ગઝલનું ગૂજતું એક નામ : જુગલ દરજી

Standard

ગઝલનું ગૂજતું એક નામ : જુગલ દરજી


લેખન-‘શિલ્પી’ બુરેઠા (કચ્છ)


છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ગઝલ લખતા ઘણા નવોદિત સર્જકો ગઝલ ક્ષેત્રે કાઠું કાઢી રહ્યા છે એમાં કચ્છની ધરતી પણ બાકાત નથી. ગઝલની સાચી શબ્દ સાધના કરતાં થોડાંક નામ મને સહજ રીતે હોઠ પર આવી જાય છે એમાંનું એક નામ , એક એવી સર્જક પ્રતિભાનો મારે પરિચય કરાવવો છે જેમને ચાર-પાંચ વર્ષ પહેલા કોઇ ગઝલચાહક જાણતું પણ નહોતું એ નામ જે આજે દરેકના દિલમાં વગર પ્રિન્ટરે છપાઈ ચુક્યું છે.

‘પ્રિન્ટર દિલે રાખી શકાતા હોત તો !
ગમતા સ્મરણ છાપી શકાતા હોત તો!’આ એક એવી પ્રતિભા છે જેમાં તમને અપાર વૈવિધ્ય જોવા મળવાનું . તેઓ શિક્ષક છે . લખે છે ગુજરાતી ગઝલ , ભણ્યા છે ઇતિહાસ અને હાલમાં ભણાવે છે ગણિત. છેને વૈવિધ્ય ! કોઈ ધનવાન માણસના અલગ અલગ બેંક ખાતામાં અલગ અલગ રીતે ધન જમા પડ્યું હોય અને એક ખાતુ જ સક્રિય હોય એમ આ માણસ પાસે પણ આવી જ કલા પ્રતિભાનું ધન જમા પડ્યું છે અને એમણે એક જ ખાતું હા, ગઝલનું એક જ ખાતું સક્રિય રાખ્યું છે એમ કહું તો અતિશયોક્તિ નથી (એક તૂ હી ધનવાન હૈ...)આપણે એમને ફક્ત ગઝલકાર તરીકે જ ઓળખીએ છીએ પરંતુ જુઓ:

‘એકાદ હોય તો ચલો સ્વાગત કરું હું પણ ,
આવે છે ઊર્મિઓય લબાચા લઈ હજાર.’કેટકેટલી ઉર્મિઓ- આવડત આ માણસમાં ભર્યું છે,તેઓ રમત-ગમતમાં પણ માહિર છે. ક્રિકેટના બેસ્ટ પ્લેયર વોલીબોલ ના બેસ્ટ નેટી છે, પેન્સિલ પીંછી સાથે પણ ઘરોબો ચિત્રો ય દોરી જાણે છે અને મિમિક્રી પણ કરી જાણે છે મિમીક્રી સાંભળવા માટે રૂબરૂ મળવું પડે નાના પાટેકર, રમેશ મહેતા, નરેશ કનોડીયા, સ્નેહલતાજેવા અનેક કલાકારો ના અવાજો સાંભળવા માટે ફરમાઈશ કરી જુઓ મોજ પડશે ! એમનું ગઝલ પઠન સાંભળવા જેવું છે મને એમના પઠનમાં અનિલ ચાવડાની ઝલક દેખાય છે( જેમણે તેમને રૂબરૂ સાંભળ્યા નથી એમણે

જલસો એપ પર અને youtube પર અથવા બીજા કાર્યક્રમના વિડીયો જોઈ લેવા ) અભિનયકળા પણ રરગરગમાં વહેતી હોય એમ અભિનય પણ એવો અદ્દલ કરી જાણે છે એમના ટીકટોક પરના વિડીયો જોતાં લાગે છે કે આ માણસ બોલીવુડમાં ચાલે એવો નહીં પણ દોડી શકે એવો છે ,અને હા રસોઈકળામાં પણ એટલા જ પારંગત.એક એવો માણસ જે ગઝલને સંપૂર્ણ નિષ્ઠા સાથે સતત અભ્યાસ સાથે ગઝલ ના મૂળ તત્વો ને એના લયને આત્મસાત કરીને સાચી ગઝલ ને પામવા માટે પોતાની કલમને ધારદાર કરવા માટે ઊંડા અભ્યાસને જ એક માત્ર ધ્યેય માની રાતની રાત ઉજાગરા વેઠીને ગઝલ પામવા મથે છે તેઓ લખે છે કે,

