Tag Archives: Charan

આયો અષાઢો મેઘ ગાઢો

Standard

​🌹🌹 છંદ = સારસી 🌹🌹

🌹 આયો અષાઢો મેઘ ગાઢો 🌹
વાદળ ચય્ઢા વેહ્મંડ મંડલ વરુણ ફોજુ વલણે.

ભુ ભરી ભુ પર ઘરર દંગલ હુકળ હલ્લા હલણે.

ઘન ઘોર ઘેરે મેઘ ડંબર ઘેંઘુર ઘટા ઘોળી ફરે.

આયો અષાઢો મેઘ ગાઢો બિરદ બાઢો ધર પરે.

                            જીય,બિરદ બાઢો ધર પરે..(1)
ગડડડ ગહકંત વૃંદ વાદળ ગૌ ગગન બિચ ગરજીયા.

તીત ખનુ તડીકા ઝપટ ધર પડ લચક ગીરી વર લરકીયા.

જલ અમલ વરસત ધરત મેઘો અવ્વલ મજું જો કરે.

આયો અષાઢો મેઘ ગાઢો બિરદ બાઢો ધર પરે.

                            જીય,બિરદ બાઢો ધર પરે..(2)
લાવણ્ય લેવણ રૂપ મનહર સજ્જત સુંદર શામલા.

પ્રસિધ્ધ પાવન પ્રક્રત પટ પર વિવિધ કલા વિમલા.

ધર પર ધરાધર ધવલ ધરતો નીર નિર્મલ ભુ વરે.

આયો અષાઢો મેઘ ગાઢો બિરદ બાઢો ધર પરે.

                            જીય,બિરદ બાઢો ધર પરે..(3)
હર સુત બાહન હરખ ઘેલા પહલ વેલા પ્રાથવે.

દાદુર બપૈયા ચીત હેલા સુર ઘોળી ગલ સવે.

નદીયુય માઝા મેલ હાલી દધી મગ લેતી ઢરે.

આયો અષાઢો મેઘ ગાઢો બિરદ બાઢો ધર પરે.

                            જીય,બિરદ બાઢો ધર પરે..(4)
છણછણ ચમકે બીજ વળળળ કડડડ ચળકત ચંચલા.

ભો પાટ છુટ્ટી ભળળળ ભળકંત ઢળી ઢળકત મંગલા.

સજણા સહેલી ગેલ ગેલી વ્યોમ વેલી પરવરે.

આયો અષાઢો મેઘ ગાઢો બિરદ બાઢો ધર પરે.

                            જીય,બિરદ બાઢો ધર પરે..(5)
અનહદ હિંલોળે મેદની મધુરા મધુર મહકી રીયા.

બાઢી બહુરી ગેલ બહુધા સકલ જન હરખી ગીયા.

જગંલ સઘન વન તરુ ઉપવન હરીત મનહર મન હરે.

આયો અષાઢો મેઘ ગાઢો બિરદ બાઢો ધર પરે.

                            જીય,બિરદ બાઢો ધર પરે..(6)
હુળુળુળ બજે વાદળ અનોધા ધરા લલીતા લળવળે.

ખળળળ ખલકત સકળ સરીતા ડુંગરા પટ દળવળે.

કલરવ કરે વિજ અખીલ કીલકીલ કળા કુદરત તરવરે.

આયો અષાઢો મેઘ ગાઢો બિરદ બાઢો ધર પરે.

                            જીય,બિરદ બાઢો ધર પરે..(7)
🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹
રચના = ચારણ વિજયભા હરદાસભા બાટી.
બાવળી.

જય રુદ્ર ભંયકર,હે પ્રંલયકર,જાય્ગ વિશ્ર્મંભર,ભીડ ભંજો…

Standard

      છંદ-ત્રિભંગી

વંદુ વખ ધર હર,નીલ ગલ શંકર,કલકુટ ભેંકર,ગલ વચે. 

