Tag Archives: Nilesh Gajjar

‘જય જય ગરવી ગુજરાત’

Standard

‘જય જય ગરવી ગુજરાતની’ ના શબ્દશિલ્પી રમેશ ગુપ્તા
ઓછું ભણ્યા છતાં સરસ્વતી તેમની કલમ પર બિરાજમાન હતી. જન્મ દિલ્હી પરતું કર્મભૂમિ અમદાવાદ રહી હતી.
પૂ. ગાંધીજીના રંગે રંગાયેલા કવિએ અનેક દેશદાઝના ગીતો લખ્યા. ૪૦ જેટલી હિન્દી ફિલ્મોમાં ગીતો લખ્યા. ફિલ્મ નિર્માણમાં પણ ઝુકાવ્યું.
ક્યારેક એવી પરિસ્થિતી સામે આવીને ઊભી રહે છે કે એ માનવીની ઓળખ કરાવવી તો કઈ રીતે કરાવવી ? હૂઁ પણ એ માનવીની ઓળખ માટે શબ્દો શોધવામાં મૂંઝાઇ ગયો. એમ કહું તો જરાપણ અતિશયોક્તિભર્યું મારા માટે તો નથી જ નથી અને તેમને મે મારી સમજણ મુજબ ‘શબ્દોના શિલ્પી’ એવું નામ આપ્યું.
મૂંઝવણનું કારણ એ જ છે કે તેમની પધ રચનાઓ વાંચતાં આપણે રાષ્ટ્રભક્તિના રંગે રંગાઈ જઈએ છીએ તો ક્યારેક ‘બીના મધુર મધુર કછુ બોલ’ જેવા સંગીતમય શબ્દોમાં ખોવાઈ જઈએ છીએ. એકતરફ રાષ્ટ્ર ભાવનાના રંગમાં ગીતો લખે છે અને ગાય છે તો બીજી તરફ ‘ભારતકી એક સન્નારીકી હમ કથા સૂનાતે હૈ’ ગીત દ્વારા સ્ત્રીની કરૂણા સશક્ત શબ્દોમાં રજૂ કરે છે. એટલે મે તેને શબ્દોના શિલ્પી કહેવાનું ઉચિત માન્યુ.
આવી ધારદાર કલમના જાદુગર અમદાવાદનાં હતા અને અમદાવાદને કર્મભૂમિ બનાવી હતી. અંહી જ પૂ. ગાંધીજીની દાંડીકૂચ યાત્રામાં સામેલ તાયા હતા એ સાવ સાચી વાત છે. તેમનું નામ તમને કહું, તમે કદાચ ઓળખતા હશો. જો ઉમરવાળા હશો તો તેમને મળ્યા પણ હશો. તે શબ્દકારનું નામ છે રમેશ ગુપ્તા.
એકદમ નિખાલસ વ્યક્તિત્વના તેઓ સ્વામી હતા. શબ્દોનો તેમની પાસે જાણે ઇજારો હતો. જ્યારે ગુજરાત રાજી અસ્તિત્વમાં આવ્યું ત્યારે તેમનું એક ગીત, ગુજરાતની ધરતી, ગુજરાતનાં સંસ્કાર અને સંસ્કૃતિને લગતું લખ્યું હતું. જે આજે પણ ગુજરાતી ચોથા ધોરણમાં ભણાવાય છે. એ ગીત પર ગુજરાત સરકાર દ્વારા સરસ ડોક્યુમેન્ટ્રી પણ બનાવી હતી. જે તે સમયે સિનેમાહોલમાં ફિલ્મના પ્રારંભમાં બતાવાતી હતી. ગીત હતું…..
આજ બાપુની પુણ્યભૂમિ પર ઉગ્યું સ્વર્ણપ્રભાત
જય ગુજરાત, જય ગુજરાત, જય જય ગરવી ગુજરાત
જય સોમનાથ, જય દ્વારકેશ, જય બોલો વિશ્વના તાતની
સ્વર્ણ અક્ષરે લખશે કવિઓ યશગાથા ગુજરાતની
