Category Archives: પદ્ય

ઘોડાનુ વર્ણન

Standard

ઘોડાનુ વર્ણન કરતુ આ કવિત
મુ. લાખેણી જી. બોટાદ ના
કાઠી દરબાર ના બારોટજી
રાણીંગદેવે અદભુત વર્ણન કર્યું છે

થંભ દેવળ જસા પગ માંડે થોડા,
છાતી બાબ ઢાલથી ચોડા..

ખટ ત્રીસા થી થયેલ ન ખોડા,
એવા ઘોબા ધણી સમિપે ઘોડા…

સાંકળ વાંભ મોકલી છોટી,
કાળી આંખે મળે કોટી…

માણેક લટ મોઢાથી મોટી,
કલમ સરીખી દોય કનોટી…

થોક સાચરા રૂપા થાળી,
પુરે પંખે થયેલ પંચાળી…

મોર જસી ગરદન મરમાળી,
કેશવાળી ઢીચણ લગ કાળી…

પીઠ જેસી ગજરાજ પ્રબંધા,
શોભે શૈલી પુછ સબંધા…

બજાણીયા જૈસા દિલરા બંદા,
કાઠી આલે કુકડ કંધા…

વેંત કનેના જુઠની વાલે,
ત્રીય બાજોઠ સારખા તાલે…

નિર પાવા બેટાને નો આલે,
ઈ આલણરો મોજમા આલે…

ભલપણ ઘણું માલરો ભરિયો,
ફરે થાળવામાં ફેરવીયો

કવિને દાન ખુમાણે કરિયો,
ચિત્રામણ જેવો કેસરીયો….

ચાલે વેગે પવનથી છાયો,
નાચે નટવા જેમ નચાયો

છેડયો કુદે કોટ સવાયો,
જાગમ દિયે રૂખડરો જાયો..

બાબે સરખો થયેલ નબાદો,
શોખે વાન પુનમરો ચાંદો

જોતા દિલ્લી તણો શાહજાદો,
દાન સમંપે વીસળ દાદો..

Advertisements

….મેઘનાદ મરતા….

Standard

દુહો

ઊલટ્યો દધિ આઠમો, મરતા મેઘનાદ
છૂટા થયા સુરો સદા, શક્તિ કરતા સાદ

છંદ-ત્રિભંગી
રણ લંકા રણ માં દૈત દમનમા રાવણ રણ મા જોઇ રીએ
હટ હટ કર હાકા ધક બક ધાકા બહુ નર વાકા રીંછ બીએ
લડવા સબ લાગા ખોણીત ખાગા દુશ્મન દાગા પાવ દિએ
મેઘનાદ મરતા લઇ ખપરાતા પરધમ ચામુંડ રેર પીએ…૧
રાક્ષસ રડવતા દડદડ દડતા તબ તફડતા ભોમી તળે
હાહાકારી હટતા શિરવાણ ચડતા શત્રુ પડતા ભોમી સરે
ઊઠો અરિ આખા જોઇ કવિ ઝાંખા દશ મુખ દાખા દોટ દિએ..
મેઘનાદ મરતા…૨
રાવણ અકળાયો મેઘ મરાયો જાગે જાયો જોર કરી
બજવે ખૂબ બાજા જોર થી ઝાઝા નાથ લંકા નાદ કરી
ઉઠો બધું આજે લંકા લાજે આ યુધ્ધ સાજે હાથ લિએ
મેઘનાદ મરતા…૩
રીંછ લાગા લડવા પદ પ્રભુ પડવા હથ હડબડવા કોણ હલે
એ નાથ ઉગારો શ્યામ સંભારો પ્રભુ પધારો આવી પલે
એમ વાણી ઉચ્ચારી ચિત સંભારી ભય દુઃખ ભારી એમ ભયે
મેઘનાદ મરતા…૪
ગર્જો કુંભ ગાંડો જોર થી જાડો, ઉભો આડો પહાડ ખડે
ક્રોધે મંડાણો રગત રંગાણો ડુંગર પાણો પાવ પડે
રીંછ કૈક રડાયા ધડવડ ધાયા રણ સવાયા કોણ રિએ મેઘનાદ મરતા…૫
સુણી રામ ચિડાયો કૌશલ જાયો ધનુષ ઉઠાયો બાહુ વડે
ઉલટ્યો દધિ આખો પ્રખગ પાખો દુશ્મન લાખો શિશ દડે
તબ તીર માર્યો છાતી નિકાર્યો દૈત સંહાર્યો રાડ દિએ મેઘનાદ મરતા…૬
ભાગ્યા દૈતા ભારી આત્મ ઉગારી બચવા બારી એક ન મળે
સૌ મળી સાહેલી અંગ અલબેલી નાર નવેલી નીર ઢળે
હરિ મેલે હડસેલી કોણ હોય બેલી,લાર લવેલી કોણ લિયે
મેઘનાદ મરતા…૭
કરે પ્રેત કકળાટો વૈતલ વાટો શક્તિ સપાટો શ્રોણ પીએ
પાપી રાક્ષસ પૂરા આયુષ્ય અધુરા એમ અસુરા માર દીએ
‘નાજા’ નર નાથે બળિયા બાથે ભડ ભારથે ભાજ દીએ મેઘનાદ મરતા…૮