ફુફવે અહી ફણધર,નવકુળ વખ ઝર,જટજુટ જડધર,જલ શચે.

તાલા ચખ જરહર,જ્વાલ અગ્ન લર,ભસ્મ ભરણ ધર,ખલ ગંજો.

જય રુદ્ર ભંયકર,હે પ્રંલયકર,જાય્ગ વિશ્ર્મંભર,ભીડ ભંજો….૧
માલા મુંડ હલહલ,ગંગ જલ ખલખલ,ઈંદુ જલમલ,મથ માલે.

ભુત ગણ કર કલકલ,પ્રેત ઉછલછલ,મીલ ગઈ હલમલ,સથ સાલે.

ડમરુ રવ પલપલ,ડમડમ કલહલ,ગુંજ પ્રબલ ચલ,મન રંજો.

જય રુદ્ર ભંયકર,હે પ્રંલયકર,જાય્ગ વિશ્ર્મંભર,ભીડ ભંજો….૨
હથ ત્રયશુલ કહરો,તેજ ઉછહરો,પો અઠ પ્રહરો,મંમ રક્ષો.

અરી દલ બલ વહરો,બ્રાહ ભીતહરો,મું દખ મહરો,ક્રૃપ બક્ષો.

તુમ સમ પ્રભુ વિહરો,દાસ કો કીહરો,કુણ દુજ દીહરો,સબ ત્યંજો.

જય રુદ્ર ભંયકર,હે પ્રંલયકર,જાય્ગ વિશ્ર્મંભર,ભીડ ભંજો….૩
કુંજર હરી અબંર,અજબ અડબંર,ધર ધ્વલબંર,વ્રષ ચર્ચે.

નવ રવ ગૌ ડબંર,થે અવ્લબંર,ગજવે મદંર,તવ પર્ચે.

ચાબુર ચવ શંકર,અઘ તું ખંયકર,હે અચલબંર,પ્રભ પુંજો.

જય રુદ્ર ભંયકર,હે પ્રંલયકર,જાય્ગ વિશ્ર્મંભર,ભીડ ભંજો….૪
શીંગી રવ ફુકણ,ભૈરવ થણગણ,જોગણ અણગણ,તવ ભેરા.

ધમકે ધર ધણણણ,શેષ લચક ભણ,દધી ઉફણ ફણ,ઉથ લેરા.

હર હર ભણ હર ગણ,મંમ લજ તવ કણ,અબ હર રખ પણ,મોં સમજો.

જય રુદ્ર ભંયકર,હે પ્રંલયકર,જાય્ગ વિશ્ર્મંભર,ભીડ ભંજો….૫
મહાકાલ મહેશા,અવધુત વેશા,કટણ કલેશા,કલ્યાણા.

વિશ્ર્વાસ વિશેષા,તુંજ પ્રવેશા,”વિજય” હમેશા,વરતાણા.

તવ દાસ ભુતેશા,ચરણ ચહેશા,સુણ વિશ્ર્વેષા,રંજ રંજો.

જય રુદ્ર ભંયકર,હે પ્રંલયકર,જાય્ગ વિશ્ર્મંભર,ભીડ ભંજો….૬
     છંદ=છપ્પય
જટાજૂટ બહ ગંગ,તંગ તાયનો રુંઢ માલે.

ધરણ ઈંદુ જય અંગ,દંગ ત્રય ચખરી ભાલે.

ગલે વ્યાલ વિકરાલ,છાલ ગજ કેહર અંબર.

કંઠ સ્થાન વખ કાલ,માલ રુંઢન ધર ઝુંમર.

જય નાદ બુંદ ગત ચાલ અર્ગ,સર્ગ પંચ કર વર્ગરાજ.

આદી અનાદ ઉદગમ ઇશાન,જય શાંમ્બ શિવ વિજરો અવાજ.
🕉🕉🕉🕉🕉🕉🕉🕉🕉

રચિતા ચારણ વિજયભા હરદાસભા બાટી.