રમેશ ગુપ્તા નથી એ કવિઓને ભૂલ્યા, નથી એ ભક્તોને ભૂલ્યા, તેમના આ ગીતમાં ક્રુષ્ણ-સુદામાની મૈત્રીનો ઉલ્લેખ છે. નરસિંહ મહેતા, કવિ નર્મદ, વલ્લભભાઈ પટેલ, કવિ દયાનંદ, પ્રેમાનંદ, દલપત, નાનાલાલ, મેઘાણી, મહી, સાબરમતી, ગોમતી બધાને ગીતમાં ગૂંથી લીધા છે. રમેશ ગુપ્તા ભલે ઓછું ભણેલા હતા પરંતુ તેમને ઇતિહાસ અને ભૂગોળનું જબરૂ જ્ઞાન હતું. સહજાનંદ, જલારામ, દાતાર, બોડાણો ભૂલ્યા નથી. મહાદેવ દેસાઇ, દાદા તૈયબજી, કસ્તુરબા, વિઠ્ઠલભાઈ પટેલ તેમના આ ગીતમાં સામેલ છે. એક એક પંક્તિમાં તેમનો ગુજરાત તરફનો અનન્ય પ્રેમ દેખાઈ આવે છે.
રમેશ ગુપ્તા ગુજરાતનાં હતા ? એવા સવાલના જવાબમાં સામો સવાલ કરી શકાય, શું ક્રુષ્ણ ગુજરાતનાં હતા ? નહીં ને, એ જ રીતે દિલ્હીમાં જન્મેલા રમેશ ગુપ્તા દોઢ – બે વરસના હતા અને તેમના પિતાશ્રી અમદાવાદમા આવીને વસ્યા હતા.
રમેશ ગુપ્તાનો જન્મ ૧૯૧૫ના ૨૬મી ઓકટોબરે દિલ્હીમાં થયો હતો. પિતા નન્નેમલ અને માતાનું નામ નથ્થીબેન હતું. ખંડેવાલ વૈશ્ય હતા. તેમના વડવાઓ છેલ્લા ૨૫૦ વર્ષથી દિલ્હીમાં વસતા હતા. આજે પણ તેમની પેઢી દ્વારા બાંધવામાં આવેલી ‘જરાયલ પ્યાઉ’ દિલ્હી ગેટની બાજુમાં શિવ મંદિર પાસે આવેલી છે. પિતા નન્નેમલના સંઘર્ષભર્યા દિવસો શરૂ થયા અને કંટાળીને તેઓ ગુજરાતનાં અમદાવાદ શહેરમાં આવીને વસ્યા હતા. સૌ પહેલા ધી કાંટા મોટાભામની પોળમાં રણછોડજીના મંદિરમાં રહેતા હતા. એ વરસ કદાચ ૧૯૧૮ – ૧૯ નું હશે. એ સમયે દેશની આઝાદીની લડતના નગારા વાગવા લાગ્યા હતા. રમેશ ગુપ્તા જેમ જેમ મોટા થવા લાગ્યા તેમ તેમ રાષ્ટ્રભાવનાના રંગે રંગાવા લાગ્યા હતા. તેઓએ મૃદુલાબેન સારાભાઇ, ઇન્દુમતિબેન શેઠ, જીવણલાલ દિવાન, કલલબાઈ કોઠારી, દાદાસાહેબ માવલંકર જેવા નેતાઓના ભાષાનો સાંભળ્યા હતા. તેમનો રાષ્ટ્રધર્મ વધુ ઘેરો બન્યો હતો. ‘સાયમન કમિશન’ અને પૂ. ગાંધીજીના ‘મીઠાના સત્યાગ્રહ’ માં રમેશ ગુપ્તા તેમના મિત્રો સાથે જોડાયા હતા. તે સમયે તેઓ દોશીવાડાની પોળમાં વસવાટ કરતાં હતા. એ સમયે આજે જે ગાંધીબ્રિજ છે તે હતો નહીં. ગાંધી આશ્રમ જવા માટે નદીની રેત ખૂંદવી પડતી હતી. બે વાગે રમેશ ગુપ્તા તેમના મિત્ર સાથે નીકળી પડ્યા હતા ગાંધી આશ્રમ જવા માટે. આવો તેમનો રાષ્ટ્રપ્રેમ હતો એ સમય જ એવો હતો કે રમેશ ગુપ્તાની કલમમાંથી રાષ્ટ્રગીતો જ સર્જાતા હતા. આવા ૨૦૦૦ જેટલા રાષ્ટ્રીય ભાવનાના ગીતો તેમણે લખ્યા છે. તેના થોડાક ગીતો આ રહ્યા.

