Tag Archives: Kshatriya

“મહારાવલ જયદીપસિંહ સૌભાગસિંહજી બારિયા”

Standard

મહારાવલ જયદીપસિંહ સૌભાગસિંહજી બારિયા
ખિચી ચૌહાણ રાજવંશ (૨૪ જૂન ૧૯૨૯ ઈ. સ. થી ૨૦ નવેમ્બર ૧૯૮૭ ઈ. સ.) દેવગઢ બારીયા રાજ્ય, અત્યારે જિ. દાહોદ.

આજે તારીખ ૨૪ જુન મહારાવલ જયદીપસિંહ સૌભાગસિંહજી બારિયાનો જન્મ દિવસ છે, આ મહાનવ્યક્તિત્વ અબે પ્રજાવત્સલ રાજવી વિષે જાણી ચોક્કસ ગર્વ થશે.

બારીયા રાજ્યનો ઈતિહાસ ટૂંકમાં :-
ચાંપાનેરના અંતિમ રાજવી રાવલ પતાઈજીના પુત્ર રાયસિંહજીના બે પૌત્ર એ અલગ અલગ રાજ્યોની સ્થાપના કરી જેમાં મોટા પૌત્ર રાવલ પૃથ્વીરાજજીએ છોટાઉદેપુર સંસ્થાન વસાવ્યું અને નાના ડુંગરજી એ
ઈ. સ.1524 માં બારીયા રાજ્યનો પાયો નાખ્યો જે આજે દેવગઢ બારીયા તરીકે ઓળખાય છે, આમ બારીયા રાજ્યના 16માં અને અંતિમ રાજવી મહારાવલ રણજીતસિંહજી માનસિંહજીએ તેમના પૌત્ર જયદીપસિંહજી સૌભાગસિંહજીના હસ્તે પોતાનું 09ગન સેલ્યુટ ધરાવતું રાજ્ય માં ભારતીના ચરણોમાં 10 જૂન 1948ના રોજ સમર્પિત કર્યું હતું. એ મહારાવલ જયદીપસિંહજીએ અજમેરની મેયો કોલેજ અને બાદમાં કેમ્બ્રિજ યુનિ. માં અભ્યાસ કર્યો હતો. મહારાવલ જયદીપસિંહજીના પિતા સૌભાગસિંહજીનું યુવરાજ પદ પર જ અવસાન થયેલ આથી તેઓ આઝાદી સમયે બારીયા રાજના યુવરાજ હતા. ગુજરાતના પ્રજાવત્સલ રાજવીઓમાં શિર્ષસ્થાન ધરાવતા હતા.

મહારાવલ જયદીપસિંહજીની કારકિર્દી અને કીર્તિ :-

મહારાવલ જયદીપસિંહજી આઝાદી બાદ બારિયા નગરપંચાયતના પ્રમુખ બન્યા, દેવગઢ બારિયા મત વિસ્તારના ધારાસભ્ય, આઠમી લોકસભાના સાંસદ, ત્રીજી વિધાનસભાના વિરોધ પક્ષના નેતા ,ખેતીવાડી અને આરોગ્ય ખાતાના માન મંત્રીશ્રી, ગુજરાત ટુરીઝમના ચેરમેન તરીકે ટુરિઝમનો પણ વિકાસ કર્યો હતો. તેઓએ પોતાની રાજકીય કારકિર્દી દરમિયાન ડૉ. સામ પિત્રોડાની સ્કીલને પારખી તેમની મુલાકાત પોતાના દિલ્હી ખાતેના બંગલે ઈન્દીરા ગાંધી અને રાજીવ ગાંધી સાથે કરાવેલ, તેમણે ડૉ. સામની ભલામણ કરી જેને કારણે ભારતે ટેલિકોમ્યુનિકેશન ક્ષેત્રે ખૂબ મોટી હરણફાળ ભરી હતી. રમત ગમત (સ્પોર્ટ્સ) જયદીપસિંહજી બારીયાનું ગુજરાત જ નહીં સમગ્ર રાષ્ટ્રક્ષેત્રે અમૂલ્ય યોગદાન રહ્યું, પોતે આધુનિક પોલોની રમતના ખ્યાતનામ ખેલાડી હતા, સાથે અન્ય રમતો જેવીકે લૉનટેનિસ, ક્રિકેટ, ચેસ, તીરંદાજી, એથ્લેટીક્સ વગેરે રમતોના શ્રેષ્ઠ ખેલાડીઓ દેશને આપવા બારીયામાં ઉતરુષ્ઠ મેદાનો, શ્રેષ્ઠ કોચ તેઓએ નીમ્યા હતા, મહારાવલ રણજીતસિંહજી જીમખાના તેમણે ગુજરાત સરકાર(જ્યાં અત્યારે જયદીપસિંહ બારીયા સ્પોર્ટ્સ કોમ્પલેક્ષ ગુજરાત સરકાર દ્વારા નિર્માણ પામ્યું છે)ને ડોનેટ કરી દેવગઢ બારીયાને ગુજરાતના સ્પોર્ટ્સ કેપિટલ તરીકે વિકસાવ્યું હતું.
રમત ગમત ક્ષેત્રે પોતાની સ્કિલ અને પ્રેમના લીધે ઓલિમ્પિક અને એશિયાડ રમતોમાં તેઓએ ભારત સરકારનું પ્રતિનિધિત્વ પણ કર્યું હતું. જયદીપસિંહજી બારિયા એથલેટીક્સ ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયાના ચૂંટાયેલા પ્રમુખ પણ રહ્યા હતા. દેવગઢ બારિયામાં પોતાનો જૂનો મહેલ દાન કરી યુવરાજ સૌભાગસિંહજી કોલેજ શરુ કરી તેમણે ઉચ્ચ શિક્ષણનો પાયો નાંખ્યો હતો. તેઓ શ્વાનપ્રેમી પણ હતા, તેમની પાસે સારા જાતવાન અનેક શ્વાન હતા. તેથી ઓસ્ટ્રલીયામાં યોજાયેલા વર્લ્ડ ડોગ શો માં તેઓ નિર્ણાયક પણ રહ્યા હતા.
આમ તેમના રમત ગમત ક્ષેત્રના અમુલ્ય યોગદાનની કદર કરતા ગુજરાત સરકારના રમત ગમત, યુવા અને સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિઓ વિભાગના કમિશનરશ્રી યુવકસેવા અને સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા રાજ્ય કક્ષા અને રાષ્ટ્રીયકક્ષાએ ખુલ્લા વિભાગમાં વિજેતા થનાર ખેલાડીઓને યોજનાની સ્કીમ અનુસાર 100ગુણ મેળવે તેને જયદીપસિંહજી બારીયા સીનિયર તથા જુનિયર એવોર્ડ દર વર્ષે એનાયત કરવામાં આવે છે, જેમાં જુનિયરમાં 10,000/- રોકડ પુરસ્કાર અને એવોર્ડ, તથા સીનીયરમાં 20,000/- રોકડ પુરસ્કાર અને આપવામાં આવે છે, ૨૦ નવેમ્બર ૧૯૮૭ના રોજ દિલ્હીમાં તેમનું અવસાન થયું, હતું . મારી ઉંમર જેટલો સમય તેમના સ્વર્ગવાસને થયો છતાં દેવગઢ બારીયાના પ્રજા જનોના હૃદયમાં આ રમતપ્રિય અને પ્રજા વત્સલ રાજવીનું સ્થાન ચિરંજીવ છે..
લેખન/સંપાદન : ધર્મરાજસિંહ જે. વાઘેલા (છબાસર)

ચાર મહાનુભાવ..

Standard

(1) કુમાર શ્રી હરભમજીરાજ સાહેબ મોરબી

મોરબીના નામદાર ઠાકોર સાહેબ રવાજી સાહેબ ના બીજા કુંવર શ્રી હરભમજીરાજ નો જન્મ વિ.સં. 1918 જેઠ સુદ ચોથ ને રવિવાર તા-1/6/1862 ના રોજ થયો હતો. પ્રાથમિક શિક્ષણ મોરબી તથા ઉચ્ચ શિક્ષણ રાજકુમાર કોલેજ રાજકોટમાં લીધુ.1883માં કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી ટ્રિનિટ્રી કોલેજ માં બી.એ. પાસ કર્યુ. 1885 માં બેરિસ્ટર બની ઇંગ્લેન્ડ થી અભ્યાસ પુરો કરી પરત હિન્દુસ્તાન આવી 1895 થી 1905 બ્રિટિશ સરકારમાં ડેપ્યુટી કમિશનર તરીકે ફરજ બજાવી. જીવંત પરીયંત અંગ્રેજો ના, રજવાડાઓ સામેના અન્યાયકારી નિર્ણયો અંગે ન્યાય અપાવા સલાહકાર તરીકેની ભુમિકા નિભાવી. અખિલ હિન્દ રાજપુત લીગની સ્થાપના કરી, તેમજ શ્રી ક.કુ.ગુ.ગ.એસોસિએશનની 1906 માં સ્થાપના કરી અને આ જીવન પ્રમુખ પદે રહ્યા. તેમજ રાજપુત સમાજ ની બોર્ડિંગો,છાત્રાલયો, ગુજરાત -રાજસ્થાન – મહારાષ્ટ્ર – મધ્યપ્રદેશ માં શરુ કરવામાં સૌથી મોટુ યોગદાન તેમનુ છે. તેમજ રાજા રજવાડાઓ ના ભાયાતિ સાથેના વાદ વિવાદમાં સમાધાન કરાવામાં અગ્રેસર રહ્યા. તેમજ શ્રી અરવિંદઘોષ, સુભાસચંદ્ર બોઝ,બાલ ગંગાધર તિલક વિગેરેને સ્વતંત્રતાની ચડવળમાં સહયોગ કર્યો.

(2) શ્રી.પૂજ્ય હરિસિંહજી બાપુ ગઢૂલા

પૂજ્ય હરિસિંહજી ગોહિલનો જન્મ વિ.સં 1967 જેઠ સુદ અગિયારસ તારીખ 7/6/1911 ના રોજ અખુભા ગોહિલ ગઢુલાના ઘરે થયો અને બાળપણથી શ્રી.ક.કા.કુ.ગી.એસો. ના અગ્રણી ના સંપર્કમા આવતા સમાજસેવા ના કાર્યમાં સક્રિય સહીયોગી બન્યા. અને ક્રાંતિકારી અને રાષ્ટ્રવાદી માનસના કારણે ગુજરાતમાં જન સંઘ ની સ્થાપનામાં મહત્વની ભુમીકા નિભાવી અને સ્થાપક પ્રમુખ તરિકે સેવા આપી, તેમજ હિન્દુ મહાસભાના પ્રમુખ તરીકે કામ કર્યુ.1950 થી 1955 બે ટમ માટે રાજકોટ નગરપાલિકાના પ્રમુખ તરીકે સેવા કરી. તેમજ સિહોર વિસ્તારમાંથી ધારા સભામાં ચુંટાઇને ગયા.1956 માં રાજસ્થાનમા ચાલતા ભૂ-સ્વામિ આંદોલનને સહયોગ આપવા પોતે તથા ચંદ્રસિંહ ભાડવા તથા નટવરસિંહ નાગ્રેચા રાજસ્થાન જાય છે. અને ત્યા ક્ષત્રિય યુવક સંઘ ના સ્થાપક પૂજ્ય તનસિંહજી તથા તે સમયના સંઘ પ્રમુખ આયુવાનસિંહને મળે છે. અને ક્ષત્રિય યુવક સંઘ ની પ્રવૃતિ ગુજરાતમા લાવવા માટે વિનંતિ કરે છે.ક્ષત્રિય યુવક સંઘની પ્રવૃતિ ગુજરાતમા લાવવા માટે અગ્રેસર ભૂમિકા ભજવી. હરિસિંહ બાપુ પોતાની ઢળતી ઉંમરે કેહતા કે જિંદગી ખોટી વેડફી નાખી, કરવા જેવુ કામ તો આ ક્ષત્રિય યુવક સંઘનું જ છે. શ્રી હરિસિંહજીએ પોતાના જીવન દરમિયાન સમાજ અને રાષ્ટ્રને વિશેષ મહત્વ આપ્યુ છે.

