Tag Archives: Jagir

*કાળ ની થપાટ ભાગ-3

Standard

કાળ ની થપાટ ભાગ-3

જુનો વખત યાદ આવે ખાલી ગઢ જોઈને જ જાય ધરાઈ,
સમૃદ્ધિ ભલે ઝાંખી પડી પણ તોય સત ગૌ એ સાંભરાઈ.

– કચ્છ ના જાગીરદારો નો વૈભવ અને સમૃદ્ધિ એ સૌરાષ્ટ્ર ના સારા રજવાડા ને પણ ઝાંખા પાડે એવા હતા. કચ્છ ના માંડવી તાલુકા નું ગામ સાંભરાઈ માંડવી થી 35 કિલોમોટર આગળ જતા આવે.કચ્છ ના મહારાઓશ્રી રાયધણજી પહેલા ના મોટા કુંવર નોંઘણજી ના મોટા કુંવર હાલાજી એ કંઠી થી અબડાસા એમ મુન્દ્રા થી માંડી અબડાસા ના 52 ગામ કાંડાબળે કબ્જે કરી સ્વતંત્ર સતા સ્થાપી અને સાંભરાઈ માં ગઢ ચણાવી ત્યાં રહી શાશન કરતા પછી તેમને સાંભરાઈ થી ગાદી કોઠારા ફેરવી અને ત્યાં ખુબ ભવ્ય ગઢ બંધાવ્યો.હાલાજી ના કુંવર હરભમજી કોઠારા થી 6 ગામ ગરાસ માં લઈને સવંત 1770 માં ઉતર્યા અને સાંભરાઈ ગઢ માં નિવાસ કરી શાશન ચલાવ્યું.હરભમજી ના રાણી સુરજકુંવરબા વઢવાણ રાજ્ય ના કુમારી હતા તેઓ દ્વારકા યાત્રા એ જતા હશે રસ્તા માં સમાચાર મળ્યા કે હરભમજી સ્વર્ગવાસી થયા,સુરજકુંવરબા ત્યાં જ સતી થયા.જામ ખંભાળિયા પાસે હરિપર ગામે આજે પણ ત્યાં તે પુજાય છે.ઠા.તેજમાલજી પાછળ તેમના રાણી વદનકુંવરબા સતી થયા તેઓ દેવગઢ બારીયા ભાયાત ના ખીચી ચૌહાણ હતા તેમના એક બેન વાડાપાધર અને એક બેન સાંયરા આપ્યા હતા આ ત્રણે બહેનો સતી થયા અને ત્રણે પુજાય છે.શૌર્ય,સેવા અને સમર્પણ ના આનુવાંશિક ગુણો નું જતન કરતા સાંભરાઈ ના જાગીરદારો એ પૂર્વજો ની કીર્તિ ને અખંડ રાખી કુળ ગૌરવ વધાર્યું.
કચ્છ માં જ્યારે મહારાઓશ્રી ખેંગારજી ત્રીજા નું રાજ ત્યારે સાંભરાઈ ના જાગીરદાર સાહેબજી.