📌~કવિ શ્રી નાજાભાઇ બારોટ

ભીતર નો ભીંજાણા

Standard

કાળમીંઢ પત્થરા કેરા ભીતર નો ભીંજાણા,
મૂશળધાર માથે બારેય મેહુલા મંડાણા.
સંતના સમાગમથી જરા નવ સમજ્યા,
માયા મમતામાં જેના મનડાં મૂંઝાણા.
કાળી ઉન કેરાં કાપડ કોઇ રંગરેજથી,
લાખ ઉપાયે બીજા રંગે નો રંગાણા.ફુલડાંની સેજે એને નીંદરાયું નાવે,મછિયાંની ગંધે એના તનડાં ટેવાણાં.
પિંગલ કહે છે પ્યાલા દૂધ ભરી પાયું,

વિષધરનાં વર્તન જરિયે નવ બદલાણા.

📌કવિઃ પિંગળશીભાઇ ગઢવી.

“શિવ વિવાહ”

Standard

શિવ વિવાહ

===========================================================

સાખી..

કર ત્રિશૂલ શશી શીશ, ગલ મુંડન કી માલા

.કંઠ હલાહલ વિષ ભર્યો,બૈઠે જાકે હિમાલા…

ત્રિ નેત્ર સર્પ કંઠ, ત્રિપુંડ ભાલ સોહાય .

સંગ ગિરિજા જટા ગંગ, સબ જગ લાગે પાય …

=======================================================

પિનાકીન પરણવા ને આવ્યાં રે,

મોંઘેરા મહેમાન સાથમાં.

હિમાચલ હરખે ઘેરાયારે,

રહે નહી હૈયું હાથ માં…

જાન આવી ઝાંપે, લોક સૌ ટાંપે.

મોંઘાં મૂલા મહેમાનો ને મળશું રે,

સામૈયાં કરશું સાથ માં…

આવે જે ઉમા ને વરવા,

હશે કોઈ ગુણિયલ ગરવા.

દોડ્યા સૌ દર્શન કરવા ઉમંગે રે,

અનેરાં જનની આશ માં…

ભાળ્યો જ્યાં ભભૂતી ધારી,

શિવજી ની સૂરત ન્યારી.

માથે મોટી જટાયું વધારી રે,

વીંટાયો જાણે મૃગ ખાલ માં…

ભસ્મ છે લગાડી અંગે,

ફણીધર રાખ્યા સંગે.

ભેળા ભૂત કરે છે ભેંકારા રે,

ગોકીરો આખા ગામ માં…

બળદે સવારી કિધી,

ગાંજો ભાંગ પ્યાલી પિધી.

ભાગીરથી ભોળે શીશ પર લીધી રે,

સજાવ્યો સોમને સાથ માં…

ગળે મૂંડકા ની માળા,

કંઠે વિષ રાખ્યાં કાળા

ત્રિનેત્રી આવ્યાં છે ત્રિશૂલ વાળા રે,

તાણ્યું છે ત્રિપુંડ ભાલમાં…

ભૂંડા ભૂત નાચે,

રક્ત માં રાચે.

શિવજીના દેખી નયનો નાચે રે,

બેસાડે લઈ ને બાથ માં…

ભૂતડાને આનંદ આજે,

કરે નાદ અંબર ગાજે.

ડાકલા ને ડમરુ વગાડે રે,

રણશિંગા વાગે સાથ માં…

આવ્યા મૈયા સ્વાગત કરવા,

ભાળ્યા રૂપ શિવ ના વરવા.

ભામિની ના ભાવિ ને વિચારે રે,

સોંપુ કેમ શિવ ના હાથ માં…

નથી કોઈ માતા તેની,

નથી કોઈ બાંધવ બહેની.

નથી કોઈ પિતાજી ની ઓળખાણુ રે,

જનમ્યો છે જોગી કઈ જાત માં…

નથી કોઈ મહેલો બાંધ્યા,

નથી કોઈ સગપણ સાંધ્યા.

નથી કોઈ ઠરવાના ઠેકાણા રે,

રહે છે જઈને શ્મશાન માં…

સુખ શું ઉમાને આપે,

ભાળી જ્યાં કલેજાં કાંપે.

સંસારીની રીતો ને શું જાણે રે,

રહે જે ભૂત ની સાથ માં…

જાઓ સૌ જાઓ,

સ્વામી ને સમજાવો.