(3) શ્રી પૂજ્ય ચંદ્રસિંહજી ભાડવા દરબાર

ચંદ્રસિંહજી ભાડવાનો જન્મ વિ.સં. 1962 જેઠવદ આઠમ ને તારીખ.6/6/1906ના રોજ ભાડવામાં થયો હતો. તેઓએ પ્રાથમિક શિક્ષણ સંગ્રામસિંહ હાઇસ્કુલ ગોંડલમાં લીધુ હતુ અને રાજકોટ ગરાસિયા બોર્ડિંગમા રહી ને પોતાનું શિક્ષણ પુરુ કર્યુ હતુ.જામનગર રાજ્યના પોલીસખાતામા જોડાયાં હતા.અને 1933 માં ભાડવાની ગાદીએ બેઠા હતા. અને તેઓ પોતાના જીવન દરમિયાન મહાત્મા રણછોડદાસજી ના પરીચયમા આવતાં સમાજ સેવાનો ભેખ પહેરી લીધેલ. ભારતની આઝાદી વખતે ખુબ મહત્વનો ભાગ ભજવી જામનગરના દિગ્વિજયસિંહના નેતૃત્વ હેઠળની જામજુથ યોજના દેશના હિતમા નથી તેમ ખુલ્લા મને જાહેર વિરોધ કરી અખંડ ભારતના સર્જન માટે હિન્દી સંઘ સાથે જોડાણ કરેલ. તેઓ હંમેશા કહેતા કે અખંડ ભારતના નિર્માણમાં ક્ષત્રિયોએ ઘણું બધુ ગુમાવ્યું હશે, કોઇ વખત નાની સુની ભુલો કરી હશે પરંતું,ભારતના ભાગલા થાય એવી ભુલ ક્યારેય નથી કરી.તેમજ આરજી હુકુમતના સૈનિકોને ભાડવામા તાલિમ આપી હથિયાર પુરા પાડી ગરાસદાર તાલુકદારોને પ્રેરણા આપી હતી.તેઓએ ગરાસદારો ના હક માટે 1949, 1951 સત્યાગ્રહ અને ઉપવાસ કરેલ અને 1969મા કચ્છના ગરાસદારો માટે મઉ ના રણજીતસિંહજી સાથે રાજપૂતો માટે ન્યાયની માંગણી કરેલ.તેઓ 6/7/1969ના રોજ સ્વ હસ્તે સ્વર્ગે સિધાવેલ.

(4) શ્રી પૂ.મનુભા પાતાભાઈ ચુડાસમા

પૂ.મનુભા પાતાભાઈ ચુડાસમા ચેર ભાલની ઝાડ ,પાણી વિનાની વેરાન ધરતીનાં નાનકળા ગામ ચેરમાં વિ.સં. 1938, જેઠ સુદ-8 (તા.25/5/1882) ના દિવસે એક સિતારાનું અવતરણ થયુ.તેઓ શ્રી એ ધોલેરામાં ધોરણ 5 સુધી જ અભ્યાસ કરેલ. પુત્રના લક્ષણ પારણામાંથી કહેવત ને સાર્થક કરી. ફક્ત ૧૨ વષઁની ઉંમરે ગામનાં વડીલો ને સંપત્તિ દાન માટે વાત કરી, આવકનો આઠમો ભાગ દાનમાં આપવા નિણર્ય કર્યો, સમાજના અનાથ વિધવા પ્રત્યે ઉદાર ભાવના રાખી વિધવાઓના દુ:ખો દુર કરવા હંમેશા કાર્યરત રહયા, આર્યસમાજ ના વિચારો ને જીવનમાં અપનાવી સમાજ સેવા સાથે જોડાયા, ગુરુકુળ શિક્ષણ પધ્ધતિ માટે સોનગઢમાં ગુરુકુળની સ્થાપના કરી.1923 માં અમદાવાદ માં આર્યસમાજના અધિવેશનમાં મુસ્લીમો તરફથી કનડગત થતા ચુ.રા. સમાજના 200 સ્વંયમ સેવકો લઈને બાપુએ અમદાવાદ મુસ્લીમોની પ્રવતિને નિષ્ફળ બનાવી. સૌકા પરિષદમાં વરતેજ પરિષદ ના બીજ રોપાયા, ૬/૧૧/૧૯૨૪માં વરતેજ રાજપુત પરિષદ ના પ્રમુખપદેથી આપેલ પ્રવચનમાં ક્ષત્રિય સમાજે જ નહિ, સમગ્ર રાષ્ટ્રે ક્ષત્રિયો ની જાગૃતિ ની નોંધ લીધી. આ પરિષદમાં ગાંધીજી ના પ્રતિનિધિ કસ્તુરબા અને વલ્લભભાઈ પટેલ હાજર હતા, ઓઘુભા બાપુ, અને તખુભા બાપુ ને સાથે રાખીને સમાજ ના ભાઈઓ ને ઘરખેડ ખેતી કરવા સમજાવવા માટે ધંધુકા તાલુકામાં ગાડામાં બેસી ઘેર ઘેર ફર્યા હતા. ગોહીલ વાડ, હાલારમાં પણ ઘેરખેડ ખેતી કરવા સમજાવવા કરેલ. રાજપુત સમાજ ની આજીવન સમાજસેવા જ તેમના જીવન નો પયાઁય બની ગઈ

“હવાલદાર”

Standard

​”હવાલદાર”

     “દેવલા ! ઉપરથી તારો પે ઉતરી આવે તો પણ આજ તો તને હું લઇ જઈશ.”

     “પણ હજી કાલે હું વેઠ કરી ગયો અને આજ પાછો મારો જ વારો?” કૉસ હાંકતો હાંકતો દેવો વરત પકડી ઉભો રહ્યો.

     “એ કાલ-બાલમાં હું કઈ ન સમજુ, તારે આજે વેઠે આવવું જ પડશે.” મેરુ હવાલદારે સત્તાદર્શક અવાજે કહ્યું. 

     “આજ વળી શું છે?”

     “એ પૂછનારો તું કોણ? તારે તો હું કહું કે તરત મારી સાથે આવવું જોઈએ.”

     “ત્યારે આ કૉસ છોડી નાખું એમ?”

     “જરૂર.” મેરુએ મૂછો મરડી.

     “આ બકાલું સુકાઈ જશે એનું શું?”

     “ખાડમાં પડે તારું બકાલુ, હું ધીમે ધીમે વાત કરું છું ત્યાં તો આ કેમ ને તે કેમ એમ પૂછી પૂછી ને મારો દમ કાઢી નાખ્યો.” મેરુનો પિત્તો ઉછળ્યો.

     “હવાલદાર ! આ બધું બોલો છો એ અમે તો નીચી મૂંડીએ સાંભળીયે છીએ પણ પ્રભુ નહીં સાંખે હો.”

     “બેસ, બેસ પ્રભુ વારી ! જોયો તને ને તારા પ્રભુને, કૉસ છોડે છે કે ભાઈડાના ઝપાટા જોવા છે?”

     આમ દેવો ખેડૂત અને મેરુ હવાલદાર વચ્ચે ટપાટપી ચાલે છે એ વખતે એક ખેડૂત જેવો લાગતો જુવાન ધોરીમાં હાથપગ ધોતો ધોતો આ વાતો ગુપચુપ સાંભળતો હતો.

     દેવા એ કૉસ છોડવાની તૈયારી કરી. 

     “બળદ ને ગાડું સાથે લેવાના છે-સમજ્યો?” મેરુએ ત્રાડ મારી.

     “કેમ?”

     “કાલે દરબાર આવવાના છે એને માટે સીમમાંથી મગબાફણાં સારવા છે.”

     “દરબાર માટે જોઈએ એટલા મગબાફણાં હું આપીશ, પછી છે કઈ? હવે હું કૉસ જોડું?”

     “તું તો ડાહ્યલીનો દીકરો લાગછ.”

     “કા?”

     “કા શું? સીધે સીધો મારી મોર થઇ જા. અમે કહીયે તેમ તારે કરવાનું છે.”

     “તમે લોકો દરબારને નામે તમારે ઘેર મગબાફણાંના ઢગલા કરાવો છો. તમારે ઘેર ગાદલા, ગોદડાં અને ગાલમશુરીઆ એકઠા કરો છો એ અમે બધું સમજીએ છીયે.”

     “દેવલા, આવી વાતો કરીશ તો ચામડું ઉતરડાઈ જશે.”

     “તો તો, તમે દરબારના પણ દરબાર…”

     “હા, હા, અમે દરબાર છીએ બોલ તારે શું કહેવું છે?”

     “દરબાર તો અમલપુર બેઠો છે, પણ ખેડધરના તો અમે જ દરબાર છીએ.”

     મેરુની છાતી અભિમાનમાં ઉછળી, દેવાએ કૉસ છોડી નાખ્યો અને ગાડું જોડવા બળદ દોર્યા.

     “હું પાસેના આણંદને વેઠે તેડવા જાઉં છું – તું ગાડું જોડી ખળાવાડ આગળ ઉભો રહેજે.”

     આમ કહેતો કહેતો મેરુ ખેતરને શેઢે શેઢે આણંદના ખેતર તરફ જવા નીકળ્યો.

—————————————

     મેરુના જવા પછી પેલો ધોરીયામાં હાથ ધોવાનો ઢોંગ કરીને બેઠેલો યુવાન ઉભો થયો. તે ધીમે પગલે દેવો ગાડું જોડતો હતો ત્યાં આવી ઉભો રહ્યો.

     “ક્યાં રે’વું?”

     “રે’વું તો કઠાળમાં પણ તમારે ત્યાં તો વેઠનો ખુબ જુલમ લાગે છે.”

     “વાત પુછોમાં ભાઈ, આ મેરુ હવાલદારે તો ખેડૂતોના હાલહવાલ કરી મુક્યા છે.”

     “તે એના ઉપરી કાંઈ સાંભળે છે કે નહીં?”

     “ઉપરી પણ મરેલા, ઠેઠ ઉપરથી નીચે સુધી સડી ગયું છે એટલે કોઈ કોઈને કઈ કહે તેમ નથી.” દેવાએ ચારે તરફ નજર ફેરવી ધીમેથી કહ્યું.

     “ત્યારે દરબારને જઈને કહો તો?”

     “દરબાર અહીંથી દશ ગાઉ દૂર અમલપુરમાં રહે છે. એટલે કામ ધંધો છોડી ત્યાં અમારાથી કેમ પહોંચાય?”

     “આમ રોજનું દુઃખ ખમો એના કરતા એકાદ વખત દરબાર પાસે જાઓ તો રોજનું સુખ થઇ જાય ના?”

     “ભાઈ રહેવા દિયોને એ વાત ! દરબાર પાસે જાઇયે અને જો આ કાળમુખાને ખબર પડે તો અમારે રોજનો ત્રાસ વેઠવો પડે, પાણીમાં રહેવું અને મગર સાથે વેર કરવું એના જેવો એ ઘાટ છે.”

     “દરબાર અહીં આવે ત્યારે એને મળો તો?”

     “પણ અમારાથી દરબારને શું કહેવાય?”

     “જે વાત છે એ સાચે સાચી કહી દેવી…”

     “અને દરબાર જાય એ પછી આ લોકો વેર વાવે એનું શું?”