**
‘ ગીરવે મુકવા પડે છે રાત દી ,
શાયરી બસ આટલી મોંઘી પડે.’
**
આ એક એવો શબ્દસાધક છે જેમને મળવા ઈચ્છો તો માણ્યા વગર ન રહી શકો અને માણવા ઇચ્છો તો મળ્યા વગર ન રહી શકો.
**
‘ મારી સરળતા એટલે સ્પર્શી જશે તને ,
ગઝલોમાં થાય એવી બોલચાલ છું.’
**
આ સર્જકની સરળતા અને મિલનસાર સ્વભાવ આપણને તરત સ્પર્શી જાય અને સાથે સાથે ગઝલ સાથે કયાંય ખોટું તો બિલકુલ ન ચલાવી લેનાર એવા ચિંતિત પણ. ગઝલની સતત ચિંતા અને ચિંતન કરનાર એવા અભ્યાસુ અને પારખુ પણ. ગઝલના છંદની એના બંધારણની ગઝલ તત્વની થોડીક પણ ભૂલ કે નાનકડી ચૂક પણ હોય તો ભલભલાને બેધડક સંભળાવી શકે એવો સ્પષ્ટ વક્તા પણ છે . અને આ બધું એમને નથી આવતું એમના સતત અભ્યાસનું પરિણામ જ છે.
**
‘જીવતર મોંઘો તાકો દરજી,
સમજી સમજી કાપો દરજી.
**
જીવનને સારી રીતે સમજી જનાર આ કવિ એટલે જુગલ દરજી. એમનોનો જન્મ 20 ઓક્ટોબર 1988માં મહેસાણામાં થયો મૂળ વતન પાટણના રણુંજ જોડે ગંગેટ ગામ. પિતાજી મહેન્દ્રભાઈનો વ્યવસાય દરજીકામ એ ધંધાર્થે વડોદરામાં સ્થાયી થતાં સર્જકનુંબાળપણ વડોદરામાં વીત્યું. કુટુંબમાં બે ભાઈઓ માં મોટાભાઈ જુગલભાઈ એ બારમા ધોરણ સુધીનું શિક્ષણ વડોદરામાંજ મેળવ્યું બહુચરાજી સેલ્ફ ફાઇનાન્સ કોલેજમાંથી પી.ટી.સી.પૂરું કરી કરીને તારીખ 2-12-2008માં રાપર તાલુકાની ‘રબારીવાંઢ’ -બાલાસર ગામમાં પ્રાથમિક શિક્ષક તરીકે જોડાયા એ પછી વિવિધ સ્કૂલમાં બદલી થઈ,અત્યારે હાલ અંજાર તાલુકાના મોડવદર પ્રાથમિક શાળા માં ધોરણ ૩ થી ૫ ગણિત વિષય બાળકોને ભણાવી રહ્યા છે .2017 થી આદિપુરમાં સ્થાયી થયેલા આ સર્જક વિશે અને સર્જન પ્રક્રિયા વિશે જાણીને આપણને અચરજ થાય કે ધોરણ 11- 12 માં એમને ગીત, ભજન કે એના ઉપર પેરોડી બનાવવાનો શોખ હતો પણ કવિતા લખવા વિશે કયારેય વિચાર્યુ પણ નહોતું તેઓ પોતે જ જણાવે છે કે “કવિતા કરવી એમના માટે એટલા માટે વિસ્મયથી છે કે એમને સ્વપ્નેય ખ્યાલ નહોતો કે પોતે કવિતા લખશે” એ કવિતાએ એમના સર્જકત્વને એવો વેગ આપ્યો કે આજે એક કવિતાના માધ્યમથી આ કવિ ઘરે-ઘરે જાણીતા થયા છે એ કવિતા હતી રમજાન ઈદ અને અષાઢી બીજ અષાઢી બીજ અને રમઝાન ઈદ એકજ દિવસે હતી એ સમયે લખાયેલી એક છંદ વગરની પરંતુ ભાવ સાથે આવેલી ગીત પ્રકારની કવિતા
**
‘ ચાલને આજે અષાઢી ઈદ અને રમઝાન બીજ ઉજવીએ તું જગન્નાથ ના લાડુ ખાજે ને હું રમઝાન ની ખીર’
**
બસ આ કવિતા એવી સોશ્યલ મીડિયામાં વાયરલ થઇ કે રથયાત્રાના હોર્ડિંગ્સમાં અને લોકોના હૈયામાં પણ કોમી એખલાસના ઉદાહરણરૂપ છાપ અંકિત કરી ગઈ પ્રસિદ્ધ લેખક પત્રકાર શ્રી રમેશભાઈ તન્નાએ એમના પર એક લેખ કર્યો.
ગીતો પર પેરોડી બનાવતા આ સર્જક ને કવિતા તત્વની જરાય પણ સૂઝ નહોતી પરંતુ 2016માંઅમરાપુરની ગઝલ શિબિર માં માધવ રામાનુજની સલાહ સુચન થી ગીત ગઝલ કે કવિતા વિશેની સમજ મળી કે પછી કવિતા પ્રત્યે ગંભીર થઈને વિવિધ પુસ્તકોનું વાંચન થયું અને 2016 -17 માં અમદાવાદ બુક ફેરમાં રઈસ મણિયારનું ગઝલ વિષયક શેસન ખુબ જ મહત્વનું રહ્યું એ પછી કુકમા ની ગીત શિબિર રૂદ્રમાતા ભુજ ની ગીત ગઝલ શિબિર અને પાલનપુરની ગીત ગઝલ શિબિર ગઝલ ના માર્ગદર્શનમાં ઘણો બધો ભાગ ભજવ્યો ઘણા બધા સર્જકોનું માર્ગદર્શન મળી રહ્યું છે જેમાં મુખ્યત્વે પ્રવીણ ખાંટ , રાજ લખતરવી, માધવ રામાનુજ ,શકીલ કાદરી, સંજુ વાળા અને બીજા ઓનલાઈન કાર્યક્રમો અને ઘણાબધા વહોટસેપ ગૃહના બધા સર્જક મિત્રોના માર્ગદર્શનથી કોના કોના નામ લઇ શકાય ?કોઈનું નામ રહી શકે રહી જાય એ બીકે નામ એ કરતા ઘણા બધા સર્જકોના માર્ગદર્શન એમ કહીને આગળ વધીએ વિવિધ પુસ્તકોનો અભ્યાસ કરીને આ સર્જકે ગઝલ પર ખુબ સરસ હથોટી મેળવી લીધી છે ,આજે તેમની ગઝલોના ચાહકોની સંખ્યા ઓછી નથી એમના ગઝલ ના ભાવ ,કલ્પનો ઊર્મિ, બંધારણ અને ગઝલના મૂલ્યોને આપણે એક ઉત્તમ ગઝલકાર તરીકે ઓળખવા મજબુર કરી દે એવા બળકટ છે.