ઉમિયા અભાગી થઈ જાશે રે,

જાશે જો જોગી ની જાત માં…

નારદ વદે છે વાણી,

જોગી ને શક્યા નહી જાણી.

ત્રિલોક નો તારણ હારો રે,

આવ્યો છે આપના ધામ માં…

ત્રિપુરારિ તારણ હારો,

દેવાધિ દેવ છે ન્યારો.

નહી જન્મ મરણ કેરો જેને વારો રે,

અજન્મા શિવ પરમાત્મા…

ભામિની ભવાની તમારી,

શિવ કેરી શિવા પ્યારી.

કરો તમે વાતો કૈંક તો વિચારી રે,

સમજાવું શિવ રૂપ સાનમાં…

જાણ્યો શિવ મહિમા જ્યારે,

આવ્યો ઉર આનંદ ત્યારે.

દોડ્યાં સૌ દર્શન કરવાને દ્વારે રે,

ઝુકાવ્યું શીશ શિવ માન માં….

શિવના સામૈયાં કીધાં,

મોતીડે વધાવી લીધાં.

હરખે રૂડાં આસન શિવજી ને દીધાં રે,

બેસાડ્યા શિવ ગણ સાથ માં..

ઉમીયાજી ચોરી ચડિયાં,

શિવ સંગે ફેરા ફર્યા.

ભોળો ને ભવાની આજે ફરી મળિયા રે,

શોભે છે શિવા શિવ સાથ માં…

આનંદ અનેરો આજે, હિલોળે હિમાળો ગાજે.

“કેદાર” ની કરુણતા એ કેવી રે,

ભળ્યો નહી ભૂત ની સાથ માં…

=====================================

રચયિતા:

કેદારસિંહજી મે. જાડેજા

ગાંધીધામ. ૯૪૨૬૧ ૪૦૩૬૫

રામચંદ્રજીની લંકા પર સવારી..!!

Standard

રામચંદ્રજી ની લંકા પર સવારી

 (અમુક પંક્તિઓ)
રચનાઃ જીવાભાઇ બારોટ

(સપાખરુ)
દળા હાલીયા ચોદળા દળા,વાદળાજી દેખ ઘટા

કાળા કાળા વકરાળા વાદળા કરાલ

હઠાળા ભજમાં હોય લટયાળા હોય અતિ

પટાળા રો આયો એડો રામચંદ્ર પાળ…

વેરી દળા ખળા કરી ભમે ટોળા બાંદરકા

હિલોળતા ગદા હાથ કરતા હુંકાર

ઢંઢોળે રામરા દળા રગતામાં ઋંઢ ઉડે

માંસ લોળા ભ્રખ એળા ગ્રીધણી અપાર…

પડ્યો ઇન્દ્રજીત  અને કુંભકર્ણ મહાકાય

ઢળે મોટા ઢીમ આતો લખણો સધીર

સુણી વાત કાને તાંતો દશાનને દોટ દિધી

દૈતારા દળા સાથ રણ આવિયો અધીર..

કોપી રઘુનાથજી કોદડા ઉઠાયા હાથ

અસુરકા દશ શિશ,ઉઠાયા અકેક

વેરીયા વિદારી દળા જાનકી બચાઇ લીના

વિભીષણ દિયારાજ રાખી વિવેક..

સામૈયા કરાયા સારા નગરારા લોક મળી

ધુધવે ત્રંબાળ ઘેરા નગારા નિશાણ

નેજાળા ધજાળા અને હેમ છડી વાળા હાલ્યા

જોતા બુઢા બાળા નારી હરખાણા જાણ

સેના સીતા સાથે લઇ દરબાર માહે આયા

પાયા સુખ પ્રજાજને ટાળીયા કલેશ

જીત પાઇ બન્ને ભાઇએ મોતીએ વધાર્યા જીવા

નોબતો ધણેણી આપો રામડો નરેશ..

પૃથ્વીરાજ રાસોનો એક અંશ..!!

Standard

પૃથ્વીરાજ રાસોનો એક અંશ ——-
પદ્મસેન કુંવર સુધર તાઘર નારિ સુજાન ।

તા ઉર ઇક પુત્રી પ્રકટ, મનહું ક્લાસ્સભાન ॥
મનહું કલાસસભાન કલા સોલહ સો બન્નીય ।

બાલ વૈસ,સસિ તા સમીપ અમ્રિત રસ પન્નીય ॥
બિગસિ કમલ-સ્રિગ, ભ્રમર, બૈનુ, ખંજન , મ્રિગ લુટ્ટીય ।

હીર,કીર, અરુ બિંબ મોતિ, નષ સીષ અહિ ઘુટ્ટીય ॥
છાપ્પતિ ગયંદ હરિ હંસ ગતિ, બિહ બનાય સંચૈ સંચિય ।

પદમિનિય રૂપ પદ્માવતિય, મનહું કામ-કામિનિ રચિય ॥
મનહું કામ-કામિનિ રચિય, રચિય રૂપકી રાસ ।