     આ વખતે દેવો ગાડું જોડી મેરુની વાટ જોતો ખેતરમાં ઉભો હતો.

     “મને તમારી સાથે વેઠમાં લેશો?”

     “ના રે ભાઈ ! તમને એ દુઃખમાં નખાય?”

     “મારે તમારા ગામની વેઠ જોવી છે. અમારા દેશમાં તો વેઠ એટલે પ્રેમથી રાજાનું કામ અમે કરી આપીએ છીયે, પણ અહીં કાઈ જુદું જણાય છે. મારી ઈચ્છા છે કે એ અનુભવ પણ લેવો.”

     “તો હાલો આજેજ અનુભવ લ્યો.”

     “પણ એક કામ તમે કરજો, તમને કોઈ કઈ પૂછે તો કહેજો કે મારો માણસ છે.”

     “તમારું નામ શું?”

     “મારુ નામ અજો.”

     અજો અને દેવો બંને મેરુની વાટ જોઈને ઉભા ઉભા વાતો કરે છે એટલામાં મેરુ બબડતો બબડતો આવ્યો. 

     “મારા, ખેડૂત ફાટી ગયા છે વેઠે આવવું પડે છે એ વસમું લાગે છે.”

     “કા, આણદો આવેછ નાં?” દેવાએ પૂછ્યું.

     “એના માથામાં રાઈ ભરાણી છે, એને હું હવે જોઈ લઈશ. દેવા આણંદની બેનનું નામ શું?”

     “જીવી”

     “ચાલ તારું ગાડું કણબીપા તરફ હાંક, આણંદ પણ જુએ કે મેરુની શું તાકાત છે?”

     ગાડું ખેતરમાંથી ગામ તરફ ચાલ્યું.

     મેરુ ગુસ્સામાં ને ગુસ્સામાં કંઈક બાજી ગોઠવી રહ્યો હતો એટલે એની સાથે ગાડાંમાં બેઠેલા અજા વિષે એને કઈ વિચાર આવ્યો નહીં. થોડે દૂર ગયા પછી એણે દેવાને પૂછ્યું.

     “આ જુવાન કોણ છે?”

     “એ મારો માણસ છે, મગબાફણાં સારવા કામ લાગશે એમ ધારી સાથે લીધો છે.”

     મેરુએ પોતાની ધૂનમાં એ વિષયમાં કઈ તપાસ કરી નહીં.

—————————————

     “જીવલી ! બહાર નીકળ ઘરમાંથી?” મેરુએ આણંદના ઘર આગળ જઈ અવાજ કર્યો.

     “કોણ છે?” ઘરમાંથી છાસ ફેરવતા ફેરવતા જીવીએ પૂછ્યું.

     “છે તારો બાપ ! બહાર નિકળને.” મેરુ કંટાળ્યો હોય એમ બરાડી ઉઠ્યો.

     “કાં શું છે?” પોતાના ઓઢણાનો છેડો સરખો કરતી કરતી જીવી બહાર આવી.

     “તારી આજ વેઠ છે બીજું શું?”

     “વેઠ હોય તો આણંદભાઈને મળો.”

     “તારે આવવું પડશે સમજી.”

     “વેઠમાં ભાઈડાઓ આવે છે તે આવશે.” જીવીએ રોકડું પરખાવ્યું.

     “બાઈડીઓએ પણ આવવું પડશે, એતો અમારી મરજી ઉપર છે કે બાઈડીયુ આવશે કે ભાઈડાઓ.”

     “એ તો આટલા વર્ષમાં આજ સાંભળ્યું.”

     “આજ સાંભળ્યું તો ભલે સાંભળ્યું ; તું આવછ કે ચોટલો પકડીને ઘસડું?”

     “મો સંભાળીને બોલ-ચોટલો પકડીને ઘસડનારા તો મરી ગયા મરી.”

     “જીવી તું કેની સાથે વાત કરછ તેની ખબર છે? જીભ ખેંચી કાઢીશ જીભ.”

     આ રકઝકમાં આખો કણબીપા ભેળો થઇ ગયો. 

     વૃદ્ધ કણબીઓએ મેરુને ઠંડો પાડવા પ્રયત્ન કર્યો. 

     “હવાલદાર ! તું આણંદને જઈને કહે કે વેઠે આવે, આતો બિચારું બાઇમાણસ.”

     “એ બાઇમાણસનું અભિમાન મારે ઉતારવું છે. એનો ચોટલો પકડી મારા ઘરનું વાસીદુ વળાવું ત્યારે જ મને ટાઢક વળે.”

     “હવાલદાર ! મોટું પેટ રાખો, મોટું. એતો છોકરું છે. તમારે એના બોલવા સામું ન જોવું જોઈએ.” બીજા કણબીએ મેરુને સમજાવ્યો.

     મેરુ બબડતો બબડતો ત્યાંથી દેવાનું ગાડું લઇને ચાલ્યો. રસ્તામાં તેને કંઈક યાદ આવ્યું એટલે ગાડેથી પોતે ઉતરી ગયો.

     “દેવા ! તું અને તારો આ માણસ નદીમાંથી રેતીનું ગાડું ભરી મારા ફળિયામાં નાખી આવો.”

     “મગબાફણાં લાવવાતા એનું શું?”

     “એ પછી થઇ રહેશે. તું રેતીનું ગાડું ભરી આવ જા.”

     “દેવો નદીએ જઈ રેતીનું ગાડું ભરી મેરુના ઘરે ગયો, દેવાના માણસ તરીકે આવેલો અજો તો આ બધું જોઈ થંભી ગયો.”

     “દેવો અને અજો રેતી સારતા હતા એટલામાં મેરુ આવ્યો.”

     “દેવા ! આ તારા માણસને મારી સાથે મોકલ, ઝવેરચંદને ત્યાંથી ગાદલા લાવવા છે.”

     તુરત મેરુ સાથે અજો ગાદલા ઉપાડવા ગયો.

     “ઝવેરીયા ! એ ઝવેરીયા !” ડેલી બહાર ઉભા રહી મેરુએ હાક મારી.

     “કોણ છે?”

     “એતો હું મેરુ.”

     તુરત ડેલીનું બારણું ઉઘડ્યું.

     “કેમ?”

     “દરબાર કાલે આવવાના છે એને માટે ગાદલા જોઈએ છે.”

     “ગાદલા કેટલાક ભેળા કરશો? આખા ગામના તો ઉઘરાવ્યા?”

     “દરબાર આવે એટલે ગાદલા તો જોઈએનાં?”

     “પણ ગાદલાનો ગંજ કરીને શું કરશો?”

     “તારે શું પંચાત? મૂંગો મૂંગો ગાદલા કાઢી આપને.”

     “તમારા લોકોનો તો ત્રાસ છે ત્રાસ.”

     “એ અમે તો ઘણાય સારા છીયે, બીજા ગામમાં જાઓ તો ખરા એટલે ખબર પડે કે હવાલદાર એટલે શું?”

     તુરત ઝવેરિયાએ બબડતાં ગાદલું કાઢી આપ્યું.

     “ગાદલું ક્યાં લઇ જવું છે? દરબાર ક્યાં ઉતરવાના છે?” અજા એ મેરુને પૂછ્યું.

     “તુંતારે મ્હારે ઘેર લઇ જા. આ ગાદલું તો મેરુ દરબાર માટે છે.”

—————————————

     ખેડધરના ધણીની સવારી ગામમાં આવી પહોંચી. ખેડધર અમલપુર રાજ્યનું ગામ હતું. દરબાર ગાદીએ આવ્યા પછી પહેલીજ વાર ગામડાઓમાં ફરવા નીકળ્યા હતા.

     ખેડૂતોએ, વસવાયાઓએ અને વ્યાપારીઓએ પોતાના ગામધણીને દિલનો આવકાર આપ્યો. દરબારને ઉતારે પહેલા વ્યાપારીઓનું મહાજન ગયું, ત્યાર પછી ખેડૂતો આવ્યા. દેવો ખેડૂતો સાથે દરબારની સલામીએ ગયો. એતો દરબારને જોઈ આભો થઇ ગયો.

     “આતો કાલ મારી સાથે રેતીના સુંડલા સારતો હતો એ અજા જેવો લાગે છે.” એમ મનમાં ને મનમાં તે લવ્યો, છતાં એની એ વિષયમાં કોઈને કહેવાની હિંમત ચાલી નહીં.

     “કેમ તમારે કઈ કેહવું છે?” ગામના પટેલિયાઓ તરફ ફરીને ખેડધરના ઘણી અજિતસિંહે પૂછ્યું.

     “ના, માબાપ, અમે તો આપના પ્રતાપથી સુખી છીએ.”

     “અમલદારો સાથે તો બધાને ઠીક છે નાં?”

     “બહુ સારા અમલદારો છે, બાપુ !”

     “વેઠ-બેઠનું કેવુંક દુઃખ છે?” અજિતસિંહે દેવા તરફ ઝીણી નજરે જોયું.

     “જરાય દુઃખ નથી બાપુ ! આપ આવો ત્યારે અમારે વેઠ તો કરવીજ જોઈએ નાં?”

     “ના, એમ નહીં. વેઠ એટલે તમે ખેડૂતો તમારા રાજા તરફના પ્યાર અને માનને ખાતર એને બધી સગવડ કરી આપો એ ખરું, પણ એ વિષયમાં તમારા તરફ કોઈ જોર જુલમ તો ન જ કરી શકે.”

     “બાપુ આપના રાજ્યમાં જોર જુલ્મ છે જ નહીં.”

     “સાચે સાચું કહો છો?”

     “બાપુ, આપ આગળ અમે ખોટું શું કરવા બોલીએ?”

     “તમારો હવાલદાર ઠીક છે નાં?”

     “હા, બાપુ ! બહુ સારો માણસ છે.”

     અજિતસિંહને આ સાંભળીને ખુબ દુઃખ થયું. પોતાની પ્રજા આવી ભીરુને કાયર છે તેની તેને આજ ખબર પડી.

     “પટેલ ! સાચે સાચું કહો છો નાં?” દરબારે ફરી ભાર દઈને ખેડૂતોના મુખીને એનોએ પ્રશ્ન ફરીથી કર્યો.

     આ વખતે ખેડૂતો એક બીજા તરફ જોવા લાગ્યા, પણ કોઈમાં સાચી વાત કહેવાની હિંમત આવી નહીં.

     અજિતસિંહને આથી ખાતરી થઇ કે ખેડધરનો પોતે દરબાર નથી પણ મેરુ જ દરબાર છે. તે મનમાં ને મનમાં હસ્યો.

     “કેમ દેવા ! તું શું કહે છે? આ ગામમાં હવાલદારનું કંઈ દુઃખ છે કે નહીં?”

     દેવાને હવે બરાબર ખાત્રી થઇ ગઈ હતી કે કાલે પોતાની સાથે વેઠ કરવા દરબાર પોતે જ વેશપાલટો કરીને આવ્યા હતા. એ જવાબમાં માત્ર હસ્યો.

     “કેમ કંઈ બોલતો નથી?”

     “બાપુ, મારી સાથે આપેય રેતીના સુંડલા સાર્યા છે એટલે હવાલદાર કેવા છે એ જેટલું હું જાણું છું એટલું આપ પણ જાણો છો.”

     “દેવા, ઉઠ-જા આણંદની બેન જીવીને અહીં તેડી આવ.”

     દરબાર અને દેવા વચ્ચેની વાત ખેડૂતો કઈ સમજી શક્યા નહીં.

     થોડીવારમાં દેવો જીવીને તેડી આવ્યો. 

     “બહાર કોણ છે?”

     ” જી હાજર” એક પસાયતાએ દરબારને નમન કર્યું.