બાપુને મંત્ર દિયા હૈ હમે, હમ જાનકી બાજી લાગા દેગે, ગાંધીજીકે અનુનાયી હૈ હમ દુનિયાકોં દિખલા દેગે
આઝાદ હુઆ આજકે દિન દેશ હમારા, ઇસ વાસ્તે પન્દ્રહ અગસ્ત હૈ હમે પ્યારા
લાખો સરદારોકા સરદાર ગયા, કિસને યે પૈગામ દિયા, લાકે મઝધારમે માંઝીકો હમસે છીન લિયા

પૂ. બાપુને જ્યારે ગોડસેએ ગોળીથી વિંધ્યા ત્યારપછી રમેશ ગુપ્તાએ ગીત લખ્યું હતું….
દિવ્ય માર્ગ દિખલાકર જગકો, આજ તેજમે તેજ મિલા
બાપુ તુમ્હારે આતમ ભોગસે, ભારતકા યે ભાગ્ય ખિલા
આજ અહિંસાકી દીવારે ડોલ ઉઠી, આજ શાંતિ મરણ રાગમે બોલ ઉઠી
કિન્તુ દેશકા મહાસારથિ આંખ મુંદકર સોયા, અપને હી હાથોસે હમને અપના બાપુ ખોયા

રમેશ ગુપ્તાએ એવા પણ ગેરફિલ્મી ગીતો લખ્યા છે જે આજે પણ ગુજરાતનાં સંગીતપ્રિય માનવીના હૈયામાં હજુ જીવે છે. મુકેશે ગાયેલું ગુજરાતી ગીત…..
ઑ નીલગગનના પંખેરૂ, તું કાં નવ પાછો આવે, મને તારી યાદ સતાવે

મારા ભોળા દિલનો હાયે રે શિકાર કરીને ચાલ્યા ગયા આંખોથી આંખો ચાર કરીને, બીમાર કરીને

તારી ને મારી જોડી, ઇ મારી ને તારી જોડી, ઇ તારી ને મારી જોડી, જામી જાય તો મજા પડે, ધન્ના ધતૂડી પતૂડી

પાર્શ્વગાયક તલત મહેમૂડ પાસે પણ આ ગીત તેમણે ગવરાવ્યું હતું.
શાને ગુમાન કરતો, ફાની છે જિંદગાની

ગઝલ સમ્રાટ જગજીતસિંહ પાસે ‘મેરા જનમ સફલ હો ગયા’ રચના ગવરાવી હતી.

૧૯૭૫માં રજૂ થયેલી ગુજરાતી ફિલ્મ ‘મેના ગુર્જરી’ ણો ગરબો હતો.
‘સાથીયા પુરાવો દ્વારે, દિવડા પ્રગટાવો રાજ
આજ મારા આંગણે પધાર્યા માં અંબાજી
આ ગરબાના કારણે ફિલ્મ રજત જયંતી ઉજવવા માટે કદાચ ભાગ્યશાળી બની હતી.
આ ફિલ્મનુ એક સરસ મજાનું ડ્યુએટ હતું.
અડધી રાતલડીએ મુને રે જગાડી
છંછેડી મનવીણાના તારા… આ તો કોણ રે…
આ ફિલ્મમાં દિગ્દર્શક દિનેશ રાવલ સંગીતકાર અવિનાશ વ્યાસને લેવા માગતા હતા પરંતુ રમેશ ગુપ્તાએ એમ કહીને ફિલ્મ છોડી દીધેલી કે આમાં હું કહું તે સંગીતકાર હશે તો જ હૂઁ આ ફિલમમાં ગીતો લખીશ અને અંતે દિનેશ રાવલે હારીને સંગીતકાર દિલિપ ધોળકિયાને લેવા પડ્યા. જેનું સંગીત ત્યારે ખૂબ લોકપ્રિય થયેલું.