એ સમયે કચ્છ માં વન વિસ્તાર પણ ઘણો માટે ચિતાઓ નો વસવાટ પણ હતો,કચ્છ રાજ્ય નો વટ હુકમ કે ચિતા નો શિકાર કરવાની પરવાનગી કોઈ ને નહતી,એ અરસા માં સાંભરાઈ વિસ્તાર માં ચિતા નો ત્રાસ વધ્યો હતો ઘણા પશુઓ ને ફાળી ખાધા પછી એક સોની અને એક રબારી ને પણ ચિતાએ તેનો ભોગ બનાવ્યા,પ્રજા ફરિયાદ લઈને ઠાકોર સાહેબ સાહેબજી પાસે ગઈ તેમને ચિતા ના ત્રાસ થી પ્રજા ને મુક્તિ અપાવવા રાજ ના નિયમ નો ભંગ કર્યો અને લાગ ગોઠવી ને પોતાની બંદુક વડે સાંભરાઈ ના ગઢ ના કોઠા ઉપર થી નિશાન લગાવી ચિંતા ને માર્યો,ભુજ બાવા ને જાણ થતા તેમને સાંભરાઈ ઠાકોર ઉપર આકરા પગલાં લીધા ત્યારબાદ સાંભરાઈ ઠાકોર સાહેબે પણ સામો કેશ કર્યો અને ભુજ મહારાઓ તેમજ સાંભરાઈ ઠાકોર સાહેબ નો કેશ કોર્ટ માં ઘણો સમય ચાલ્યો,એ બનાવ પછી કચ્છ માં ચિતા સત્યાગ્રહ થયો હતો.એ જ સાહેબ જી બાવા એક વખત કચ્છ ના ભાયાતો નો કોઈ સમારોહ મળ્યો હશે એમાં સૌથી સુંદર કચ્છી પાઘ કોણ બાંધી શકે એવી કોઈ હરીફાઈ થઈ હશે એમાં અવ્વલ આવેલ(આ પ્રસંગ વિશે વિગતવાર માહિતી મળતી નથી).ગઢ ની અંદર ત્રણ માળ ની મેડીઓ હતી જેની છત ઉપર થી સાત ગામ નો સીમાળો દેખાતો માટે સત ગૌ એ સાંભરાઈ કહેવત પડી હશે.ગઢ ની અંદર જ કૂવો છે કહેવાય છે કે કચ્છ માં 1956 માં જ્યારે સતત ત્રણ વર્ષ દુષ્કાળ પડ્યા ત્યારે આખા સાંભરાઈ ગામ ને પાણી આ કુવા માંથી મળતું છતાં ક્યારેય તેનું તળિયું ન દેખાણુ.2001 ના ધરતીકંપ માં સાંભરાઈ જાગીર ની ખુબ ખૂંવારી થઈ ગઢ ની અંદર હતું એ બધું નામશેષ થઈ ગયું ત્યારબાદ સાંભરાઈ ઠાકોર સાહેબ પરિવાર ગાંધીધામ ના ગળપાધર રહેવા આવતો રહ્યો.મારા દાદીમા સાહેબ નું મોસાળ પણ સાંભરાઈ ઠાકોર સાહેબ ને ત્યાં માટે મારું ઋણાનુબંધન.હાલે સાંભરાઈ ગઢ ની અંદર કંઈ બચ્યું નથી,ગઢ હજી સાબુત છે અને જાગીર ના અન્ય કુટુંબો રહે છે.સમયે ઉથલો માર્યો અને કલચક્ર એ પલટો લીધો એમાં એક સમય ની ભવ્ય જાગીર વેરાન થઈ ગઈ.પરિસ્થિતિઓ ની વિપરિતતા અને સમય નો ખુબ ઘસારો ખાવા પછી પણ સાંભરાઈ જાગીર પરિવારે આજે પણ પોતાનું કુળગૌરવ અને અસ્મિતા જાળવી રાખ્યા છે.હાલે સાંભરાઈ જાગીર ના ઠાકોર સાહેબ ચંદ્ર સિંહ ફતેહસિંહ છે જે ગળપાધર રહે છે.