     “હવાલદારને બોલાવ.”

     તુરત મેરુ દરબાર સમક્ષ નમન કરી ઉભો રહ્યો. શરૂઆતમાં તો એને કઈ સમજાયું નહીં પણ જીવીને જોઈ એના દિલમાં ધ્રાસકો પડ્યો.

     “હવાલદાર ! કાલે તે મારે માટે શું એકઠું કર્યું છે?” દરબાર મુછમાં હસ્યાં.

     “બાપુ ! આપને જોઈતી બધી તૈયારી કરી રાખી છે.”

     “કેટલા માણસોને વેઠે પકડ્યા હતા?” દરબારની આખો ચમકી.

     “એકાદ-બેને.”

     “સાચું કહે છે? એક તો હું પોતે હતો, તારે ઘેર રેતી તો મેં પાથરી છે.”

     મેરુ આ સાંભળી કાળો શાહીવર્ણો થઇ ગયો.

     “એક વખત આ ખેડુની દીકરીની માફી માંગ, એનો ચોટલો તારે પકડવો હતો તો હવે એના પગમાં તારી પાઘડી નાખ.”

     મેરુનો અરધો જીવ ઉડી ગયો હતો, તેને તમ્મર આવવા માંડ્યા.

     “હવાલદાર – એ બહેનની માફી માગ. એક રાજાનો અમલદાર પ્રજાને રાજાને નામે કનડે તો રાજા પણ એ પાપનો ભાગીદાર છે.”

     મેરુએ દરબારના કહ્યા પ્રમાણે ધ્રુજતા ધ્રુજતા કર્યું.

     “બહેન, આ પાપીએ ગઈકાલે તારું અપમાન કર્યું છે, એ માટે હું રાજા તરીકે તારી માફી માંગુ છું. અને આજથી આ રાજ્યમાં વેઠ કાઢી નાખું છું.”

     જીવી આ સાંભળી રડી પડી, તેણે દરબારના ચરણમાં પોતાનો છેડો પાથર્યો.

     આખા ખેડધરમાં વાયુવેગે ખબર પડી ગયા કે દરબાર ગઈકાલે ખેડુના વેશમાં દેવાને ખેતરે આવ્યા હતા અને પોતે મેરુને ઘેર વેઠે ગયા હતા. મેરુને રાજ્યની હદપાર કર્યો અને અમલપુર રાજ્યમાંથી વેઠ બંધ થઇ. દરબારે ખેડૂતોના આશીર્વાદથી પચાસ વર્ષ સુધી દરબારપદું ભોગવ્યું.

—————————————

​🌞  સૂર્યવંશી વાળા રાજવંશ 🌞

Standard

વાળા રાજવી ઓ આખા આર્યવ્રત ના સૌથી પ્રાચીન વંશ છે,

વાળા રાજવીઓ પહેલા રઘુવંશી કહેવાતા ત્યારે આપની રાજગાદી અયોધ્યા હતી, ત્યારબાદ વલ્લભીપુર મા ગાદી સ્થાપી અનૈ મૈત્રક વંશ તરીકે ઓળખ મળી, ત્યા ઘણા વર્ષ સુધી રાજ કર્યા બાદ આરબોએ વલ્લભીપુર ભાંગ્યુ અને ઘણા રાજા જે શીલાદિત્ય 7 તરીકે ઓળખાતા તેના સહિત લગભગ આખુ સૈન્ય કામ આવી ગયુ,

આરબો એ રાજકોષ સહીત આખા રાજ્ય મા લુંટચલાવી રવાના થયા, પછી વલ્લભીપુર પર આસપાસના ભીલ જાતિ ના લોકોએ કબ્જો લઈ રાજ ચલાવવા લાગેલા, આરબો ના આક્રમણ વખતે શીલાદિત્ય 7 ના એક મહારાણી કે જેના પેટ મા મૈત્રક કુળ નો વંશ હતો તે ગુપ્ત રસ્તે ભાગી છુટવામા સફળ થયા, જ્યારે બીજી રાણીયુ સતી થયા,

મહારાણીએ એક પર્વત ની ગુફા મા દિકરા ને જન્મ આપી સતી થયા,

એ રાજકુમાર વ્રતકેતુ હતો તથા ગુફા મા જન્મ થવાથી તે ગુહાદિત્ય તરીકે પણ ઓળખાતો, તેણે જુવાન થતા જ પોતાના ભાયાતો ને ભેગા કરીને વલ્લભીપુર પર કબ્જો લઈ *વળા નામે શહેર વસાવી ત્યા ગાદી સ્થાપી ત્યાર થી મૈત્રક માંથી વાળા* કેવાણા,યારબાદ ગાદી બદલતી રહી, પછી થાન મા ગાદિ આવી ત્યારબાદ ગાદિ તરીકે તળાજા નામે શહેર વસાવ્યુ, તળાજાઘણા વર્ષના શાસન દરમિયાન વાળા દરબારો એ ઈતીહાસને ઘણા બાહોશ, વીર અને ટેકિલા રાજપુતો આપેલા છે, જેમા વીર ઉગાવાળો, વીર એભલવાળો તથા વીર ચાંપરાજવાળો કે જેને મર્યાપછી ગઢવી ને ઘોડાનુ દાન આપેલ એવી માન્યતા છે, તથા આખા વિશ્વમા પણ જેનો જોટો ન જોવા મળે એવા અમર પ્રેમી તરીકેજે ઓળખાય છે તે *વીર માંગડાવાળો આજે પણ ભાણવડમા અમર છે.*
*તળાજા બાદ વાળા ઓની ગાદી બન્યુ ઢાંક.*

ઢાંક જે ત્યારે પાટણ કહેવાતુ,

કહેવાય છે કે દિલ્લી ના બાદશાહ નો સુબા એ આક્રમણ કરી ઢાંક જીતી લીધુ, ત્યારે સરતાનજી વાળા બહારવટે ચડેલા, તે સમયે જોગમાયા મા નાગબાઈ ઢાંક આવેલાએ વાત ની સરતાનજી ને ખબર પડતા તેમાતાજી ને પરસવા ગયેલા, માતાજી એ રાજી થઈ આશિર્વાદ આપેલા કે કાલ સવાર નો સુરજ ઉગે એ પહેલા તને તારી ગાદી પાછી મળી જાશે, અને સાચેજ ૮૪ ગામ નુ પરગણુ પાછુ મળી ગયુ, ત્યાર થી *માં નાગબાઈ વાળાઓના સહાયકદેવી(કરદેવ ી) બન્યા છે* આજે જે જગ્યા પર માતાજી એ સરતાનજી ને આશીર્વાદ આપેલા ત્યા પાટણ નામે ગામ છે, અને માતાજી નુ મંદિર છે, *આજે પણ ઢાંક ના ૧૨ ગામ ના વાળા ઓના ભાણુભા ના કર (મુંડન) પાટણ જ થાય છે* 

ઢાંક ના ઝાંઝરશી વાળા કે જે સોમનાથ ની વ્હારે ગયેલા અને શહિદ થયેલા એના નામે શહેર વસાવેલુ જે ઝાંઝમેર તરીકે ઓળખાય છે.

આજે પણ ઢાંક સ્ટેટ ના 12 ગામો હયાત છે, અને હળીમળી ને રહે છે, આજે પણ ઢાંક સ્ટેટ ના રાજવીઓ કે જે “બાપા” તરીકે ઓળખાય છે તે રાજકોટ રહે છે.
આ ઊપરાંત એક મહાન વિભુતી કે જેને ફક્તવાળા ઓનુ જ નહી પણ સમસ્ત રાજપુતો નું નામ ઈતિહાસ ના પાને અમર કરી દિધુ એવા *સંત શ્રી પરમ પુજ્ય બ્રહમચારી લાલદાસ બાપુ (ગધેથડ)* એ દરબારો ની એકતા માટે અતિસરાહનિય કામ કરેલ છે,

વાળા ઓનો ઈતીહાસ આદિકાળથી હતો અને અત્યારે પણ ઉજળો જ છે,

એટલે જ કવિઓએ વાળાઓના વખાણ કરતા લખ્યુછે કે.
*”સોરઠા કરો વિચાર, બે વાળા મા ક્યો વડો,

સરનો સોંપણહાર કે પછિ વાઢણહાર વખાણીયે”*
સૌજન્ય : ‘વાળા રાજપુત રાજવંશ’

🔴मैं उज्ज्वल क्षात्र-परम्परा हूँ 🔴

Standard

                      © महेंद्र सिंह सिसोदिया
                           छायण,जैसलमेर(राज.)

                    Mob.no.-9587689188
मैं उज्ज्वल क्षात्र-परम्परा हूँ । मेरी ही रक्षा के लिए रण बांकुरो ने अप्रतिम बलिदान दिये हैं। सतयुग से लेकर आज तक न जानें कितने ही नाम-अनाम सर्वस्व होम कर गये। जब गजनवी ने यहाँ आक्रमण किया था ।सोमनाथ मंदिर को तोड़ा,तब वह भीमदेव मेरे ही रक्षण हेतु उस आततायी से जा भिड़ा था। उससे भी पूर्व बापा रावल व नागभट्ट प्रतिहार विधर्मियो की छाती पर केशरिया-केतू गाढ आये थे।यह तो मध्यकाल की एक झलक हैं ,जिसे इतिहासकार स्वर्ण-काल कहते हैं। यह तो मेरी पतनावस्था हैं। वह चौहान प्रथ्वीराज गौरी के समक्ष मेरे लिये चट्टान बनकर डटा रहा। मेरे लाडले अनवरत मुझे गौरवशाली बनाने उत्सर्ग करते रहे। हर मगरा-घाटी,थलिया-धौरे मेरे प्राणप्यारे तनुजो की वीरता की साख भरते हैं। हाँ ! इसी बालू रेत पर उन्होनें मेरे खातिर कीर्ति के धवल पग मांडणे मांडे,जो अतीत का गौरवशाली अध्याय हैं। 

       मैं जोगणपुर(दिल्ली) की तख्तापलट राजनीति को कैसे भूल सकती हैं? इस तख्त पर बैठने वाले हर शख्स ने बर्बरता  व क्रूरता से मुझे ध्वंस करना चहा। पर,मेरी गोद में खेलने वाले सिंह शावक भी कम न थे, उन्होने उनसे दो-दो हाथ करते हुए यमलोक का रस्ता दिखा दिया। वो अल्लाउद्दीन तो मुझे समूल मिटाने को कृत संकल्पित था। लेकिन मैं इतनी सहजता से कैसे समाप्त होती? मेरे हठी हमीर ने उसे सीधी चुनौती दे डाली। रणत भंवर में केसरिया करके वह अंतिम श्वास तक मेरी रक्षा हेतु लड़ता रहा। इतिहास साक्षी हैं रंगदेवी के नेतृत्व में मेरी काची कूंपलो ने जौहर व्रत का आलिंगन किया। वह मेरी लाडकी कन्या देवलदे तो जलजौहर कर बैठी। उस दिन ऐसा त्याग देखकर यमराज भी रो उठा था । फिर जाबालिपुर में कान्हड़देव ,जैसलगिरा में मूलराज व चित्तौड़ दुर्ग में रावल रतन सिंह ने इसी कर्तव्य-पथ को दुबारा दोहराया। पदमिनी के नेतृत्व में ललनाओ ने हँसते- हँसते अग्नि-ज्वाला में अपने को समर्पित कर  दिया। फिर तो मैं गिनते-गिनते ही थक गई इतने जौहर व साके हुए।फिर दूदा जसहड़,कुम्भा, सांगा, मालदेव,चन्द्रसेन,प्रताप न जाने कितने ही सूरमा मेरी रक्षा हेतू आगे आये और सर्वस्व अर्पित कर गये।