રમેશ ગુપ્તાની બે ફિલ્મો શામાટે પરદો નથી જોઈ શકી ?
ગુજરાતી ફિલ્મ ‘અમે નીલગગનના પંખેરૂ’ બનતી હતી ત્યારે સી.એમ.પટેલ રમેશ ગુપ્તા સાથે કામ કરતાં હતા અને શૂટિંગ તથા ઓફિસની તમામ જવાબદારી તેઓ સંભાળતા હતા. તેઓના કહ્યા મુજબ ફિલ્મ જ્યારે તૈયાર થઈ ગઈ અને મનોરંજન કરમુક્તિ માટે ફાઇલ મૂકવાનો સમય આવ્યો ત્યારે ગુજરાતી ફિલ્મનુ અડધું શૂટિંગ ગુજરાતનાં ફિલ્મ સ્ટુડિયોમાં થવું જ જોઈએ તેવો નિયમ હતો. રમેશ ગુપ્તાની આ આખી ફિલ્મ આઉટડોરમાં બની હતી એટલે તેમને કરમુક્તિ મળી શકે તેમ નહોતી. રમેશ ગુપ્તાને કહેવામાં આવ્યું કે તમે ફિલ્મ સ્ટુડિયોની રજા લઈ આવો તો કરમુક્તિ મળી શકે. પરંતુ સ્વમાની રમેશ ગુપ્તા આ માટે તૈયાર ન થયા અને ફરી એક ફિલ્મ રીલીઝ ન થઈ શકી. આવા સ્વમાની હતા રમેશ ગુપ્તા.

૧૯૭૯માં રમેશ ગુપ્તાએ ‘અમે નીલગગનના પંખેરૂ’ નામે અંતિમ ફિલ્મ બનાવી હતી. જેમાં અદિતિ ઠાકર, સત્યકિરણ, જશવંત ઠાકર, રક્ષા નાયક, ઉમા જોશી, નટુ ઉમતીયા જેવા કલાકારો હતા.
રમેશ ગુપ્તાનું અવસાન ૧૯૯૨ના જાન્યુઆરી મહિનાની ૧૯મી તારીખે હ્રદયરોગના હુમલાના કારણે અમદાવાદમા થયું હતું. ત્યારે તેમની વય ૭૬ વરસની હતી.

— ગજ્જર નીલેશ

Advertisements

ફિલ્મ – ઘેર ઘેર માટીના ચૂલા (૧૯૭૭)

Standard

ફિલ્મ – ઘેર ઘેર માટીના ચૂલા (૧૯૭૭) – તણખાં ઝરે કે ફૂલડાં, ફેંસલો મંજૂર છે!
રીટા ભાડૂરીને યાદ કરીને શ્રદ્ધાંજલી
નિર્માતા – એસ. એસ. બાલન
દિગ્દર્શક – ડાહ્યાભાઇ ભક્ત
સંગીતકાર – રવિ
કલાકારો – અરવિંદ પંડ્યા, દિના પાઠક, અરવિંદ જોશી, રીટા ભાદૂરી, ફારૂખ શેખ, સુષ્મા વર્મા, જલાલ આગા, રજનીબાળા, રૂહી, ઝંખના દેસાઇ, પદ્મા ખન્ના, ધુમાલ, ડી. એસ. મહેતા, અનસૂયા દિઘે, બેબી પારૂલ, માસ્ટર વૈભવ, ગોપીક્રુષ્ણ