બાવળી (ધ્રાંગધ્રા)

હે નિલાંત શંકરા 

Standard

​છંદ = નરાચ 
ત્રિનેત્ર ભાલ હે કરાલ ભસ્મ લેપ સુંદરા.

ગલે વિશાલ વ્યાલ ફુંક કાલ કંપ કુંદરા.

વડાલ તાલ હે કમાલ ભુત પ્રેત ભેંકરા.

વખા ધિરાણ કાલકુટ હે નિલાંત શંકરા….(1)
અર્થ = જેનો ભાલ પ્રદેશ ત્રિજા નેત્ર થી કરાલ પ્રતીત થઇ રહીયો છે પણ ભસ્મ લેપન થી પાછો શોભાયમાન પણ થઇ રહીયો છે.
જેના ગળા મા અતિ વિશાલ શર્પ ફુફાળા મારી રીયો છે જેના લીધે મુત્ય પણ કંપીત થઈ કુંદ નિસ્તેજ થઈ રહીયો છે.
જેના મોટા ઠાઠ માઠ છે જે કોય ને પણ નવીનતા પમાડી દીયે છે જ્યા તેમની સાથે ભંયકર ભુત પ્રેત ગણ પણ વિદ્યમાન છે.
સમુદ્ર મંથન માંથી નીકળેલા ઝેર ને જેને ધારણ કરેલુ છે તેવા નીલાંત નીલવર્ણી નીલકંઠ ભગવાન શંકર ને મારા પ્રણામ છે.
વિનોદ મોદ મે પ્રમોદ નૌ નિનાદ શંખલા.

ગતો પ્રવાહ મે ઉછાહ વાહ વાહ મંગલા.

વહે ગહીર નીર ધીર શાંત ક્રાત ગંભીરા.

જટા ધિરાણ ગંગ ગાજ હે નિલાંત શંકરા…(2)
અર્થ = જેના માથે આનંદ વિનોદ કરતી કરતી દશે દિશા માં આંનદ વહાવતી અને જ્યા નવ નાદ ના ધ્વનીતરંગો ની એક શ્રુંખ્લા ગુંજી રહી છે.
જેના ગતિ પ્રવાહ મા એવી તો ઉછળ કુંદ છે જેને જોતાજ વાહ વાહ ના ઉદગારો નીકળી જાય છે અને મંગલ ની પ્રતીતી થાય છે.
ગહીરતા માં એના નીર એવા તો ઉંડા વહીયા જાય છે કે તેમા ધીરતા શાંતી અને એક અદ્ભુત ક્રાતી કે જેમા ગંભીરતા ના દર્શન થઇ રહીયા છે.
એવા જટાજુટ ધારણ કરનારા જેમા પતીત પાવની ગંગા અતિ ગાજ ગુંજન કરી રહી છે તેવા નિલાંત નીલવર્ણી ભગવાન શંકર ને મારા પ્રણામ છે.
શંશાક અંક ધંક ધીશ હે સતીષ શેખરા.

ખંકાશ બ્રહ્મ વેલ કાલ ભોજ્ય તાલ ખેચરા.

હે સવ્ય ભુત પોષ પુંજ કુંજ કુંજ અંબરા.

પ્રભા ધિરાણ ચંદ બીજ હે નિલાંત શંકરા….(3)
અર્થ = જેને શંશાક ચંદ્ર ના અંક ને ધારણ કરેલો છે શીતળતા ના ઈશ છે સતીષ છે તેવા ભગવાન શેખર.
જે ચંદ્ર ને ધારણ કરી આકાશ માં એક અનેરી બ્રહ્મ વેલ કાલ નો ઉદ્ભવ કરે છે અને ભોજ્ય તાલ ને આકાશ થી અર્પણ કરે છે.
હે સવ્ય ભુતો ને પોષણ આપનાર પોષક પુંજ ધારક એક આપજ આકાશ મા કલ્યાણ કલ્યાણ કેહનારા છો.
આપે જે પ્રભા ધારણ કરી છે ત્યાં બીજ ચંદ્ર શીત ઉજાસ ની વુધ્ધી સુચકતા સુચવે છે તેવા નિલાંત નીલવર્ણી ભગવાન શંકર ને મારા પ્રણામ છે.
કલા નિધાન આધ્ય દેવ તત્વ વિંદ વિદ્યુતા.