‘થઈ જાય કંકુ ત્યાં લગી શબ્દોને ઘૂંટવા,
કાગળ છો કરગર્યા કરે લખવાને શ્રી સવા.


કવિ જુગલ દરજી પોતાની સર્જન પ્રક્રિયા વિશે જણાવતા કહે છે કે મને ગઝલ લખવા માં વિવિધ વિષયો પ્રેરણાત્મક બનતા રહે છે .જ્યાં સુધી સંવેદના અને લય સાથે શબ્દો મનમાં ઘુમરાતા રહે છે બસ ઘૂંટાતા જ રહે ઘૂંટાઈ ઘૂંટાઈને જ્યારે ચંદનની જેમ સુવાસ ફેલાવવા તૈયાર થાય કે હું ઉલા કે સાની મારા મનમાં જ ઢળી ગયા પછી જ હું મોબાઈલ ઉપર કે કાગળ પર સંપૂર્ણ ઉતારી કે લખી લઉં છું પરંતુ ઘણી વખત એવું બને છે કે મને પોતાને પણ ખ્યાલ નથી હોતો કે આ વસ્તુ મારામાં આવી ક્યાંથી? અને ઘણી વખત અનુભૂતિ થતાં શબ્દો કવિતાનું રૂપ ધારણ કરીને આવી પડે છે જેમકે એક વખત બાઈકમાં પેટ્રોલ ખૂટી પડતા સહજ રીતે વિચાર આવ્યો ક્યાંક પેટ્રોલની જેમ શ્વાસ ખૂટી જાય અને એને રિઝર્વ રાખી શકાતા હોત તો? તેઓ લખે છે કે ,


‘પેટ્રોલ ની માફક આ બળતા શ્વાસને ,
રિઝર્વ માં રાખી શકાતા હોત તો.’