તણખાં ઝરે કે ફૂલડાં, ફેંસલો મંજૂર છે!
બૉમ્બે આવીને એ રહેલો. એને તો ગાયક બનવું હતું. બૉમ્બેવાળા એમ કંઇ ગીતો ગવડાવતા હશે? હા, કોઇ વાર કોરસમાં લઇ લેતા. બાકી છોકરો ઇલૅક્ટ્રિશિયનનું કામ જાણે. દિવસે મૂળજી જેઠા માર્કેટમાં પંખા, ઇસ્ત્રી રીપેર કરે. રાતે ગોરેગાંવમાં કોઇ બાંકડો કે દુકાનનો ઓટલો પકડી લે. એકવાર હેમંત દા ગીત રેકૉર્ડ કરતા હતા. આ છોકરો પણ કોરસમાં હતો. એણે દાદાને કંઇક સજેસ્ટ કર્યું. બીજું કોઇ હોત તો એના બાર વાગાડી દેત. આ હેમંત દા હતા. એમણે સજેશનના આધારે જ ગીત રેકૉર્ડ કર્યું. આનંદ મઠ ફિલ્મનું‘વંદે માતરમ્’. છોકરાને એમણે આસિસ્ટન્ટ બનાવી લીધો. પાનાં પક્કડ ચલાવતા હાથમાં હારમોનિયમ આવી ગયું. નાગીન માટે હેમંત કુમારને બીનની ધૂન બેસાડવી હતી. કંઇ જામતું નહોતું. ઇલૅક્ટ્રિશિયને કીધું દાદા આ ટ્યૂન કેવી રહેશે? એણે ‘મેરા દિલ યે પુકારે આજા’ વગાડ્યું. ‘એઇ હાયના, નૂતોન કી’? આ તો છે, નવું શું?દાદાએ પૂછ્યું. એણે તરત ગીતની જ એક ક્રૉસ લાઇન ઉપાડી. જુદા મીટરમાં વગાડી.‘યે બાત’, દાદા હરખાઇ ગયા.‘મન ડોલે મેરા તન ડોલે’ માં બીનની ધૂન આ છોકરાએ શોધી હતી. હેમંત કુમારના જ ગીતમાંથી. છોકરાને હવે ફિલ્મોની ઑફર્સ પણ મળવા લાગી. ‘ચૌદહવીં કા ચાંદ’ એની પહેલી સુપર
હિટ હતી. આખા દેશમાં રવિનો ડંકો વાગી ગયો.

મહાન સંગીતકાર રવિ. રવિશંકર શર્મા. એક ઇલૅક્ટ્રિશિયન હતા. સંગીતની કોઇ જ તાલીમ નહીં. હારમોનિયમ પણ જાતે શીખેલા. સાઉથમાં એ‘બૉમ્બે રવિ’ના હુલામણા નામથી પ્રસિદ્ધ હતા. એમણે ‘એ મેરી ઝહોરા જબીં’, ‘ગૈરોં પે કરમ, અપનોં પે સિતમ’, ‘જબ ચલી ઠંડી હવા’, ‘તુજ કો પુકારે મેરા પ્યાર’, ‘બાબુલ કી દુઆએં લેતી જા’, ‘ફઝા ભી હૈ
જવાં જવાં’ જેવાં યાદગાર ગીતો આપ્યા. એમના ‘આજ મેરે યાર કી શાદી હૈ’ વિના કોઇ વરઘોડો ન નીકળે.