પસુ પંછી મૃગ મોહિની ,સુર નર, મુનિયર પાસ ॥
સામુદ્રિક લચ્છિન સકલ, ચૌસઠિ કલા સૂજાન ।

જાનિ ચતુર્દસ અંગ ખટ, રતિ બસંત પરમાન ॥
સષિયન સંગ ખેલત ફિરત, મહલનિ બગ્ગ નિવાસ ।

કીર ઇક્ક દિશ્શીય નયન, તબ મન ભયો હુલાસ ॥
મન અતિ ભયૌ હુલાસ, બિગસિ જનુકોક કિરન-રબિ ।

અરુન અધર તિય સુધર, બિંબફલ જાનિ કીર છબી ॥
યહ ચાહત ચષ ચકિત, ઉહ જુ તક્કીય ઝરંપ્પિ ઝર ।

ચંચુ ચહુટ્ટી ય લોભ, લિયો તબ ગહિત અપ્પ કર ॥
હરષત અનંદ મન મંહ હુલસ, લૈ જુ મહલ ભીતર ગઈય ।

પંજર અનૂપ નગ મનિ જટિલ, સો તિહિ મંહ રશ્શત ભઈય॥
તિહિ મહલ રશ્શત ભઈય, ગઈય ખેલ સબ ભુલ્લ ।

ચિત્ત ચહુંટ્ટયો કીર સોં, રામ પઢાવત ફુલ્લ ॥
કીર કુંવરિ તન નિરષિ દિષિ, નષ સિષ લૌં યહ રૂપ ।

કરતા કરી બનાય કૈ, યહ પદ્મિની સરૂપ ॥
કુટ્ટીલ કેસ સુદેસ પોહપ રચયિત પિક્ક સદ ।

કમલ-ગંધ, વ્ય-સંધ, હંસગતિ ચલત મંદ મંદ ॥
સેત વસ્ત્ર સોહે શરીર, નષ સ્વાતિ બુંદ જસ ।

ભમર-ભમહિં ભુલ્લહિં સુભાવ મકરંદ વાસ રસ ॥
નૈનન નિરષિ સુષ પાય સુક, યહ સુદિન્ન મૂરતિ રચિય

ઉમા પ્રસાદ હર હેરિયત, મિલહિ રાજ પ્રથિરાજ જિય ||

હમીર જી ગોહિલ

Standard

વીર હમીરજી ગોહિલ
”  આઈ માં મારા મરશીયા ગાશો ને ! ”
             મરશીયા
વેલો આવે વીર, સખાતે સોમૈયા તણી ;

હિલોળવા હમીર, ભાલા અણીએ ભીમાઉત.
(અર્થાત :; હે વીર હમીર, સોમનાથજી ની સખાતે – રક્ષણ કરવા અને ભાલાની અણીઓથી દુશ્મનોને હિલોળવા- રંગળવા વહેલો આવજે.)
પાટણ આવ્યાં પૂર, ખળહળતા ખાંડા તણા ;

સેલે માહીં શૂર, ભેંસાસણ શો ભેંસાસણ
(અર્થાત :; હે હમીર  ! પ્રભાસપાટણમાં ખળહળતા – ધોધબંધ ખાંડા- તલવારોનું પૂર આવ્યું, તેમાં ભેંસાસણ – પાડાની પેઠે સેલારા મારી – ચોટ દઈ – શૂરવીર હમીર ! તું રમે છે.)
વન કાંટાળા વીર , તુજ ણે જુવા થયા ;

આંબો અવળ હમીર , ભાંગ્યો મ્હોરી ભેંસાસણ.
(અર્થાત :; હે આંબારૂપી હમીર ! તારા રક્ષણરૂપી કાંટાવાળી વાડ અર્થાત શસ્ત્ર સહીત લશ્કર, તે તારાથી જુદું થયું એટલે તારી પાસે તે નથી. એથી તારું રક્ષણ થઇ શક્યું નથી. તેથી તને મહોર – ખીલતી યુવાની આવી ત્યાં તું ભાંગી ગયો અર્થાત રણ સંગ્રામ માં કામમાં આવ્યો.)
એકે અહર હણે, શર લઇ એકે સાચવ્યો ;

એમાં વખાણીએ વડે, કીઓ હાથ હમીરકો.
(અર્થાત :; હે હમીર ! એક હાથ અહર – અસુર – દુશ્મનોને હણ્યા અને બીજાં હાથે તારા શર – માથાનું રક્ષણ કર્યું. આ બે હાથમાં તારા ક્યાં હાથના વખાણ કરવા?)
વેળ તાહરી વીર, આવીને ઉવાટી નહિ ;