વિરક્ત ભાવ ગત્વ ગુંજ સત્વ બંધ પ્રદ્યુતા.

અધો ઉછેદ જીષ્નુ ભ્રમ ક્રમ બિષ્નુ તંતરા.

ત્રયો ધિરાણ વૈદ્ય રાજ હે નિંલાત શંકરા….(4)
અર્થ = હે કલા કુશલતા નિધાન હે આધ્ય દેવ આપજ તત્વ ને જાણનારા એક માત્ર વિદ્યુતા છો.
તમેજ વિષયો થી વિરક્ત બની ગીયેલા ભાવ ની ગતિ ગુંજન છો તમેજ સત્ય સાથે આતમ બંધ ના પ્રદ્યુતા છો.
તમેજ અધોગતિ અને જીવાત્મા ના ભ્રમ ના ઉછેદક છો અને તમેજ ક્રમ વ્યાપકતા ના તંત્ર છો.
જેને ત્રિકુટ તત્વ ને ધારણ કરેલા છે જાણેલા છે વૈદ્યરાજ છે એવા નિલાંત નીલવર્ણી ભગવાન શંકર ને મારા પ્રણામ છે.
રચીતા = બાટી વિજયભા હરદાસભા

श्रावण महीना ना प्रथम सोमवारे भोळा शिव नी एक स्तुति – चारण कवि ब्रह्मानंदजी स्वामी Charan kavi brahmanand swami

Standard

🌞श्री सिध्धेश्र्वरा महादेव नी स्तुति
                  दुहो      

पारवति पति अति प्रबल ,विमल सदा नरवेश
नंदि संग उमंग नीत  समरत जेहि गुन शेष

image

                   छंद त्रिभंगी

समरत जेहि शेषा दिपत सुरेशा पुत्र गुणेशा निज प्यारा
ब्रह्मांड प्रवेशा प्रसिध्ध परेशाअजर उमेशा उघ्धारा
बेहद नरवेसा क्रत सिर केशाटलत अशेषा अधरेशा
जयदेव सिध्धेशा हरन कलेशा मगन हमेशा माहेशा  1

भक्तन थट भारी हलक हजारी ,कनक अहारी सुखकारी
सिर गंग सुंधारी द्रढ ब्रह्मचारी हरदुख हारी त्रिपुरारी
रहे ध्यान खुमारी ब्रह्म विहारी गिरजा प्यारी जोगेशा
जयदेव सिध्धेशा हरन कलेशा मगन हमेशा माहेशा 2

कैलाश निवासी जोग अध्यासी रिध्धि सिध्धि दासी प्रति कासी
चित व्योम विलासी हित जुत हासी रटत प्रकासी सुखरासी
मुनि सहस्त्र अठयासी कहि अविनासी जेही दुख त्रासी उपदेशा
जयदेव सिध्धेशा हरन कलेशा मगन हमेशा माहेशा 3

गौरीनीत संगा अति सुभ अंगा हार भुजंगा सिर गंगा
रहवत निज रंगा उठत अवंगा ज्ञान तरंगा अति चंगा
उर होत उमंगा जयक्रत जंगा अचल अभंगा आवेशा
जयदेव सिध्धेशा हरन कलेसा मगन हमेसा माहेशा 4

नाचंत नि:शंका मृगमद पंका घमघम घमका घुघरू का 
ढोलु का धमका होव हमका डम डम डमका डमरु का
रणतुर रणंका भेर भणंका गगन झणंका गहरेशा
जयदेव सिध्धेशा हरन कलेशा ,मगन हमेशा माहेशा 5