અજયનો વરઘોડો પણ પલ્લવી વકીલના આંગણે પહોંચી ગયો. વર અને કન્યા પક્ષમાં સામસામે ફટાણાંની રમઝટ જામી હતી. બંને પક્ષો આમને સામને જોખી જોખીને ચોપડાવતા હતા.‘જમાઇ તો છે વગડાનો એક વાંદરો ’ગાયું ને પલ્લવીનું હસવું ન રોકાયું. સામેવાળા કંઇ બાકી રાખે? એમણેય રોકડું પરખાવ્યું. ‘વહુ તો નીકળી કાળુડી એક કાગડી’. હવે અજયે પણ પલ્લવીને કોણી મારી. રિસેપ્શન અજયને ત્યાં હતું. અચાનક ચાલુ રિસેપ્શને અજય ઊઠીને ઉપરના માળે ગયો. આટલા મહેમાનો વચ્ચે પલ્લવીને એકલી મૂકીને. મોટા ભાઇ અરવિંદના ઓરડામાં. અરવિંદે પણ અજયને જોયો. એ પાછળ ગયો. બારીનો પરદો સ્હેજ હટાવીને જોયું તો ચહેરાનો રંગ ઊડી ગયો. મોં સુકાઇ ગયું. ગૌરી. અરવિંદની પત્ની. ખુરશીમાં બેઠી હતી. અજય પાછળથી એની ઉપર ઝૂકીને ઊભો હતો. એણે હીરાનો હાર ગૌરીના ગળામાં પહેરાવ્યો. મા-દીકરા જેવા પવિત્ર સંબંધોમાં અરવિંદને વાસના ખદબદતી દેખાઇ. એ પણ આ સમયે? એક તરફ ગૌરી પ્રેગ્નેન્ટ. નીચે અજયનું રિસેપ્શન. આ શું અનર્થ? ગૌરીની કોખમાં બાળક ક્યાંક….? વહેમને કોઇ ઓસડ હશે. પણ આ તો આંખે જોયેલી વાત. એ ખોટી હોય? અરવિંદનો ચહેરો તમતમી ગયો. બીજી સવારની રાહ જોયા વિના એ કાર લઇને ચાલી નીકળ્યો. ભાનસાન ભૂલીને. કાર કન્ટ્રોલ બહાર ગઇ. એક મોટો ધડાકો થયો. કાર ઝાડ સાથે અથડાઇ હતી. નસીબજોગે પાસે જ એક મૅડિકલ કૅમ્પ હતો. ત્યાંથી માણસો આવ્યા. અરવિંદને તાત્કાલિક સારવાર મળી ગઇ. હોશ આવ્યા ત્યારે લેડી ડૉક્ટર સામે ઊભેલાં. ‘આ મારી નાની બહેન છે.ડૉ. વાસંતી’. મીનાક્ષી હતી. કૅમ્પમાં બહેનની સહાય માટે આવેલી. મીનાક્ષી સાથે કોઇ જમાનામાં અરવિંદના સગપણની વાત ચાલી હતી. બાપુજીએ ના કહેલી અને અરવિંદના લગ્ન ગૌરી સાથે થયેલાં. જો કે, અરવિંદના દિલમાં એક છાનો ખૂણો મીનાક્ષીનું નામ લઇ આજેય ધબકી જતો. ઘરમાં જે સીન જોયો એ પછી હવે ત્યાં પાછા
જવું દોઝખ હતું. અરવિંદ મીનાક્ષીને ત્યાં રહેવા ચાલ્યો ગયો. ઘરમાં બધાને એમ કે બિઝનેસના કોઇ કામે મુંબઇ ગયો હશે. ગૌરીએ પણ એમ જ ધારેલું. પરંતુ, પલ્લવીએ એકવાર અરવિંદ અને મીનાક્ષીને કારમાં જતા જોઇ લીધા. રાતે જમતા અજયને એણે વાત કરી. કોઇ બીજી સ્ત્રી સાથે અરવિંદ? દેવ જેવા મોટા ભાઇ ઉપર શંકા કરે છે? અજયને પલ્લવી પર ગુસ્સો ચઢ્યો. એણે પલ્લવીને થપ્પડ ઝીંકી દીધી. પલ્લવીની આંખો ભરાઇ આવી.તાજી પરણેલી ક્યાંથી જીરવી શકે? એ દોડીને રૂમમાં ચાલી ગઇ. પછી તો અજયને પણ કોળિયો ગળે ન ઉતર્યો. પત્ની ઉપર જુલમ કર્યાનો પારાવાર પસ્તાવો હતો એને. રૂમમાં પલ્લવી કલ્પાંત કરતી હતી. કૉલેજના દિવસોમાં એ કેવો પલ્લવીની આંખોમાં સંતાઇ જતો. આજે એ જ આંખો અનરાધાર વહેતી હતી. પોતાની એક ભૂલને કારણે. અજયે એને માથે હાથ ફેરવ્યો. કોલેજમાં પલ્લવી માટે લખેલું પેલું ગીત આજે યાદ આવતું હતું. ‘બસ એક વેળા નજરથી, ટકરાય જો તારી નજર. તણખાં ઝરે કે ફૂલડાં, એ ફેંસલો મંજૂર છે’. યેશુદાસનો અવાજ. કંઇ યાદ આવ્યું? ‘ઘેર ઘેર માટીના ચૂલા’. જેમિની પ્રોડક્શનની સુપર હિટ ગુજરાતી ફિલ્મ. આ સુપ્રસિદ્ધ ગીતના કમ્પોઝર પણ આપણા ઇલૅક્ટ્રિશિયન છે. રવિ બૉમ્બે.