અને આમ સર્જાય છે સંવેદનાઓ ગઝલસ્વરૂપે.


‘લખું છું ગઝલ એક કારણથી હું તો,
હ્રદયના એ ખોરાક જેવું કશું છે.’
**
કવિશ્રી જુગલ દરજીએ ઓછી ગઝલો લખી છે લગભગ પચ્ચીસથી ત્રીસ ગઝલો લખી છે ઓછી લખી છે પરંતુ આછી નથી લખી, એમના ગઝલમાં નવીનતા તાજગી અને વિશેષ ભાવ ધ્યાનાકર્ષક બની રહે છે નવા નવા રાજદીપ હો નવી નવી રાજદીપ જેમકે કબીરા શબ્દ ગઝલ માટે બહુ જ પ્રખ્યાત રદીફ છે એમ એમણે માલમ, તોરલદે , જેસલ, દરજી વગેરે જેવા રદીફ લઈને ખુબ સુંદર ગઝલો આપી છે આપણે કહીએ કે ખૂબ જ ઝડપથી જુગલ દરજી ની ગઝલો નું પુસ્તક આવે મેં આ વિશે ભારપૂર્વક પૂછતાં કવિ જુગલ દરજી જણાવે છે કે “મને કોઈ ઉતાવળ નથી ગઝલ એ મારે મન સાધના છે અને ભલે દસ વર્ષ લાગે પરંતુ મારે ગુણવત્તાસભર ગઝલો આપવી છે હજુ મારે જે આપવું છે એ હજુ હું આપી શકયો નથી જ્યારે મને સંતોષ થશે ત્યારે હું પુસ્તકરૂપે ચોક્કસ આપીશ, ભલે એ પુસ્તક પાતળું હોય પરંતુ પામર તો નહીં જ હોય. “


આજે કવિ શ્રી જુગલ દરજીની ગઝલોમાંથી
વધુ શેર અને ગીત રચનાઓને માણીએ અને જુગલોત્સવ ઉજવીએ.


યુદ્ધ પૂરું થઈ ચૂક્યું છે શસ્ત્ર પણ સૂતાં જ છે ,
પણ હજુ અંદરનું હણહણ ઊંઘવા દેતું નથી.


‘ જોઈ ગરીબી અને તપેલી બોલી કે ,
આ પથ્થરો બાફી શકાતા હોત તો .


મહેંકી જવાની ઈચ્છા દિલમાં હતી,
પરંતુ હાલત ફૂલોની જોઈ પાછો વળી ગયો છું.


અવશેષમાંય તારા છે સભ્યતા જરૂરી ,
ખંડેર તો થવાશે લોથલ નથી થવાતું .
**
તંબુરાના તારા આગળ,
બુઠ્ઠા હથિયારો જેસલ.


ભૂખ પણ ઉઘડી રહી છે ઝૂંપડીની ,
સાંભળ્યું છે કે નગરમાં ચૂંટણી છે.


‘અહાહા ,’ વાહ’ ,દોબારા અને ક્યા બાત ‘વાગે છે,
ગઝલની દાદ રૂપે ફેંકો એ ખેરાત વાગે છે.


ગીતરચનાઓ


કોક આવીને કહી ગ્યુ છે કાનમાં ,
આવ્યા વાસંતી વાયરા ચોગાનમાં.


આટલુ લીલા લોહીમાં એના ,
ક્યાંક કદી જો ઝાડને ફૂટે જીભ અચાનક તોય
તને ફરિયાદ કરે ના


તાંબાના બેડા પર લખજો રે નામ મારા મૈયર ની છેલ્લી નિશાની રે સો,
સાત સાત વીર ચડ્યા કાળની થપેડે ને માડીની કૂખે હું નાની રે સૈ.


One response »

  1. માણીને મને પણ મન થઇ ગયું કે ગઝલોના સમુન્દરમાં સતત ડૂબી જાઉં.
    સુંદર
    મજા પડી ગઈ.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s