मणिधर गल माळा भुप भुजाळा शिश जटाळा चरिताळा
जगभुल प्रजाळा शुळ हथाळा जन प्रतिपाळा जोराळा
दंग तुतिय कराळा हार कुणाळा रहत कपाळा राकेशा
जयदेव सिध्धेशा हरन कलेशा मगन हमेशा माहेशा 7

खळकत शिर निरा अदल अमिरा पिरन पिरा हर पिरा
विहरत संग विरा ध्यावत धीरा गौर सरीरा गंभीरा
दातार रधिरा जहाज बुध्धिरा कांत सिध्धिरा शिर केशा
जयदेव सिध्धेशा हरन कलेशा ,मगन हमेशा माहेशा  7

नररुप बनाया अकळ अमाया कायम काया जगराया
तनकाम जलाया साब सुहाया मुनिउर लाया मनभाया
सिध्धेसर छाया जनसुख पाया मुनि ब्रह्म गाया गुणले शा
जयदेव सिध्धेशा हरन कलेशा ,मगन हमेशा माहेशा

                🌞छप्पय

जय जय देव सिध्धेश शेष निश दिन गुण गावे
दरश परस दुखदुर सुरजन अंतर लावे
अणभय अकळ अपार सार सुंदर जग स्वामी
अगणित कीन उध्धार नार नर चेतन धामी
नररूप मुर्ति नवल नहि शंख्या जेहि नाम की
कहे ब्रह्म मुनि बलिहारी मे शिध्धेशर जग सामकी
                   (   चारण कवि ब्रह्मानंद जी स्वामी    )   

🌞टाईप – हरि गढवी

History & Literature

કાઠીયાવાડના ક્ષત્રીયોના ટેક અને ખાનદાનીની વાતુ.!

Standard

image

ઇ.સ. ૧૭૪૫ માં રાજા ગજસિંહ-બિજા હળવદની ગાદીએ બેઠાં.એમના દરબારમા એકવાર મારવાડથી એક ચારણ આવ્યો.કવિ માલદાને હળવદન કચેરીએ પોતાની કવિતાની ગંગા વહાવા માંડી.એક દિવસ રાજા ગજસિંહ ચારણ કવિને રાજની ઘોડાર જોવા લઇ ગયા.સોરઠી ઘોડાઓને જોઇ કવિએ કવિતા કરી.
“ફડકંતા મછીઆંહી મ્રઘા જેમ ભરતા ફાલ”
પટ ખેલે નટ જેમ,ઘૂમણી કે પાઉ;
પુતકુંને દેવે પિતા,નદિઆં પાહેબા પાણી,
રસિ હાથા ગ્રહે દેઇ ,ઝાલા હંદા રાઉ’..૧
(મચ્છી જેવા ચંચળ અને હરણોની જેમ ફાળ ભરનારા અને પટાંગણમાં નટની જેમ પગલા માંડી ખેલનારા અને જેને પિતા પોતાના પુત્ર ને નદીએ પાણી પાવા પણના દે ,તેને ઝાલા રાજા પોતાના હાથે કવિઓને આપીદે એવો ઉદાર છે.)
આ ગીત સાંભળી ગજસિંહે પોતાની ટેકની વાત કરી,’

કવિરાજ ચોટીલાના ધણી શેલાર ખાચર પાસે ચાંગ નામની જાતવંત ઘોડી છે.એટકે શેલાર ખાચર પાસે મોં માગ્યા દામે એ ઘોડ માંગી,પણ એ કાઠીનેય ઘોડી તો અણમોલ જ હોય.એટલે ઘોડ દેવાની વાત નકારી દિધી.પછી વટે ચડતા મે ચાંગને હળવદ ની ઘોડાર માં બાંધવાની ટેક લઇ લીધી.અને જે ટેક પુરી કરે એને એક લાખ કોરી અને ત્રીસ સાંતીની જમીન આપવા તૈયાર છુ.