             अतीत मेरी आंखो में वात्याचक्र सा घूमने लगता हैं-एक के बाद एक नारी नक्षत्र स्वधर्म, मान-मर्यादा के लिये यहाँ हरावल में लड़ने आया। हाँ ! मेरे लिए ही अनेकों माताओ की कोख खाली हो गई,ललनाओ के माँग का सिंदूर लुट गया,बच्चो के सिर से बाप का साया उठ गया। यह सब याद करती हूँ तो आंखो में आंसू उमड़ आते हैं। लोग मुझे कठोर व निर्दय कहते हैं क्योंकि इतने बलिदानो को देखकर भी मेरा ह्रदय नहीं पसीजता। पर, उन्हें नहीं पता कि ये दारूण दृश्य देखकर मेरा दिल कितना रोता हैं? न जाने कितनी बार प्राणो की बाजी लगाते छोटे से बच्चो को देखकर धरती माता का ह्रदय फट गया। पर, हाँ ! ऊपर से मुझे कठोर बनना पड़ता हैं नहीं तो ये देश,संस्कृति सब कुछ कब का मिट गया होता ।

        आज कई सदियां बीत गई हैं पर, मेरे लाडले आज भी मेरी अस्मिता बचाने कभी मेजर पीरू सिंह, कभी शैतान सिंह और कभी नरपत सिंह व शहीद प्रभू सिंह बनकर हिमालय के उत्तुंग शिखर से लेकर थार की थलियो तक जूझ रहे हैं। ऐसे रण बांकुरो के कारण ही मैं जीवित हूँ। मैं क्षात्र-परम्परा अपने इन्हीं नौनिहालो के गर्व पर इतराती हूँ। ये मुझे कभी लज्जित नहीं होने देंगे। 

        

           
⭕परमवीर प्रभु प्रकास⭕

➖➖➖➖➖➖➖
           (१)

मौद  हुवै   मन आंगणै,

देखंता      इण   देस|

जबरा पग-पग जन्मिया,

दीपण अणत  दिनेस||
           (२)

सांमधरम राखण  सदा,

अड़िया   हो  अगवांण|

कटिया पण हटिया नहीं,

अनमी   राखी   आंण||
          (३)

सूरधरा  ओ     शेरगढ,

परतख    दे    परमांण|

गांव – गांव    रै   गौरवे,

थप्यौड़ा  इथ      थान||
            (४)

हँस- हँस  दिया  हरोल,

माथा   जिकां    महांण|

कदै  न  भूलै  कमधजां,

जगचावौ       जोधाण||
            (५)

आया    देव   ऊतावलां,

जौवण      जबरी   जंग|

प्रभु     दिखाया   पैंतरा,

सूरापण     रै       संग||
             (६)

दुसमी  सांप्रत   देखियौ,

खिरजां      वालौ  खार|

रग-रग   ऊबलियौ रगत,

वैरी      दिया     विडार||
            (७)

गोगादे       की   गरजणा, 

हिंयै        भरी     हूँकार|

ऊभौ     आगल   जायनै,

दुसमण    नै    ललकार||
            (८)

रजपूती      राखी   रगां,

करियौ  कमधज   कौप|

रण   चढतै  रणधीर  सूं,

खायौ   अरियां    खौप||

  

          (९)

राखी  रजवट    रीतड़ी,

इला   ऊजालण  आंण|

माछिल  सैक्टर  मांयनै,

प्रभू      सूम्पिया  प्राण||
           (१०)

कुल  री  राखी  कीरती,

मही     वधायौ    मांण|

शान     बढाई   सांतरी,

प्रभू       सूम्पनै   प्राण||
             (११)

गरबीजै    गौरव   लिया,

मीठौड़ो      मरू    देस|

जाहर    नाहर  ऐथ  रा,

जा      जूँझै     परदेस||
                   – महेंद्र सिंह सिसोदिया

                     छायण,जैसलमेर(राज.)

“વડો વંશ વાઘેલ”

Standard

“વડો વંશ વાઘેલ”

image

નેક નામદાર મહારાજ કુમાર રૂપસિંહજી પૃથ્વીરાજજી વાઘેલા ઓફ ગાંગડ
(છબાસર, વેજી અને વૌઠા ના મૂળ પુરુષ જાગીરદાર)

ઐતિહાસિક પુસ્તક અને વાઘેલાવંશ ગીતા સમાન “વાઘેલાવૃત્તાંત” માંના ઉલ્લેખ અનુસાર અઢીસો પાદરના ધણી ગાંગડ અધિપતિ રાજેશ્વર મહારાણા પૃથ્વીરાજજી બીજા ને ત્રણ કુમારો હતા મોટા પાટવી શેશમાલજી બીજાનંબરના કુંવર રૂપસિંહજી અને ત્રીજા રતનસિંહજી (કુંડળ અને આંબેઠી ના જાગીરદાર), મહારાણા પૃથ્વીરાજજીના પટરાણી રાણીસાહેબ બાજીરાજબા ધ્રોલના જાડેજા ઠાકોર જુવાનસિંહજીના (જુણાજી) ના કુંવરી હતા એમની કુંખે રૂપસિંહજી અને રતનસિંહજી જન્મ્યા હતા.
રૂપસિંહજી નાનપણથી જ હોશિયાર અને શુરવીર હતા એમને એકલા હાથે અનેકવાર પ્રજાની રક્ષા કાજે ધિગાણા કરેલા એમની વીરતા, સાહસ અને કાર્યકુશળતા થી મહારાણાને  કાયમ પોરહના પલા છુટતા, શેશમાલજી મોટા હોવાથી તેમને યુવરાજ પદ મળેલું પરંતુ રૂપસિંહજી કુશળતા થી અંજાઈ ને મહારાણાએ ગાંગડ રાજ્યનો જીવંત પર્યંત કાર્યભાર સંભાળવા રૂપસિંહજી પાસે વચન લીધેલું આથી મહારાણા પૃથ્વીરાજજીબીજાનું આવસાન થતા રૂપસિંહજી ને છબાસર, વેજી અને વૌઠા આ ત્રણ ગામની સ્વતંત્ર જાગીર ફટાયા તરીકે મળેલી અને સૌથી નાના ભાઈ કુંવર રતનસીંહજી ને કુંડળ અને આંબેઠી આ બે ગામની જાગીર આપેલ, પરંતુ પિતાને આપેલ વચનના કારણે રૂપસિંહજી આજીવન ગાંગડ મા રહીને ગાંગડનો વહીવટ સુંદર રીતે ચલાવેલો, રૂપસિંહજી ને પાંચ કુમારો થયા મોટા કુંવર હમીરસિંહજી (હામોભા), બીજા કુંવર મોડ્ભા, ત્રીજા કુંવર તેજસિંહજી (તેજોજી), ચોથા કુંવરજગતસિંહજી, અને છેલ્લા કુંવર કેશરીસિંહજી એમાં કુંવર તેજોજી અને જગતસિંહજી નાની ઉમરે ચુડા ખાતે મામાના વતી ઘોર યુધ્ધમા મહાપરાક્રમ કરી વીરગતિને વરેલા ત્યાર બાદ રૂપસિંહજી એ બાકીના ત્રણેય કુંવારો ને એક એક ગામ સ્વતંત્ર જાગીર તરીકે વેહજી આપેલ જેમાં મોટા કુંવર હમીરજી ને વેજી ગામ વચ્ચેના કુંવર મોડભા ને છબાસર  અને નાના કુંવર કેશરીસિંહજી ને વૌઠા ની જાગીર આપી જેમાં હાલે કુંવર હામોભા અને કુંવર મોડ્ભા નો વંશ છબાસર  અને કુમાર કેશરીસિંહજી નો વંશ વૌઠામાં હયાત છે. મને ગર્વ છે કે આવા મહાન વિભૂતિ રૂપસિંહજી દાદાનું લોહી મારામાં વહે છે…
લીખીતન : ધર્મરાજસિંહ વાઘેલા છબાસર …

चौहान राजपूत राजवंश Chauhan Rajput Rajvansh

Standard

image

•°• चौहाण राजपुत राजवंश •°•

जब भारतवर्ष में चारों तरफ मार-काट मची थी, अशांति फैली हुई थी, कानून का कोई राज नहीं था, कोई चक्रवर्ती राजा नहीं बचा था, तब महर्षि वशिष्ठ नें महायज्ञ किया था। अग्नि की स्तुति करके सबसे पहले देवराज इंद्र की पूजा की। यज्ञ करते समय अग्नि में से तलवार लियें एक पराक्रमी निकला। वो परमार वंश का संस्थापक बना। उसके बाद भगवान विष्णु का आह्ववाहन किया गया तो उसमें से चौहान वंश का संस्थापक निकला। इसी तरह से भगवान शिव से सोलंकी और ब्रह्मा से प्रतिहारों की उत्पत्ति हुई।
इन चार वंशो ने ही फिर पूरे भारतवर्ष में लंबे समय तक राज किया और समाज में फैल रही अराजकता को समाप्त किया। महर्षि वशिष्ठ नें इन चारों पराक्रमी युद्ववीरों को राजाओं की संतान यानि ‘राजपूत’ की संज्ञा दी। इन चार वंशो ने ही फिर पूरे भारतवर्ष में लंबे समय तक राज किया और समाज में फैल रही अराजकता को समाप्त किया। महर्षि वशिष्ठ नें इन चारों पराक्रमी युद्ववीरों को राजाओं की संतान यानि ‘राजपूत’ की संज्ञा दी। आधुनिक इतिहासकार राजपूतों की उत्पत्ति अग्निकुल यज्ञ के बाद से तो मानते हैं लेकिन इस बात पर यकीन नहीं करते कि चौहान, सोलंकी, परमार और प्रतिहार अग्नि से उत्पन्न हुए हैं। इतिहासकार इस यज्ञ को एक तरह के शुद्धिकरण की तौर पर देखते है। पहली बात तो अगर हजारों साल पहले भगवान राम के समय में भी वशिष्ठ मुनि थे, तो वे क्या सैकड़ो साल तक वे जिंदा रहें इस यज्ञ को करने के लिये। इसका जबाब शायद ये है कि ऋषि मुनियों में गुरु-शिष्य पंरपरा चलती थी। एक ऋषि की मौत के बाद उसका एक शिष्य गुरु की गद्दी पर आसीन होता था और उसे भी अपनी गुरु की भांति वही नाम मिल जाता था। इतिहासकार, महर्षि वशिष्ठ के यज्ञ को मध्ययुग के नवी-दसवी काल में देखते है। ये वो समय था जब भारत में अरबों ने आक्रमण करना शुरु कर दिया था। गुप्तवंश के राजाओं और हर्षवर्धन के बाद पूरे देश में कोई पराक्रमी राजा ना बचा था। ये वही वक्त था जब महमूद गजनी अफगानिस्तान, पाकिस्तान और उत्तर भारत को लूटता हुआ पश्चिमी मुहाने पर बने प्राचीन सोमनाथ मंदिर तक पहुंच गया था। उसने वहां लूटपाट और तबाही का वो मंजर खेला था कि आज भी लोग सुनकर सिहर उठते हैं। हिंदु समाज में लोगो की रक्षा करने वाले क्षत्रियों का पतन तेजी से हो रहा था। पहले वैश्य राजा (गुप्त वंश) और फिर हुण और शक राजाओं (उन्हें नीची जाति का माना जाता था) के हाथों सत्ता चले जाने से ब्राहमण और क्षत्रिय समाज परेशान था। शायद इसका ही नतीजा था अग्निकुल यज्ञ। इस यज्ञ के बाद पूरे उत्तर भारत में चौहान, सोलंकी, परमार और प्रतिहार वंश का ही राज हो गया।

