરી નુ કેન્દ્ર બિંદુ છે. પ્રાચીન સમયથી માંધાતા ના સમયથી સુયઁનારાયણ ની સ્થાપના માનવામાં આવે છે . તેમજ એવુ પણ કહેવામાં આવેછે કે 13 મી સદીમાં વાળા વળોચજીએ બંધાવેલ અથવા જિણોઁધાર કરેલ છે . પરંતુ મુલતાની શૈલીનુ એક ઉત્કૃષ્ટ નમૂનો છે તે નિરવિવાદ છે. 

     કાઠીદરબારો એ યુધ્ધ કાળમાં અલગ અલગ સમયે અલગ અલગ સમુહમાં સૌરાષ્ટ્રમાં આવેલ છે. તેમા એક સમુહ 13મી સદીમાં કચ્છમાંથી થાનગઢ પાસે આવ્યો , તેના સરદાર વાળો વળોચજી હતા. 

    તે સમયે કાઠીદરબારો ઉપર જામ અબડાજી નુ આકૃમણ ચાલુ હતુ, (જામ અબડાજી નામ એક કરતા વધુ પણ મળે છે) તે સંકટ સમયમાં વાળા વળોચજીએ અલગ અલગ રાજપુત સમાજમાંથી સહકાર લઇ એક તાકાતવાન સમુહ ઉભો કયોઁ . તે સંકટ સમયમાં વાળા વળોચજીને સુયઁનારાયણ સવપનમાં આવયા અને કહયુ કે વળોચજી મુંજાઇશ નહિ હુ તારી રક્ષા કરીશ , એમ પણ કહેવાયછે કે સુયઁનારાયણે એવો સંકેત આપેલો કે હુ તને સોનાની સાંગ આપુછુ , તે સાંગ મળેલી (ઉલ્લેખનીય છે કે કાઠીદરબારોનુ મુખ્ય હથિયાર સાંગ છે ) 

        જામ અબડાજી સાથે વાળા વળોચજીની આગેવાની નિચે ભયંકર યુદ્ધ થયુ અને સુયઁનારાયણ ની સહાયથી જીત પણ થઈ. તે યુધ્ધ માં ઝાલોરના કેશદેવજી ચૌહાણ પણ વાળા વળોચજી ના પક્ષમાં લડયા હતા. તેમને વાળા વળોચજીએ પોતાના પુત્રી સોનબાઇબા ને કેશદેવજી સાથે પરણાવયા અને જુના સુરજદેવળની પુજા આપી. તે કેશદેવજી પાછળથી વાલેરા જળુ તરિકે ઓળખાયા , તેમના જ વંશમાં ધાનાબાપુ થયા તેમના પુત્ર ગેબીપરંપરામાં જાદરાબાપુ ભગત થયા , ઉલ્લેખનીય છે કે તે જાદરાબાપુ પરિવાર ના જ પુ .મહંતશ્રી દિલીપબાપુ બિરાજે છે.તે જાદરાબાપુ પરિવાર માં પુજય કિશોરબાપુ સોનગઢ લાખાબાપુની જગ્યાના મહંત છે . તેમજ ધજાળા પુ.ભરતબાપુ (લોમેવધામ ધજાળા) અને પુ.રામકુબાપુ (ભાણેવધામ ધજાળા ) જાદરાબાપુ ની ભક્તિપરંપરાને વધારી રહયા છે તેમના ચલણોમાં વંદન.સોનગઢના પુ.જીવાબાપુ ભગત પણ જુનાસુરજદેવળે ખુબજ ઉપાસના કરતા હતા. 

       વાળા વળોચજીને સુયઁનારાયણ સવપનમાં આવેલ તે બાબતનુ એક બારોટી કવિત મળે છે તે ડો.પધૃમનભાઇ ખાચરે કાઠીઓ અને કાઠીયાવાડ નામના તેમના પુસ્તકમાં લખેલ છે.

           કવિત

           ====

સંવત બાર છતિસ માસ વૈશાખ મળતે,

શુકલ પક્ષ રવિ ચોથ , રાત અડધ રહતે.