– લેખન :- ધ્રુવરાજજી જાખોત્રા(શાશ્વત)
– આભાર :- લકીરાજસિંહ ઝાલા(ભાલારા)
કું. પ્રહલાડસિંહ જાડેજા(સાંભરાઈ)

।। જય કચ્છ ।। ।। જય માતાજી ।।

કાળ ની થપાટ ભાગ-2

Standard

કાળ ની થપાટ ભાગ-2

ઉજ્જડ બન્યુ મહાનગર જ્યાં સમૃદ્ધિ છલકાતી હતી,
ખંડેરો જોઈને ય આંખો અંજાય અરે શુ ભવ્યતા રોહા ની હતી.

– રોહા એક એવું નામ જેનાથી મોટાભાગે કોઈ અજાણ નહિ હોય ઘણીવખત એની ડોક્યુમેન્ટરી પણ આવતી હોય છે સાથે ખ્યાતનામ છપાઓ માં પણ લેખ આવેલ હશે, અલગ-અલગ સ્થળોએ થી પ્રવાસીઓ પણ મુલાકાત લેવા અને ફોટોગ્રાફી માટે આવતા હોય છે.કલાત્મક મેડીઓ અને ઝરૂખાઓ એ આજે પણ ખંડેર હોવા છતાં સહેલાણીઓ ને પોતાની તરફ આકર્ષે છે,જ્યારે આ નગર એની સમૃદ્ધિ ની પરાકાષ્ઠા એ હશે ત્યારે કેવું લાગતુ હશે હેં…? ખરેખર કલ્પનાતીત છે.
કચ્છ ના નખત્રાણા તાલુકા માં આવેલ રોહા એ કચ્છ ની ખુબ સમૃદ્ધ જાગીર હતી,કચ્છ ની ખુબ ઉપજાવ અને ફળદ્રુપ જમીન ના 52 ગામ રોહા જાગીર ને ગરાસ માં મળેલા.ભુજ ની સ્થાપના કરનાર મહાન શાશક રાઓશ્રી ખેંગારજી પ્રથમ ના નાના ભાઈ મહારાજ કુમાર સાહેબજી ને આ પ્રદેશ ખુબ પસંદ હતો માટે તેમને ખેંગારજી પાસે ગરાસ માં માંગેલ.સાહેબજી ના જ્યેષ્ટ પુત્ર પચાણજી તેમની લાખાડી ગાદી હતી તે પરંપરા માં અનુગામી ઠા. દેવાજી એ સંવત ૧૬૩૨ આસપાસ રોહા નો કીલો બંધાવી ગાદિ લાખાડી થી રોહા ફેરવી,એક સમયે રોહા જાગીર નો વૈભવ અને સમૃદ્ધિ એવા ચરમસીમા એ હતા કે કચ્છરાજ ને પણ ઈર્ષ્યા થતી અને પછી ભુજ અને રોહા ના સબંધો માં ખટાશ પણ આવી ગઈ.ઠાકોરશ્રી જીઆજી એ વરસાદ નું પાણી સચવાઈ રહે અને આખા નગર ને શુદ્ધ પાણી મળે તે હેતુ થી વિશાળ પાણી ની ટાંકીઓ બનાવેલ આ ટાંકીઓ હાલે જીર્ણ થઈ છે પણ આજે ય જોતા એ કુશળ શાશક અને દિર્ઘદ્રષ્ટા ઠાકોર જીઆજી ની યાદ અપાવે.રોહા માંથી દેવપર(યક્ષ) અને વિરાણી જાગીર છુટી પડી.
ગુજરાતી સાહિત્ય ના ઉત્કૃત કવિ અને સર્જક એવા કવિ કલાપી એ રોહા ના જમાઈ હતા,રોહા ની પ્રકૃતિ અને ટેકરીઓ માં એમના કાવ્યો ખીલ્યા અને વિકાસ પામ્યા જેમાં તેમને મંજલ ના કવિ દેવાજી ની પણ પ્રેરણા મળી.
અત્યારે રોહા માં પથ્થરો સિવાય કંઈ બચ્યુ નથી,મહેલો,મેડીઓ,મકાનો અરે આખું નગર પડી ને પાધર થયું,રોહા ની અસ્મિતા સમાન ઝરૂખાઓ અને અમુક મેડીઓ ખંડેર અવસ્થા માં પડી કે પડશે જેવી સ્થિતિ માં છે.પરિસ્થિતિઓ જ્યારે વિપરીત બને અને કાળ જેને થપાટ મારે એની સ્થિતિ શુ થાય એ રોહા નું વર્તમાન જોતા આંકી શકાય.ધન-ધાન્ય,ઐશ્વર્ય,વૈભવ,સમૃદ્ધિ,પ્રકૃતિ,શક્તિ અને સામર્થ્ય થી છલકાતું રોહા આજે ઉજ્જડ બની ત્યાં આવતા પ્રવાસીઓ ને જાણે મુક સંદેશ આપતું હોય કે હે કાળા માથા ના માનવીઓ જ્યારે જાય છે ત્યારે સઘળું જાય છે.
બધુ જ નાશવંત છે,બધુ જ નાશવંત છે.

મહેલ,મેડી,ઝરૂખાઓ અરે આખુ નગર સુમસામ ભાસે છે,
કચ્છ નું ખમીર રોહા જાગીર આજે અંધકાર માં પણ પ્રકાશે છે.

– લેખન :- જામોત્તર ધ્રુવરાજજી જાખોત્રા(શાશ્વત)
– માહિતી :- લકીરાજસિંહ ઝાલા(ભાલારા)

।। જય માતાજી ।। ।। જય કચ્છ ।।