चह्वान (चतुर्भुज)
अग्निवंश के सम्मेलन कर्ता ऋषि
१.वत्सम ऋषि,२.भार्गव ऋषि,३.अत्रि ऋषि,४.विश्वामित्र,५.चमन ऋषि
विभिन्न ऋषियों ने प्रकट होकर अग्नि में आहुति दी तो विभिन्न चार वंशों की उत्पत्ति हुयी जो इस इस प्रकार से है-
१.पाराशर ऋषि ने प्रकट होकर आहुति दी तो परिहार की उत्पत्ति हुयी (पाराशर गोत्र)
२.वशिष्ठ ऋषि की आहुति से परमार की उत्पत्ति हुयी (वशिष्ठ गोत्र)
३.भारद्वाज ऋषि ने आहुति दी तो सोलंकी की उत्पत्ति हुयी (भारद्वाज गोत्र)
४.वत्स ऋषि ने आहुति दी तो चतुर्भुज चौहान की उत्पत्ति हुयी (वत्स गोत्र)
चौहानों की उत्पत्ति आबू शिखर मे हुयी
दोहा-
चौहान को वंश उजागर है,जिन जन्म लियो धरि के भुज चारी,
बौद्ध मतों को विनास कियो और विप्रन को दिये वेद सुचारी॥
चौहान की कई पीढियों के बाद अजय पाल जी महाराज पैदा हुये
जिन्होने आबू पर्वत छोड कर अजमेर शहर बसाया
अजमेर मे पृथ्वी तल से १५ मील ऊंचा तारागढ किला बनाया जिसकी वर्तमान में १० मील ऊंचाई है,महाराज अजयपाल जी चक्रवर्ती सम्राट हुये.
इसी में कई वंश बाद माणिकदेवजू हुये,जिन्होने सांभर झील बनवाई थी।
सांभर बिन अलोना खाय,माटी बिके यह भेद कहाय”
इनकी बहुत पीढियों के बाद माणिकदेवजू उर्फ़ लाखनदेवजू हुये
इनके चौबीस पुत्र हुये और इन्ही नामो से २४ शाखायें चलीं
चौबीस शाखायें इस प्रकार से है-
१. मुहुकर्ण जी उजपारिया या उजपालिया चौहान पृथ्वीराज का वंश
२.लालशाह उर्फ़ लालसिंह मदरेचा चौहान जो मद्रास में बसे हैं
३. हरि सिंह जी धधेडा चौहान बुन्देलखंड और सिद्धगढ में बसे है
४. सारदूलजी सोनगरा चौहान जालोर झन्डी ईसानगर मे बसे है
५. भगतराजजी निर्वाण चौहान खंडेला से बिखराव
६. अष्टपाल जी हाडा चौहान कोटा बूंदी गद्दी सरकार से सम्मानित २१ तोपों की सलामी
७.चन्द्रपाल जी भदौरिया चौहान चन्द्रवार भदौरा गांव नौगांव जिला आगरा
८.चौहिल जी चौहिल चौहान नाडौल मारवाड बिखराव हो गया
९. शूरसेन जी देवडा चौहान सिरोही (सम्मानित)
१०.सामन्त जी साचौरा चौहान सन्चौर का राज्य टूट गया
११.मौहिल जी मौहिल चौहान मोहिल गढ का राज्य टूट गया
१२.खेवराज जी उर्फ़ अंड जी वालेगा चौहान पटल गढ का राज्य टूट गया बिखराव
१३. पोहपसेन जी पवैया चौहान पवैया गढ गुजरात
१४. मानपाल जी मोरी चौहान चान्दौर गढ की गद्दी
१५. राजकुमारजी राजकुमार चौहान बालोरघाट जिला सुल्तानपुर में
१६.जसराजजी जैनवार चौहान पटना बिहार गद्दी टूट गयी
१७.सहसमल जी वालेसा चौहान मारवाड गद्दी
१८.बच्छराजजी बच्छगोत्री चौहान अवध में गद्दी टूटगयी.
१९.चन्द्रराजजी चन्द्राणा चौहान अब यह कुल खत्म हो गया है
२०. खनगराजजी कायमखानी चौहान झुन्झुनू मे है लेकिन गद्दी टूट गयी है,मुसलमान बन गये है
२१. हर्राजजी जावला चौहान जोहरगढ की गद्दी थे लेकिन टूट गयी.
२२.धुजपाल जी गोखा चौहान गढददरेश मे जाकर रहे.
२३.किल्लनजी किशाना चौहान किशाना गोत्र के गूजर हुये जो बांदनवाडा अजमेर मे है
२४.कनकपाल जी कटैया चौहान सिद्धगढ मे गद्दी (पंजाब)
उपरोक्त प्रशाखाओं में अब करीब १२५ हैं
बाद में आनादेवजू पैदा हुये
आनादेवजू के सूरसेन जी और दत्तकदेवजू पैदा हुये
सूरसेन जी के ढोडेदेवजी हुये जो ढूढाड प्रान्त में था,यह नरमांस भक्षी भी थे.
ढोडेदेवजी के चौरंगी-—सोमेश्वरजी–—कान्हदेवजी हुये
सोम्श्वरजी को चन्द्रवंश में उत्पन्न अनंगपाल की पुत्री कमला ब्याही गयीं थीं
सोमेश्वरजी के पृथ्वीराजजी हुये
पृथ्वीराजजी के-
रेनसी कुमार जो कन्नौज की लडाई मे मारे गये
अक्षयकुमारजी जो महमूदगजनवी के साथ लडाई मे मारे गये
बलभद्र जी गजनी की लडाई में मारे गये
इन्द्रसी कुमार जो चन्गेज खां की लडाई में मारे गये
पृथ्वीराज ने अपने चाचा कान्हादेवजी का लडका गोद लिया जिसका नाम राव हम्मीरदेवजू था
हम्मीरदेवजू के-दो पुत्र हुये रावरतन जी और खानवालेसी जी
रावरतन सिंह जी ने नौ विवाह किये थे और जिनके अठारह संताने थीं,
सत्रह पुत्र मारे गये
एक पुत्र चन्द्रसेनजी रहे
चार पुत्र बांदियों के रहे
खानवालेसी जी हुये जो नेपाल चले गये और सिसौदिया चौहान कहलाये.
रावरतन देवजी के पुत्र संकट देवजी हुये
संकटदेव जी के छ: पुत्र हुये
१. धिराज जू जो रिजोर एटा में जाकर बसे इन्हे राजा रामपुर की लडकी ब्याही गयी थी
२. रणसुम्मेरदेवजी जो इटावा खास में जाकर बसे और बाद में प्रतापनेर में बसे
३. प्रतापरुद्रजी जो मैनपुरी में बसे
४. चन्द्रसेन जी जो चकरनकर में जाकर बसे
५. चन्द्रशेव जी जो चन्द्रकोणा आसाम में जाकर बसे इनकी आगे की संतति में सबल सिंह चौहान हुये जिन्होने महाभारत पुराण की टीका लिखी.
मैनपुरी में बसे राजा प्रतापरुद्रजी के दो पुत्र हुये
१.राजा विरसिंह जू देव जो मैनपुरी में बसे
२. धारक देवजू जो पतारा क्षेत्र मे जाकर बस
मैनपुरी के राजा विरसिंह जू देव के चार पुत्र हुये
१. महाराजा धीरशाह जी इनसे मैनपुरी के आसपास के गांव बसे
२.राव गणेशजी जो एटा में गंज डुडवारा में जाकर बसे इनके २७ गांव पटियाली आदि हैं
३. कुंअर अशोकमल जी के गांव उझैया अशोकपुर फ़कीरपुर आदि हैं
४.पूर्णमल जी जिनके सौरिख सकरावा जसमेडी आदि गांव हैं
महाराजा धीरशाह जी के तीन पुत्र हुये
१. भाव सिंह जी जो मैनपुरी में बसे
२. भारतीचन्द जी जिनके नोनेर कांकन सकरा उमरैन दौलतपुर आदि गांव बसे
२. खानदेवजू जिनके सतनी नगलाजुला पंचवटी के गांव हैं
खानदेव जी के भाव सिंह जी हुये
भावसिंह जी के देवराज जी हुये
देवराज जी के धर्मांगद जी हुये
धर्मांगद जी के तीन पुत्र हुये
१. जगतमल जी जो मैनपुरी मे बसे
२. कीरत सिंह जी जिनकी संतति किशनी के आसपास है
३. पहाड सिंह जी जो सिमरई सहारा औरन्ध आदि गावों के आसपास हैं

– Divyrajsinh Sarvaiya (Dedarada)
Jay Mataji

Divyrajsinh Sarvaiya (Dedarda)

सवाजी गोहिल, Savoji Gohil

Standard

image

~~ मोत साथे प्रितडी ~~

=== गारीयाधार गाम. सवाजी गोहिल नाम. 18 ज वरसनी उमर छे. पण मरदनु फाडियु केवाय हो।

मर्द शिष वर नवे, मर्द बोली पहेचाने।
मर्द खिलावे खाय, मर्द चिँता नहि माने।
मर्द लेय और देय, मर्द को मर्द बचावे।
गहरे साकर काम, मर्द को मर्द हि आवे॥

=== 18 ज वर्षनी उमरे गारीयाधारनी गादीनी माथे आव्या छे। ऐमा मामा महेमान छे अने शियाळानो समय छे. मामानी वृद्ध उँमर, मामाने श्वास अने उधरसनी तकलीफ, ऐमने उधरस बहु चडी।

द्रगद्रग नहि तेज देख जब डगमग, पग पग मग मग अलग परम् ।
जग जग मुखदँत बचन जब भगभग, जम अनुचर लगभग जग रम् ।
तळतळ की खबर लेत हरी भुतल चल सह पंथ जनम सुधरे ।
जटपट मन छेद कपट धज खटपट काळ नफ्फट शिर झपट करे ॥

=== एटले सवाजी गोहिले एटलु किधु के, ” मामा! माणस वृद्ध थई जाय, आटला दर्दथी भेराय जाय, तोय माणसने जीवतर व्हालु लागतु हशे? मरी नो शकाय?”

मामा :- के भाणुभा! खोळियामांथी प्राण काढी नाखवा ए बहु अघरी वात छे।

सवाजी :- के मामा! ए बिजा माटे अघरी वात होय, राजपुतो माटे नहि। प्राण खोणियामाँथी काढता एक घडीनी वार नो लागे।

मामा :- कुँवर ! जुवानीनु अभिमान छे बाप ! खाली वातु थाय।

सवाजी :- तो साँभळी ल्यो मामा! मारी उमर केटली छे?

मामा :- भाणुभा, 18 वर्ष थ्या तमने।

सवाजी :- के मामा! हु सवोजी गोहिल प्रतिज्ञा लव छु जाव। के आजथी 25मा वरसे मारा खोळिया मा प्राण नहि राखु।

=== वातनी बधायने खबर पडी। डंको वागी ग्यो गोहिलवाडमा के “सवाजी गोहिले प्रतिज्ञा लीधी, प्रतिज्ञा लीधी, 25मा वरसे पोताना प्राण त्यागी देवाना छे।” ध्रुजी ऊठ्यु आखु काठियावाड हो भाई ।

=== सवाजीना बेनबाने खबर पडी के पोताना वीरे 25 ज वर्ष जीववानी प्रतिज्ञा लीधी छे। वेलडुं जोडावी अने गारियाधार आव्या। वीरना औवारणा लीधा ने बेननी आँखमाथी दड दड दड आँसुडानी धार थई अने सवाजीने किधु के, ” भाई! आज हु तारी पासे काँईक माँगवा माटे आवी छु, माँगीश ए आपीश?”