સવપને આવેલ સુરજ, વેળા જુઓ વિચારી.

શકિત તણો પૃતાપ , ઉઠમત લયો અમારી.

બદલાય દવેશ કાઠી બની, ખંડયત વાતો માનો ખરી.

પટગર નાર પરણતા  , વાળા વંશ વધારો વરી.

===============

   મંદિર ની રચના

  ——————-‘

એક સમયે રુષિમુનિઓની તપસ્યા ભૂમિનુ મુળસથાન ને પાછળથી મુલતાન તરિકે ઓળખવા લાગ્યા. તે મુલતાન એક સમયે સુયઁનારાયણની ઉપાસનાનુ મહત્વનુ કેન્દ્ર હતુ , તે આ મંદિરની રચના મુલતાન શૈલીનુ અનુસંધાન કરાવે છે.આ મંદિર પુવાઁભિમૂખ છે અને ફરતા ગોખમાં સુયઁની ઉભેલી આકૃતિઓ છે. બારશાખમાં સૂયઁમુતિઁ ઉતકટિકાસનમાં બિરાજે છે. એક માન્યતા એવી પણ હતી કે મંદિરની રક્ષા માટે ગૃહની આકૃતિઓ રાખવામાં આવતી , તો અહિ બારશાખમાં ઓતરંગમાં નવગૃહની આકૃતિઓ બેઠેલી બતાવે છે. શિલ્પની પરિભાષામાં મંડપ ભદૃ અને પૃતિરથની રચનાને કારણે ત્રીરથ પૃકારના છે.ગભઁગૃહ અને મંડપનુ તલમાન 2:1 ના પૃમાણનુ છે. 

      મુતિઁવિધાન પૃમાણૈ

     =============

(1) સાત ઘોડાના રથ ઉપર કમલાસનમાં બિરાજતા સુયઁનારાયણ ના બનને હાથમાં કમલ પણ હોય છે.

(2) સાત ઘોડાના રથ ઉપર બિરાજતા સૂર્ય ને ચાર હાથ હોય છે, જેમાં બે હાથમાં કમળ અને બે હાથમાં લગામ હોય છે, બન્ને બાજુ ઉષા અને પૃતયુષા અનુચરિ હોય છે, તેની સાથે બે અથવા ચાર પત્નીઓ હોય છે , કોઈ જગ્યાએ દંડ અને પિંગલ પુરુષ પણ હોય છે.રાણીઓમાં રાજ્ઞિ (રાંદલ) રિક્ષુભા (ધૌ) , છાયા, પૃભા વિગેરે પણ હોય છે.

     પૃતિકોની વિશેષતા

     ============

* કમળ ઉગતા સૂર્ય નુ પૃતિક છે.

* સાત ઘોડા સાત વારના પૃતિક છે ( જેને સાત રશમિઓ પણ કહે છે )

* રથના બે પૈડા બે પખવાડિયાના પૃતિક છે.

* ઉષા અને પૃતયુષા અંધકારના ભેદકના પૃતિક છે.

*સિહ ધ્વજ ધમઁ ભાવનાનુ પૃતિક છે 

        આમ જોતા સુયઁ ઉપાસના પ્રાચીન સમયથી ચડતી પડતીની થપાટો ખાઈને પણ આજે સુયઁ ઉપાસના ચાલુ છે તે ગવઁની બાબત છે.

      આ જુના સુરજદેવળે આજે પણ કાઠીદરબારો ઉપવાસ પવઁ ઉજવી રહયા છે .

====================

        સંદર્ભે 

       ====

(1) આપણી લોક સંસકૃતિ- જયમલભાઇ પરમાર

(2) રાજપુત વંશ સાગર- અજિતસિહ ગોહિલ

(3) કાઠીઓ અને કાઠીયાવાડ – ડો.પધૃમનભાઇ ખાચર

(4) ગુજરાતનો રાજકિય અને સાંસ્કૃતિક ઇતિહાસ – સોલંકીકાલ

====================

(ભનુભાઈ ખવડ સેજકપર ના જય સુયઁનારાયણ )

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s