હાકમ તણી હમીર, ભેખડ હુતી ભીમાઉત.
(અર્થાત :; હે સાગરરૂપી હમીર ! તારામાં શૌર્યરૂપી વેળ – ભરતી આવી પણ ઉવાટ – ઓળ નાંખ્યો નહિ, કારણ કે, હાકમ એટલે કે ઝફરખાનરૂપી આડી ભેખડ આવી એટલે તારા મોજાં ફેલાઈ પાછાં પડ્યાને તેમાં તું મરાયો.)
કરમાં શર કરમળ કરે, જુવે શરને જગદીશ ;

(એમાંથી) શર ચડ્યું હર શીષ, તે ભજાડ્યું ભીમાઉત.
(અર્થાત :; હે વીર હમીર ! જયારે તારું માથું પડ્યું ત્યારે તેને હાથમાં લઇ લીધું. તે શર – માથાને જગદીશ – શંકરે જોયું પછી તારું માથું હર – શંકરના શીષ ઉપર  ચડ્યું અર્થાત તારું માથું શંકરને અર્પણ થયું.)
પડ્યા હાથ હમીર , શરમ પરય સાઢુ તણી ;

કિસાસે સધીર , ભીડ પડી એ ભીમાઉત.
(અર્થાત :; હે હમીર ! તું અને શંકર બંને સાઢુ થાઓ છો, કેમ કે શંકર ભીલડી ઉપર મોહયા હતા. તું PQAN પણ ભીલ કન્યાને પરણ્યો, એટલે સાઢુનાં સગપણે તેને શરમ લાગી, એટલે સાઢુનું રક્ષણ કરવા તું આવ્યો અને તેને માટે તે પ્રાણ આપ્યા.)
પૈયે શંકર પૂજીયો, માથું ઉતારી હાથ ;

ધડ લડયા ધુડતા, ભલે ચડી ભીમાઉત.
(અર્થાત :; હે હમીર ! અનેક વિધિથી શંકરને પૂજ્યા અને માથું આપી ધડથી લડ્યો : તારા ભાલાથી દુશ્મનોને માર્યા અને તારા ધડને પણ ભાલાથી વીંધાવી વીરગતિ પામ્યો.)
બોલ જ જે બાપુ તણા, હામુ તને ચડ્યા હૈયા ;

સાચા સાચવિયા, ભાંગે કાંધે ભીમાઉત.
(અર્થાત :; હે હમીરજી ! બાપના બોલથી તે સોમનાથજીને શીષ અર્પણ કર્યું હતું. તે આજે યાદ કર્યું. અને તે વેણને સાચવી રાખી, હે ભીમજી ગોહિલ નાં પુત્ર ! તે તારું કાંધ કપાવી – ગરદન ભંગાણી – સાચું કર્યું.)

સંત ચાલણા તે વાય, અંગ જે અણસારો થયો ;

કમ તોય કુલ એવાય, તે ભરિયા પાગજ ભીમાઉત.
(અર્થાત :; હે ભીમજી ગોહિલ નાં પુત્ર હમીર ! તારા ચિતમાં દુશ્મનસામે ચાલવા માટે અંગમાંથી અણસારો – ઈશારત – થઇ, તેનું કારણ એ જ છે કે તારા ગોહિલ કુળનો ક્રમ – રીત એવી છે , તેથી દુશ્મન સામે પગલાં ભરીને સામે પગલે મરાયો.)
માથે મૂંગીપુર ખરું, વસાયા વર શીશ ;

સોમૈયાને શીષ, અર્પ્યું અર્થીલા ધણી.
(અર્થાત :; હે અર્થીલા નાં ધણી ! તારે માથે મુંગીપુર છે, અર્થાત તું શાલિવાહન નાં વંશનો છે. વળી તારું મોસાળ પણ વીશ વાસાનું છે. – કુલીન છે. તેથી જ તે સોમનાથજીને શીષ અર્પણ કર્યું છે.)

શંકર તણે શરીર, માથે મ્લેચ્છાયેણ તણા ;

પડિયા હાથ હમીર, ભોય તાહરા ભીમાઉત.
(અર્થાત :; હે હમીરજી ! શંકર ઉપર મુસલમાનોનાં હાથ પડ્યા, તેમાં તું લડી મારયો, પણ અખંડિત રાખી શક્યો નહિ તેથી  તારા હાથે ભોયે – જમીન પર પડ્યા.) 
રડવડીયે રડિયા, પાટણ પાસ્વતી તણા ;

કાંકણ કમળ પછા, ભોંય તાહરા ભીમાઉત.
(અર્થાત :; હે ભીમજી નાં પુત્ર ! તું મરાયો તેથી પાર્વતીના પાટણમાં સૌ લોક રડ્યાં અને સોમનાથજીનું માન હરાતાં પાર્વતીના કમળ જેવા કંકણ ભોંયે રખડ્યાં.)
તું મરતે મરિયા, હર શીયર હિમાયતી ;