આ સાંભળી કવિરાજ બોલ્યા,’હુ છ માસ માં એ ઘોડી લાવી આપીશ.’

અને બિજે દિ કવિ માલદાન પાંચાળના પંથે હાલી નીકળ્યા. દેવભુમી પાંચાળ ના ચોટીલામાં ખાચર કાઠીઓને ત્યા ડાયરો જામ્યો હતો.અને ત્યા કવિ માલદાનજી પહોચ્યા.

ત્યા દરબારુએ પરદેશી કવિને આતિથ્ય આપ્યુ.આપા શેલારને ત્યા કવિની કવિતા અને વાર્તા જામવા લાગી,અને આમને આમ કેટલાય દિવસો વયા ગ્યા.આપા શેલારે ગજસિંહની ટેકની વાત થોડી સરખી જાણી છે.ચારણને થયુ કે દાતાર કાઠી ઘોડી માંગવાથી આપીદે પણ ગજસિંહને આ રીતે તો ના દેવાય.

એક દિવસ ચારણને મોકો મળી ગયો અને રાત્રે તક ઝડપી ચાંગનેછોડી એના પર સવાર થઇ એડી દબાવી રવાના થયા,શેલાર ખાચરની આંખ ઉઘડી અને પડકારો કર્યોઃ”એલા કોણ છે?”

ચારણે જાતા જાતા કહ્યુ.’ આપા હવે આવજો હળવદ.’
અને ઘડીભર મા તો આપા શેલાર બિજા કાઠીઓ સાથે ઘોડાઓ લઇ ચારણની વાંસે થયા.ઊંટ પર બેસવા વાળો ચારણ ઘોડેસવારીમા કાબેલ ના હતો,એટલે ઘોડી વેગે દોડવી શક્યો નહી.અને કાઠીઓ તેની લગોલગ પહોચવા આવ્યા.
આપા શેલારને થયુ.’ગઢવી ઘોડે બેસવામા કાચો છે.
તેમને થયુ કે ,’આ મારવાડી ચારણની જીભ હળવદના ધણી આગળ કચરાઇ ગઇ હશે.
ચારણ હવે પકડાય જાય તો ભોંઠો પડેલો તે પેટે કટાર ખાશે.!’
કાઠીએ ચતુરાઇ કરી ને કહ્યુ કે ‘ગઢવી ઘોડીને વાઘ સંતાણ કર.”
અને ચારણે વાત સમજી અને ઘોડીની વાઘને ખેંચી,લગામનો ઇશારો મળતા,ચાંગ વેગથી દોડી નીકળી. અને ચાંગે કાઠીઓને ઘણા પાછળ મુકી દિધા.કાઠીઓના મોં વિલાઇ ગયા,પણ શેલાર ખાચરે ચારણના વેણની રક્ષા કરી.’
હળવદ આવી ને ચારણે ઘોડીને ઘોડાર માં બાંધી અને આપા શેલાર ને રંગ દેતા ચારણે બધી વાત કરી.રાજા ગજસિંહ અને કચેરી શેલાર ખાચરી દિલેરી પર ઓળઘોળ થઈ ગઇ.
ઝાલા રાજા ગજસિંહે ચારણને એકલાખ કોરી અને માનસર ગામમાં ૩૦ સાંતી ની જમીનનુ ઇનામ આપ્યુ.પોતની ટેક પુરી થયેલી માની ગજસિંહે ઘોડી શેલાર ખાચરને ચાંગ ઘોડી પાછી સોંપી અને વળતા શેલાર ખાચરે ચાંગની વછેરી ગજસિંહને આપી તેમનુ માન રાખેલુ.
આવી કાઠીયાવાડના ક્ષત્રીયોના ટેક અને ખાનદાનીની વાતુ.!

Divyrajsinh Sarvaiya (Dedarda)