सवाजी :- अरे बोल बोल बेन! तारा मोढामांथी शब्द नीकळे ने सवोजी माथु नो उतारी दे तो हु राजपुत नही। तारे मने आवु पुछवु पडे?

बेनबा :- वचन आप वीर।

सवाजी :- जा बेन! तने वचन दिधु, मारी बोनडी माँगशे ए आपीश।

बेनबा :- वीर एक विचार कर, दुनियामां कोई एवी बेन होय के पोताना बापना टींबाने उज्जड थाता जोई शके?
ते 25 वर्ष जीववानी प्रतिज्ञा लीधी छे। बाप! हजी तारा लगन नथी थ्या। तु जे जनेताने धावण धाव्यो ईज जनेताने हु पण धावण धावी छु, हु य राजपुताणी छु, हु य क्षत्रियाणी छु। तने मरता नथी रोकती, पण एक वचन मने आप के तारा जीवतरना 5 वर्ष मने दई दे, बाप! 5 वर्ष वधारे जीव।
तारा लगन करीये ने एकादो कुँवरडो खेलतो होय। 30मा वरसे मरवानी तने छुट आपु छु। जा बाप! एक जीवतरना 5 वर्ष मने दई दे।

ने खड खड खड सवाजी गोहिले दाँत काढ्या ने किधु के, “बेन, तारा 5 वर्ष जो वधारे जीवु ने तो बेन ने आप्यु नो केवाय पण जीवतर उछीनु लीधु केवाय। माराथी बेननु नो लेवाय।
पण जा बेन! तने 5 वर्ष दई दिधा, मे 25 वर्ष जीववानी प्रतिज्ञा करी ती, जा हवे 20 ज वर्ष जीविश।

=== 20मा वरसे खोळिया मांथी प्राण काढी नाखवानी प्रतिज्ञा लईने 18 ज वर्षनो राजपुतनो दिकरो बेसी ग्यो, भाई।
बेने घणो समजाव्यो, कगरी-रोई पण मान्यो नहि। वई गई बेनडी पाछी।

=== पण आवा जे टेकिला माणसो होय छे एनी परमात्मा परीक्षा बहु करे। सवाजी गोहिलनी सामे कोई वेर बाँधतु नथी, कोई सामे मरवा तैयार नथी।

पछीतो कुवानी ऊपर लाकडाना पाटिया राखीने एनी उपर घोडा खेलवे के जो घोडो डाब छाँडी जाय तो आपघात य नो कर्यो केवाय अने प्रतिज्ञा य पुरी थई जाय। पण बधुय निरर्थक।

=== 2 वर्षने जाता वार नो लागी। 20मा वर्षनो छेल्लो दि. सवारनो पहोर, जो आ दिवसनो सूर्य आथमी जाय तो तो प्रतिज्ञाभँग थाय।

=== मुरलीधर महाराजने प्रार्थना करे छे, “ऐय मुरलीधर महाराज! हे बाप! तु तो गोहिलोने तेगे ने देगे बेसवावाळो छो।
“एय जोगमाया खोडियार! एय नवलाख लोबळियाळी! माँ आजे वहारे आवजे।”

आर्तनाद उपाड्यो भाई। त्या तो जोगमायायु आ वेण केम साँभळी शकै।

=== ज्या नजर करी त्या तो काठी ओना हिँगळोकिया माफा(वेलडा) व्या आवे छे। माफा दरबारगढमां लई लेवामा आवे छे।
सवाजी जईने काठियाळीयु मळ्या छे, “बेन! बापा नारायण! मुँझाशो मा हो। तमारो वीर छु, पण प्रतिज्ञा लीधी ती एटले माफा वाळवा पड्या, माफ करजो बापा!”

=== अने आ बाजु काळजाळ काठीओनी फौज चडी हो भाई।

गडे डाकरा अवाज चँडी त्रंबाळा आकरा गाजे।
तोप हुसा करा बिकण हाकरा त्रेसंग।
गोम धुवा करा पीठ अतोळ भाखरा गाजे।
सँग्राम साकरा बेळे ठाकरा जेसंग॥

एवा काळजाळ काठीओनी फौज “मारो, मारो” करती गारीयाधारना पादरमां 1000 काठीओ आवीने उभा रह्या हो भाई।

=== सवाजी गोहिल एकला, गारियाधारनी फौजने ना पाडी छे के, “कोईए चडवानु नथी, हु सवोजी एकलो चडु छु, काठीयोना पाळनी सामे।”

=== देका रा-पडकारा थ्या, सवाजीए काठीओने एक विनँती करी के, “हु मरवा ज आव्यो छु, लडवा ज आव्यो छु, पण तमे 1000 जणा छो ई 500-500ना बे कटक करी नाखो अने वच्चेथी मारे घोडली नाखवी छे, सामसामी तलवारु तोळीने उभा रो।
तमारी बेनु-दिकरीयु ने मारा दरबारगढमा मे मारी माँ नी जणी बेनुनी जेम जो राखी हो य तो तमारी तलवार चलावो, वच्चेथी घोडी नाखु पण तमारी एक पण तलवार मने नहि अडे।”

=== काठीओए विनँती स्वीकारी बे कटक कर्या। सवाजी ए भगवान भोळाने याद कर्यो अने काठीओए भगवान सूरज नारायण ने याद कर्यो।
हाकला-पडकारानी वच्चे बाकाझिँक बाकाझिँक बाकाझिँक बोलवा माँडी। तलवारुनी तालियु मँडी बोलवा अने बागळधा बागळधा बागळधा बागळधा एम केवाय छे के मुरलीधर महाराजनु ने खोडियारनु नाम लई घोडीने नाखी पण एमनम नलोयो नीकळी ग्यो। एक तलवार काठीनी सवाजीने अडी नहि।

=== सामे छेडे जई किधु काठियुने के, ” हवे थाव भाईडा।”

=== अने एम केवाय छे के ई 1000 काठीने खतम करी 20मा वर्षनी साँजे सवाजी गोहिले खोळियु खाली करी नाख्युतु।

एनु नाम जीवतरनु मुल्य केवाय, राजपुताई केवाय, क्षात्र धर्म केवाय।

Photo : Palitana Thakor Saheb

Divyrajsinh Sarvaiya (Dedarda)

राखायत जी, व्याघ्रदेवजी. Rakhayat ji, Vyaghradevji

Standard

image

बहु उठे गरजण, जेने गोकीरे गजब थयो,
हवे हैडा हाल ने रण, रण जोवा राखायतनु…
( रण मेदान मे युद्ध की भयंकर चींखे सुनाइ दे रही है, और जीसके प्रकोप से यह गात्र थीजा देने वाली अावाजे आ रही है वो राखायत के अलावा और कोइ हौ नही शकता, इस िलए लोककिव राखायत का युद्ध देखने को उत्सुक हो रहे है.)
तो बात कुछ यु थी की महाराजा राज सोलंकी और कच्छ के राजा जाम लाखा फुलाणी की बहन का विवाह बडे धूम धाम से हुआ,
राज सोलंकी लाखाजी के वहा ही रहने लगे, एक दिन दोनो चोपाट खेल रहे थे, किंतु खेल युद्ध में पिरवर्तीत हो गया, क्रोध मे आ के लाखाजी होश खो बेठे और बहनोइ का ही वध कर दिया, राज सोलंकी का शीष धड से अलग कर िदया, पर बहन के पित को मार के बहुत पछता रहे थे, अपनी बहन का बहुत ख्याल रखने लगे, भांजे को बडे लाड-प्यार से बडा करने लगे, मामा भांजे मे बडा लगाव था, किंतु भांजे राखायत को यह बात मालुम ना थी की उसके पिता का काितल उसका मामा है,

राखायत अब बडा हो गया था, युवान हो गया, एक ही मुिष्टका के प्रहार से हाथी कुम्भास्थल को तोड दे एसा बलवान वीर योद्धा तैयार हो गया था,

लेकिन एक िदन जब वह अपनी माता के कक्ष में गया तो देखा माता रो रही थी, दुनिया में एसा कोई बेटा नही हो सकता जो अपनी मां के आंख मे आंसु देख शके, मा से कारण पुछा,
मां ने कहा “बेटा राखायत, आज तुजे देख कर ही मुजे रोना आ रहा है, तु जिसकी गोद मे खेल के बडा हुआ वही तेरे पिता के कातिल है, आज मुजे इसी बात का रोना आ रहा की उनके बदले का क्या?, और बेटा, बदला केसे लेगा, अपने पेट मे उनका ही अनाज है, इस लिये बेटा, धर्म को ध्यान मे रखके तु वैर कर.

अब राखायत बदले की आग मे तडपने लगा था, क्योकी मां ने कहा था लाखाजी के बहोत उपकार भी थे, तो बदला लुं भी तो कैसे???
तभी उन्हे एक मार्ग दिखाइ दिया, अपने भाइ मुलराज सोलंकी ( राज सोलंकी की दुसरी पत्नी जो पाटण के सामंतिसंह चावडा की बहन थी उनका पुत्र ) को पत्र िलखा, ” हे भाइ, गादी तो आपने पा ली पर क्या िपताजी के खुन का बदला लेना आप भुल रहे है? पिताजी के खुनी मेरे मामाजी जाम लाखा ही है, ये पत्र पा के आप ये मत समजना की युद्धमे में आप का साथ दुंगा, में मेरे मामा ेसे विस्वासघात नही कर सकता, आप चडाइ लेकर आओ, लेकिन मेरा भी आपको सामना करना पडेगा”

और फिर घोर भयंकर सेना के साथ पाटणपति मुलराज सोलंकी ने चडाइ की आटकोट के िकल्ले पर घेरा लग गया, वही पर जुनागढ के रा’ ग्रहिरपु, जाम लाखा फुलाणी और राखायत जी के सामने मुलराज सोलंकी की फौज ने हमला बोल िदया, घमासाण युद्ध हुअा, पर आज राखायत जी के युद्ध को देख कर मुलराज के सैनीक थर थर कांपने लग रहे है, भगवान शंकर का गण वीरभद्र जेसे प्रजापित दक्श के हवन का जैसे नाश करता है वैसे राखायत जी आज मुलराज की फौज पर टुट पडे है, अदभूत पराक्रम और साहस का प्रदर्शन वे करा रहे थे,
तभी दोनो भाइ आमने सामने आ गये,
दोनो मे कडी टक्कर हुइ, राखायत ने पुरी ताकात से सांग का प्रहार िकया, िकंतु मुलराज स्फुिर्त से घा चुका िलया, और सांग पीछे के मोटे पेड के आर पार हो के नीकल गइ, पर मुलराज के भाले के अचुक िनशाने से राखायत विर गति को प्राप्त हुए, उस युद्ध मे लाखाजी की उम्र सो वर्ष से भी अधिक थी, फीर भी मुलराज के िलये उन्हे परािजत करना बहोत कठीन काम हो गया था.
उस युद्ध मे रा’ग्रहिरपु, लाखा फुलाणी और राखायत तीनो वीर गित को प्राप्त हुए…