છો ચુડા ચડીયા, જે ભજ ત્રી ભાંગ્યા ભીમાઉત.
(અર્થાત :;  ઓ ભીમજીના વંશના ! તું મરતા ત્રણ જણ મુઆ : એક તો શિવ, બીજો શિવના મસ્તકનો ચંદ્ર અને ત્રીજો તું, તેથી તેઓની ત્રણે સ્ત્રીનાં ત્રણના છ ચુડા ભાંગી પડ્યા.)
તું જ હમીર, હમીર શંભુ તાને સારાહિયો ;

વાઢ પડંતે વીર જ  કે, ન ભાંગ્યો ભીમાઉત.
(અર્થાત :;  હે હમીર ! તું જ ખરો હમીર (અમીર) શંભુએ તારી પ્રશંસા કરી કે ઝટકા પડ્યા છતાં તું ભાંગ્યો નહિ .) 

હું જાઉં હર પાલણાં, તું રે સાવ સધીર ;

હવે પાટણ હમીર, તો ભળાવ્યું ભીમાઉત.
(અર્થાત :;  હે શંકરનું રક્ષણ કરવાવાળા હમીર ! હવે હું ઘરે જાઉં છું, માટે તું સાવધાન થઈ રહેજે, કારણ કે, પાટણ(પ્રભાસ) તને જ ભળાવ્યું છે, માટે જીવતાં સુધી રક્ષણ કરજે .)

✒✒✒(સુરપાલસિંહ ગોહિલ  સાથે યુવરાજસિંહ ગોહિલ ભડલી …..)
જય સોમનાથ દાદા

જય હમીરજી દાદા 

જય ગોહિલવાડ 

” કાઠિયાવાડમાં કો’ક દિ, , ,”

Standard

” કાઠિયાવાડમાં કો’ક દિ, , ,”
મિત્રો આપણો આ એક ખૂબ જ પ્રસિદ્ધ અને સાંભળેલો દુહો છે. પાલુભાઈ ગઢવીનો કે,,,
          “કાઠિયાવાડમાં કો’ક દિ
          અહીં  ભુલો પડય ભગવાન,
          પણ મારો થાજે મેમાન
          તારુ સવર્ગ ભુલાવું શામળા”;

તો શા માટે કાઠિયાવાડમાં બીજે ક્યાંય કેમ નહી?  જવાબમા અહીં ગોવિંદભાઈ  ચારણના બે ચાર દુહામાં ચર્ચા કરવી છે  કે,
1)     ” સુદામાંને દેતા સંપત્તિ
          તને રોકતી રાણીયું તોય,
          પણ દિકરો ખાંડીને ખવરાવે
          અમારી કાઠિયાવાડી કોય.”
સંગાવતી શગાળસા અને ચેલૈયો આ પ્રસંગ જાણીતો છે.

2)કયારેય કોઇ ભૂત મેમાન ગતી કરાવે એવુ સાંભળવા મળે? તો કે ના! તો અમારા કાઠિયાવાડમાં તો એવુ પણ બન્યુ ઈ કોણ તો,,,,,
    “ભોજન ઉતારા ભાવથી
     અહીં તો ભૂતની ભલકયુ જોય,
     પણ મર્દ પટાધર માઁગડો
     અમારી કાઠિયાવાડી કોય”
આખી જાનને જમાડી સાહેબ વડની નીચે ઈતિહાસ આજે પણ સાક્ષી છે.

3)ચોર ચોરી કરવા આવે એના સન્માન હોય નહી પરંતુ અમારી કાઠિયાવાડમાં તો એવુ પણ બન્યુ ઈ કોણ  તો,,,
      ” તોળી આપે ત્રણ દાનમાં
       અહીં તો ચોરને સન્માન હોય,
       પળમાં પાપ બાળીને પીર ભણે
       અમારી કાઠિયાવાડી કોય; “

4)મિત્રો હજી આપણે ગામડાઓમાં ઘણા લોકો ભગવાનને બહુ માને કાંઈ પણ  સંપત્તિ મેળવી હોય તો એમ કહે કે ભગવાનની કૃપા અથવા તો ભગવાનની છે પણ કોઈ પત્ની સામે આંગળી ચીંધે તો તરત કહે ઈ મારી છે.
પણ અમારી કાઠિયાવાડમાં તો એવુ પણ બન્યુ કે ઈ પણ ભગવાનની છે,,,
“જલિયાણ નારી માગવા
જેદી હરીવર આવ્યા હોય,
  તેદી હાથ ગ્રહીને દીએ હરખથી
ઈ અમારી કાઠિયાવાડી કોય;”

આવી કવિતા કેવા વંટોળમાંથી જન્મી હશે? – વિનુ બામણિયા

Standard

:::::::::::::::::::

મનની મુરાદ મનના મેળા મનના મૂળમાં રોગ,
મનની મોજ માણો જોગી
આઠે પ્રહરા ભોગ.