રવિ! મૂળ હરિયાણાના. પણ એમણે સંગીતબદ્ધ કરેલાં ગુજરાતી ફટાણાં સાંભળો ત્યારે રવિ બાજુની પોળમાં રહેતા પડોશી લાગે. ફિલ્મનો હીરો કોણ ખબર છે? વાસુ યાર આપણો હાંસોટ ગામનો વાસુ. અમરોલી, નસવાડીનો. આપણા ઓરિજિનલ ગુજ્જુભાઇ. ફારુખ શેખ. ગરમ હવા એમની પહેલી ફિલ્મ. ૧૯૭૩માં બનેલી. ઘેર ઘેર માટીના ચૂલા ૧૯૭૭માં ગરમ, આઇ મીન, હિટ થયેલી. આ ફિલ્મ અનેક રીતે યાદગાર છે. એમાં હિરોઇન છે તે, ઝરીના વહાબની ક્લાસ મેટ થાય. ફિલ્મ ઇનસ્ટિટ્યૂટ પૂણેમાં. ૧૯૭૩ બૅચની સ્ટુડન્ટ. નામ લેતા થાકી જવાય એટલી સુપર હિટ ગુજરાતી ફિલ્મો એમણે આપી છે. સંગીતકાર રવિની માફક એ પણ…. અરે કોઇ તો કહે, ગુજરાતના નથી? તમે નોટિસ ન કર્યું હોય તો કહી દઉં. ગુજરાતણોથી રૂપાળા ચહેરા મેં તો બીજે જોયા નથી. સીરિયસલી. નો જોક્સ. એવરેજ લૂકનું લેવલ અહીં બહુ ઊંચા માહ્યલું છે. સીધી સાદી ગુજરાતી કન્યા હસે ત્યારે ચહેરો ખિલી જાય. વધુ મોહક લાગે. રીટા ભાદુડી પણ ગુજરાતી ફિલ્મ જગતનું સૌથી રૂપકડું નામ હતું. આંખોમાં લજ્જા અને સ્મીતમાં કુમાશ ગુજરાતણ તરીકે એમની ઓળખાણ પાકી કરે છે. ફિલ્મમાં રીટા – ફારુખની જોડી ખૂબ જામે છે. ફિલ્મનું વધુ એક જાજરમાન પાસું છે. સંવાદ અને ગીતો. ‘અરર ટીકુ મોટીબા. જોને ટીનુ મોટીબા. બોલાવીએ તો બોલે નહીં. મનાવીએ તો માને નહીં’. સાંભળીને બાળપણ ન સાંભરે તો કહેજો મને.‘અનુરાગે અંતર જાગે. અભિરામ શ્યામનું નામ’. પહેલી જ ફ્રેમથી ફિલ્મ સાથે જોડી દેતી શબ્દ રચના છે. આ અમર ગીતોના સર્જક છે, ધીરુબેન પટેલ. હા, ભવની ભવાઇનાં લેખિકા ઘીરુબેન. સંગીતકાર રવિ અને ધીરુબેન બંનેનો જન્મ ૧૯૨૬માં. ધીરુબેન મૂળ વડોદરાના. હવે મુંબઇ. કૉલેજમાં અંગ્રેજીના પ્રોફેસર હતા. નવલકથાકાર, વાર્તાકાર, નાટકકાર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. ૧૯૭૫માં એમને રણજિતરામ ચંદ્રક મળેલો. ગુજરાતી સાહિત્યનું સર્વોચ્ચ સન્માન. ધીરુબેનને આખું ગુજરાત બચપણથી ઓળખે છે. ‘ટૉમ સૉયરનાં પરાક્રમો’ વાંચ્યા છેને? માર્ક ટ્વેઇનના ટૉમને ગુજરાતી બનાવનાર આપણા ધીરુબેન. એમની આગંતુક નવલ કથાને સાહિત્ય અકાદમીનો પુરસ્કાર મળ્યો છે. ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદનું પ્રમુખ પદ પણ એમણે સંભાળ્યું છે. આ ફિલ્મના સંવાદ અને ગીતો પણ એમણે જ લખ્યાં છે. ફિલ્મમાં શરમન જોષીના ડૅડી પણ છે. અરવિંદ જોષી. અરવિંદની ભૂમિકામાં. એમની સાથે ગૌરીના પાત્રમાં સુષમા વર્મા છે. ભાભી વિષે આંખ મીંચીને વિચાર પણ કરો તો આ એક જ ચહેરો દેખાય. સુષમા. હવે સુપર સ્ટાર કિરણ કુમારના પત્ની છે. ‘સુશ એન્ડ શીશ’ કલૉધિંગ લેબલ એમનું છે. મોટી બાના પાત્રમાં દીના પાઠક છે. દાદા અરવિંદ પંડ્યા છે. અરવિંદ પંડ્યા બહુ મોટા ગજાંના કલાકાર. એમને વિશે એકવાર માંડીને વાત કરીશું. તો ફિલ્મમાં આગળ શું થયું? અરવિંદનું ભેજું ઠેકાણે આવ્યું કે નહીં? એ ઘરે આવ્યો કે નહીં? આવી જ ગયો હોયને. ગૌરીને બાબો આવ્યો કે બેબી? બાબો જ હોયને. તમને થશે, આજે તો બધું કહી દીધું. પણ બૉસ, આ તો ઘર ઘરની વાત કહેવાય. ઘેર ઘેર માટીના ચૂલા. આટલું તો બધાને ખબર હોય. તો ફિલ્મમાં નવું શું છે? નવાં છે, ફિલ્મની કથા, સંવાદો, પરફૉર્મન્સ, અર્બન લૂક, ગુજરાતી સંસ્કારિતા. મેં
તમને કહ્યું એ તો એકાદ બે સીન હતા. ફિલ્મ આખી સાવ અલગ છે. ફારૂખ શેખને શુદ્ધ ગુજરાતી બોલતા સાંભળવાનો પણ એક લ્હાવો છે. આ ફિલ્મ જોયાના ત્રણેક વર્ષ પછી મેં મુંબઇની ચોપાટી ઉપર એમને રીતસર સામોસામે જોયેલા. લાલ રંગની કારમાંથી ઉતરીને નાળિયેર પીવા આવેલા. ગોગલ્સ પણ પહેરેલા. એમની કાર વધારે લાલ હતી કે ગાલ એ હજુય હું નક્કી કરી શક્યો નથી. તણખાં ઝરે કે ફૂલડાં, એની ફિકર વિના એમની સાથે હાથ મિલાવી કોશિશ કરેલી પણ મારા કમનસીબ કે મિલાવી ના શક્યો.

ગીતો
૧. અનુરાગે અંતર જાગે, અભિરામ શ્યામનું નામ – યેસુદાસ, રાણી વર્મા
૨. બસ એક વેળા નજરથી ટકરાય જો તારી નજર – યેસુદાસ
૩. નહોતા મલતા પાન ત્યારે શીદને જોડી જાન – પ્રીતિ સાગર, કવિતા કૃષ્ણમૂર્તિ, કોરસ
૪. જગદંબા એક વાત કહું કે… વાસંતી વાયરા વાયા – યેસુદાસ, આશા ભોંસલે
૫. તેડા કરી થાક્યો… જરી જોને મારા હાલ –
૬. અરરર ટીકુ મોટી બા, જોને ટીનુ મોટી બા – પ્રીતિ સાગર, રાણી વર્મા
૭. બાળુડા રાજા મોટા થઈને માં સંભારજો – આશા ભોંસલે

— સિને રિપોર્ટર ગજ્જર નીલેશ