राखायत के पुत्र हुये व्याघ्रदेवजी, जिन से उनके वंशज ‘वाघेला’ कहेलाए…

»»» VAGHELA’s Great Ancestors «««

Maharaja-dhiraj Raj Solanki
|
Shri Rakhayat ji
|
Maharana Vyaghradev ji (Mukhya-purush of Vaghela Vansh, after Him we are known as Vaghelas)
|
Maharana Suratdevji Vaghela (King of Viratnagari)
|
Maharana Dhvaldevji Vaghela (after him Viratnagar known as Dhavallak, later became Dholka)
|
Maharana Arnorajdevji
|
Maharana Lavanya-prasadji
|
Maharana Virdhavaldevji (also known as Virdhaval Rano, he defeated Mhmd Ghori near Abu)
|
Maharana Vishaldev ji ( 1st Vaghela King of Gujarat, after defeated Tribhuvan pal Solanki 2nd)
|
Maharana Arjundev ji (king of Patan-Gujarat)
|
Maharana Sarangdev ji (defeted yadavraj Ramchandra of devgiri and Malavraj Bhojdev (2nd) both )
|
Maharana Karandev ji (Last Rajput king who ruled over whole Gujarat, unbending Hero, Fought with khilji’s huge army and Lost but did not bow down)
|
Maharana Veersinh ji ( he came to his maternal uncle Rao deshalji of kutch and become king of Sardhar, 650 village )
|
Maharana Dhavaldev ji (king of Sardhar)
|
Maharana Vishaldev ji
|
Maharana Nodhandev ji
|
Maharana Vijaypal ji
|
Maharana Sursinh ji
|
Maharana Ajabsinh ji
|
Maharana Devkaran ji
|
Maharana Pratapsinh ji
|
Maharana Mandaldev ji
|
Maharana Dhamankar ji (He gave throne of Sardhar to his younger brother and became King of Kalol)
|
Maharana Jeetsinh ji ( He was younger son, came to Sanand and became king of Sanand & Koth)
|
Maharana Gopalsinh ji (King of Sanand & Koth)
|
Maharana Naysinh ji
|
Maharana Nondhandev ji
|
Maharana Varah ji
|
Maharana Bhimsinh ji
|
Maharana Dudhmal ji
|
Maharana Virdhaval ji
|
Maharana Sarangdev ji
|
Maharana Maldeo ji
|
Maharana Jaysinh ji
|
Maharana Annraa ji
|
Maharana Sarandev ji
|
Maharana Bhimsinh ji
|
Melo ji Vaghela (He was killed by his elder brother Karandevji Vaghela, King of Sanand & koth. After that shri Sanghji Vaghela of Kavitha killed Karandevji and whole state of sanand & koth was devided into two parts between Son of Karandev ji and Melo ji. Melo ji’s sons got Gangad state)
|
Thakur saheb shri Pruthvirajsinh ji (king of gangad)

and Sons of karandev ji came on the throne of Sanand.

Source from: Divyrajsinh Sarvaiya & Satyapalsinh Vaghela

Jay Vagheshwari Ma,
Jay Mataji

Divyrajsinh Sarvaiya (Dedarda)

उग्रसेन वाळा (उगा वाळा) Uga Vala

Standard

image

->   ई.स.788 मे शीलादित्य 7 के समय मे ‘वलभीभंग’ हुआ. उस वक्त उसके पुत्र धरसेन (धीरसेन-धारादित्य-शीलादित्य 8) (794-830) मेवाड मे महाराणा खुमान के पास थे. उन्होने सौराष्ट्र मे आकर ¼ सौराष्ट्र जीत लिया और उसकी राजधानी वळा(वलभी के पास) बनाई. तब से मैत्रक कुल वाळा कुल के नाम से जाना गया. जो ‘वाळाकक्षेत्र’ के नाम से जाना गया और चालु हुआ मैत्रक वंश का दुसरा अध्याय ‘वाळावंश’…

-> धीरसेन के पश्चात उनके पुत्र वृतकेतु उर्फ वजेदित्य (830-860) हुए. जिन्होने तलाजा-महुआ-शिहोर-पालीताना, धंधुका के आसपास का भाल प्रदेश और घोघा तक राज्य विस्तार किया. तलाजा को राज्य का मुख्य केन्द्र बनाया. उनके बाद-
झांझरशी 1 (860-890)
जसाजी (890-910) (अपुत्र)
मुलराजजी (910-938) (अपुत्र)
मानाजी (938-960) (जसाजी-मुलराजजी-मानाजी=भाई)

मानाजी के दो पुत्र धर्मोजी और उगाजी और एक पुत्री साँयकुँवरबा थे. पुत्री का विवाह वंथली के रा’ग्रहरिपु के साथ हुआ था. जिनके पुत्र रा’कवाट हुए.

धर्मोजी (960-979) ई.स.979 मे आटकोट के युद्ध मे (रा’ग्रहरिपु/लाखा फुलानी और मुलराज सोलंकी के बीच) विरगती को प्राप्त हुए.

–> वीर उगाजी वाळा :- (979-1001)
                    एक और भाई धर्मोजी अपुत्र होने की वजह से तलाजा की गद्दी पर उगाजी आये. दुसरी और अपने पिता की हार का बदला लेने के लिए रा’कवाट सैन्य सज्ज करने लगे. सौराष्ट्र के वीरो को ईकठ्ठा कर सेना बनाने लगे. सेना की अगुवाई करने उसने मामा उगाजी को बुलाया और सोरठी सेना का सेनापति बनाया.

        सब से पहले आटकोट के युद्ध मे मुलराज सोलंकी को मदद करने वाले आबुराज कृष्नराज परमार पर आक्रमण कर उगाजी वाला ने उसे सोरठ के दरबार मे हाजिर किया. रा’कवाट ने उसे माफ कर के छोड दिया.

      उगाजी वाळा का मान-सन्मान दरबार मे और बढ गया. ईससे कुछ दरबारी ईष्या भाव रखने लगे. एक दिन दरबार मे उगाजी वाळा की शूरवीरता और सामर्थ्य की बाते चल रही थी तब किसी दरबारी ने कहा कि, “अगर रा’कवाट की सेना न हो तो उगाजी अकेले क्या कर शकते है? दोनो हाथो के बगैर ताली थोडी बजेगी?”
उगाजी ने यह बात सुन गर्व से कहा, “उगाजी एक हाथ से भी ताली बजा शकता है.”

        रा’ ने मामा की बात को ‘मिथ्याभिमान’ बताया. उगाजी ने सेनापतिपद का त्याग किया और वापस तलाजा लौट आये.

***********************************

         उस समय शियाल बेट मे अनंतदेव चावडा का राज था. वह काफी पराक्रमी था. उसने 36 कुलो के राजाओ को अपने यहा बंदी बना के रखा था. सिर्फ एक यादवकुल के राजा को बंदी बनाना बाकी था. उसने रा’कवाट को धोखे से बंदी बनाकर काष्ठ के पिंजरे मे केद कर लिया.

        रा’कवाट ने अपने दशोंदी चारन के जरीये उगाजी को संदेश भेजा. उनके दुहे –

  || छाती उपर शेरडो, माथा माथे वाट,
    भणजो वाला उगला, कट पांजरे कवाट,
     तुं नी के तुं तक आव्ये ताली तलाजा धणी,
    वाळा हवे वगाड्य एकल हाथे उगला ||

– हे उगाजी ! आज सोरठपति रा’कवाट कठपिंजरे मे केद है. तुम एक दिन कह रहे थे ना कि उगा वाला एक हाथ से ताली बजा शकता है तो आज मौका है. बजाओ एक हाथ से ताली |

–> उगाजी ने अनंतदेव को रा’ को छोडने का संदेश भेजा, अनंददेव ने कहा –

|| अनंत भाखे उगला, जो मुजरो करे कवाट,
   पत खोवे गरनारपत, तो पाछो मेलु कवाट. ||

– उगाजी ! अगर रा’कवाट मुजरा(सलाम) करे तो मै उसे छोड दुंगा. |

       इस बात को सुन क्रोधीत हो कर  उगाजी ने अनंतदेव पर आक्रमण किया. उसे हराया और अनंतदेव की माँ के कहने पर उसे जीवतदान दीया.
     इधर रा’कवाट को छुडाने के लिये उगाजी ने पिंजरे को लात मारकर तोड दिया, तब उसका पैर रा’ को लग गया. ईससे रा’ को बुरा लगा और अपने अपमान का बदला लेने का प्रण लिया |

***********************************

–> उगाजी वाला का घर संसार :-

        जब उगाजी ने आबु पर आक्रमण कर जीता तब एक राजवंशी सरदार ने अपने पुत्री का विवाह उगाजी से किया. उनसे एक पुत्र हुआ जिसका नाम शीलाजित/शीलादित्य रखा. एक दिन जब तलाजा की कचेरी मे कविओ, दरबारीओ, भायातो और प्रजाजनो के साथ दरबार भरा हुआ था तब समाचार मिला की ‘रा’कवाट अपने अपमान का बदला लेने के लिये सेना लेकर तलाजा आ रहे है’ |

      उगाजी ने हाजर दरबारी और भायातो को कहा, “तलाजा का पादर भांजे के खुन के रंग से नही रंगना चाहिये, वरना तलाजा के नाम पर कालिक पोंत जायेगी. हम अभी चलेंगे और सोरठी सेना का स्वागत छाती ठोंककर करेंगे.” |

       जब उगाजी के युद्धगमन के समाचार उनकी रानी को मिले तब उनहोने उगाजी को संदेश भेजा,  शृंगाररस के ये कुछ दोहे श्री मोरारीदान महियरिया के “रा’कवाट दरबार विलास” मे मिलते है-

|| पीय चालण प्यारी सूण्यो अंग ईसो अंगुलाई,
  ज्युं मच्छली जल ब्हावरी, तडफ तडफ जीजाई ||

– प्रियजन के विदाय समाचार प्रियतमा(रानी) ने सुने तो वह ऐसे व्यथित हुई जैसे जल बिन मछली तडप तडप अपना जीवन खो देती है |

|| नीर झरणां नैणांह, समणां विण अवै सरस;
   रात दिन  रहणांट,  मयणां  बाणां  मारसी ||

– प्रिय बिना मेरे नेत्रो से विपुल जल बह रहा है. आपके बगैर रात-दिन कामदेव बाणो से मुझे छल्ली कर देंगे ||

|| पिया विण लागे प्रगट, अत खारा आवास,
   जीव हमारा जल मरे, पिव प्यारा नह पास ||

– प्रिय बिन यह गृह मुझे विषमय लगता है. मेरी आत्मा वेदना मे सुलग रही है |

–> ऐसी प्रिया की विरहवेदना लिये उगाजी रा’कवाट की सेना से युद्ध करने निकल पडता है, अपनी सेना नही ली सिर्फ कुछ भायातो और सरदारो को लेकर ही जाता है. उना के पास चित्रासर गांव के पादर मे युद्ध होता है, उगाजी के साथी कम थे लेकिन अप्रतिम शौर्य दिखाने लगे, युद्ध के तीसरे दिन उगाजी और रा’कवाट सामने आये, उगाजी ने प्रहार किया नही बल्कि भांजे का प्रहार अपनी छाती पे लिया. ई.स.1001 मे वे वीरगति को प्राप्त हुए.

***********************************

–> जब उगाजी की बहन साँयकुँवरबा (रा’कवाट की माता) अपने भाई की खांभी (पालीया-मृत्यु के बाद वीर की याद मे खडा पथ्थर- छत्री) को पुजने आई तब युद्ध भूमि मे कई खांभी को देख उन्हे पता नही चला की अपने भाई की खांभी कौन सी है?… तब वे वीरवियोग मे मरसियां(मरे हुए को याद कर गाते गीत) गाने लगती है. वेरान भूमि के वायु मे वेदना के वमल सर्जित होते है, पथ्थर की खांभी का ह्रदय भी पिगल जाता है. सब खांभीओ मे से एक खांभी झुकती है और बहन उसको पुजती है |

         आज भी वह खांभी 45° कोण से झुकी हुई है.

      वाळा राजपुत राजवंश के सूर्य जैसे प्रकाशित और प्रभावी वीर उगाजी वाळा ई.स.१००१ मे चित्रासर के पास वीरगति को प्राप्त हुए ||

ऐसे वीर को शत शत नमन _/\_

Divyrajsinh Sarvaiya (Dedarda)