ઘોર વગડો જાળું ઝરણાં ડાળ ટહુકે ને અજવાસ,
ચાસ વગરની ખેડ ફકીરા ઠૂંઠે થાય અમાસ.

ભરમાંડોની કાળાશ પહેરી ડોશી ખી ખી કરતી,
પળ ચૂકેલા મનવા તારી શ્વાસ રજોટી ખરતી.

કૂવાને કાંઠલિયે બેઠો ફણીધર ઝાંખે અંદર
એક કમંડળ જળ ભરવાને સાતે દરિયે ચેત મછંદર.

ભળી ગયા તે ભળી ગયા છે ડૂબી ગયા કે તર્યા?
ચપળ જનતો ચપ ચપ ચાલ્યા
ડૂબ્યા એવા સર્યા.

ચલ મન અલખ અનંત ઓટલે ભીતરનો ભપકાર,
બેઠે ડાયરે ઘૂંટ ભર્યો ત્યાં રણઝણયા છે તાર.

તું ગયો છે હું ગયો છું ચાલે વળી સરકાર,
મારે તળિયે મૂળ ક્યાં જોડી તરંગ અપરંપાર.

ડૉ રાજેશ વણકર

   અખંડ પંચમહાલમાં સાહિત્ય ક્ષેત્રે કેટલાંક નામ હોઠ પર રમતા હોય છે.જેમાં રાષ્ટ્રીય પુરસ્કૃત સર્જકો માં પ્રવીણ દરજી પછી તરત રાજેશ વણકર યાદ આવે.મણીલાલ હ પટેલ,કાનજી પટેલ,વિનોદ ગાંધી ને આ લખનાર સહિત સાહિત્યને ગુજરાતની ભૂમિ પર રમતું ભમતું ને ગમતું કરનાર એક એવું નામ જેને આખું ગુજરાત એના કામથી ઓળખે તો મનેય થયું ,મારા મનને થયું કે ચાલ મન આ કવિતા ને જ રમતી મુક..

શાહબુદ્દીન રાઠોડ કહે છે કે તું કયા વેંતનો પડી રહ્યો છે? આ બુદ્ધ, મહાવીર,ભર્તૃહરી એક ક્ષણની થપાટમાં બહાર નીકળી ગયા.કદાચ કવિના ચિત્તમાં આવી કોઈ ક્ષણનો ઝબકાર આવી કવિતા પોતાની કલમવાટે પ્રસવવા આવી હશે.આ મન માણસને બધું કરાવે. સતીષ પ્રિયદર્શી ની પંક્તિઓ છે કે
-આ મન કેવું ચરાડું છે
ઢોર જાણે કે અરાડું છે.
“મન હોય તો માળવે જવાય”આપણું લોક કહે છે એમજ મન જો હોય તો -આગ પણ બાગ બને અને આધુનિકોની જેમ ચોમેર ઉત્સવ આનંદની વચ્ચે મન એકલું પણ હોય.પણ આ મનની મોજને પામી જનાર ચિત્તનો ચિદાનંદ પામી શકે છે.આ કવિતા કોઈ સ્વરૂપમાં બંધાતી નથી.સહજ સ્ફુરેલી કવિની વાણી છે. વાલ્મિકીને આમજ લય મળ્યો હતો અને એ લયને બધાએ ભેગા મળી કોઈ નામ આપ્યું હતું.એમ આ સર્જન પણ એક ઉચ્છવાસ છે.એમાં જીવનનાં અનેક સત્યો છે.
     વિચારોના વગડામાં કોઈ ટહુકાર કહો કે કોઈ ચમકાર કહો કે કોઈ આધ્યાત્મિક  મિલન ચાસવિના જ ખેડ કરી આપે અને જીવન લહેરાઈ ઉઠે એમ પણ બને.
    “ભરમાંડો કાળાશ” એટલે આખું ભ્રહ્માંડ બ્લેક છે કાળાશ છે.ક્યાંક ક્યાંક અજવાસ છે.પેલી ડોશી રૂપી પ્રકૃતિ માણસને ક્યાંક ને ક્યાંક ચૂકાવીદેવા માટે પ્રયત્નો કરે છે.આ પ્રકૃતિના હાથમાં ન આવવું અને પોતાના મનને ઉજ્જવલ ચિદાનંદમાં મસ્ત રાખવું એ નિયતિમાં વહેવું.
   આગળની પંક્તિનો ફણીધર  ઝેરી છે એ ગમે ત્યારે ડંખ મારી દેશે અને પાડી દેશે નામશેષ કરી દેશે એટલેજ ચેતવું એક કમંડળ જેટલું સાચું જીવન જીવવા માટે સાત જનમ સુધી રાહ જોવાની.જીવવું મરવું મરવું જીવવું ક્રમ જારી જ રહે છે અને સાચું જીવન પકડાતું નથી એ ફક્ત નાનકડું એક કમંડળ ભરાય એટલુંજ પણ એની શોધમાં જન્મજન્માંતર વહી જાય છે.
    આ સંસારમાં આવીને કેટલાય મનુષ્યો નોકરી, ધંધો, પત્ની,બાળકો,મકાન,ગાડી,દવાખાના,શિક્ષણ વગેરેમાં ભળી જાય છે એક પ્રવાહ બની જાય છે.પ્રવાહમાં ઢસડાતા કોઈ રજકણ જેવું જીવીને ચાલ્યા કરે છે.અસ્તિત્વનું ભાન પણ ખોઈ બેસે છે પરંતુ અંદર રહીને પણ પોતાના અસ્તિત્વની સભાનતા ન ગુમાવે ડૂબે છતાં સ્વ-મોજમાંજ સરે એ જીવનની કવિ હિમાયત કરે છે.
     અને અંતિમ પડાવ સુંધી પહોંચતાં તો કવિ અલખ ઓટલે લઈ જાય છે.પોતાની ભીતરના ભપકાર ના તેજે જિંદગી ગુમાવવાની હિમાયત કરે છે. અને એટલે જ ક્યાંય કશી શોધની દોડાદોડ સંતો મહંતો મંદિરો મસ્જિદો,ગુરુદ્વારા કશામાં ન જતાં બેઠા બેઠાજ  પોતાની અંદરના એકતારાથી તારને જોડી દેવાથી જીવન સંગીત ગૂંજવા લાગે છે.
    અંતિમ પંક્તિઓમાં કવિ કોઈને ઉદ્દેશીને કદાચ ભાવકને ઉદ્દેશીને કહે છે કે “તું ગયો છે હી ગયો છું’ બધા ક્યાંકને ક્યાંક અટવાયા છે સંસારની જાળ જ પેલા કબૂતરોની જાળ જેવી છે.દરેક ક્ષણ ક્યાંકને ક્યાંક કોઈને કોઈના હવાલે કરી દેવાઈ છે.કોઈ નોકરીના કોઈ સંસારના કોઈ રાજકારણના કોઈ ધર્મના કોઈ જાતિના અનેક વાડાઓ-બંધનોમાં આપણે છીએ ને ઉપરની સરકાર એટલે કે આ સૂર્ય ચન્દ્રનું ઉગવું, ફૂલોનું ખીલવું, પાંદડાનું ફૂટવું,વૃક્ષોની ડાળીઓનું તૂટવું અને ફૂટવું સતત ચાલ્યા કરે છે પણ પેલો ચેતી ગયેલો મનુષ્ય તો એમ કહે છે કે મનુષ્યને નહિ પણ ખભાની જોડી ને કહે છે કે વિરામ કરશું તો ક્યાંક અટવાશું ચાલ ભાઈ ચાલ આપણે ક્યાંય મૂળિયા નાખવા નથી આ અનેક તરંગો આપણી અંદર છે એના નિજાનંદે બસ આગળને આગળ જવું છે
       કવિને આવી ચિત્ત-ચૈતન્ય-વિલાસની કવિતા સર્જવા બદલ અભિનંદન.મનોસાગરના આવા આવા અનેક મોતી સાહિત્યમાં મનુષ્ય ચિત્તમાં સીંચતા રહે એના અજવાળે આપણે જીવીએ તો  ભયો  ભયો…..

છેલ્લું દર્શન – રામનારાયણ પાઠક

Standard
છેલ્લું દર્શન  રામનારાયણ પાઠક
ધમાલ ન કરો, – જરાય નહિ નેન ભીનાં થશો, –
ઘડી બ ઘડી જે મળી – નયનવારિ થંભો જરા, –
કૃતાર્થ થઈ લો, ફરી નહિ મળે જ સૌંદર્ય આ,
સદા જગત જે વડે હતું હસન્તું માંગલ્ય કો!

ધમાલ ન કરો, ધરો બધી સમૃધ્ધિ માંગલ્યની,
ધરો અગરુ દીપ ચંદન ગુલાલ ને કુંકુમ;
ધરો કુસુમ શ્રીફલો, ન ફરી જીવને આ થવો
સુયોગ અણમૂલ સુંદર સુહાગી માંગલ્યનો!

ધમાલ ન કરો, ન લો સ્મરણ કાજ ચિહ્ને કશું,
રહ્યું વિકસતું જ અન્ત સુધી જેહ સૌંદર્ય, તે
અખંડ જ ભલે રહ્યું, હ્રદયસ્થાન તેનું હવે
ન સંસ્મરણ વા ન કો સ્વજન એ કદી પૂરશે.

મળ્યાં તુજ સમીપે અગ્નિ! તુજ પાસ જુદાં થિંયેં,
કહે, અધિક ભવ્ય મંગલ નથી શું એ સુંદરી?

-૦-