Tag Archives: of

આવા ટેકિલા ભાયાતોથી જ હું ઉજળો છું..!!

Standard

આવા #_ટેકિલા_ભાયાતોથી_જ_હું_ઉજળો_છુ

‘ઘડીક થંભો. હું મારા જીભનું ટેરવું કાપી લઉ. પછી ગળામાં કાણું પાડી દઉં. પછી મોજથી તમારા હાથની રત્નજડિત પ્યાલી હું મોઢામાં મૂકીશ.’

તેદી જામનગર માથે જામ વિભાજીનાં બેસણાં હતા. જોરાવર ભુજવબળે વિભો જામ હાલરા હાકેમ તરીકે પંકાયેલો હતો. દિલના ઓલદોલ આદમીની સુવાસ સૌરાષ્ટ્રના ચારેય છેડા ઉપર ફરી વળી હતી.

આવો વિભોજામ દરબાર ભરીને બેઠો છે. દરબારમાં વિજયાદશમીનો ઉત્સવ ઉજવાઇ રહ્યો છે. સુભટ્ટો, સામંતો, પશવતો અને નગરજનોથી ડાયરો હડકેઠઠ થઇ ગયો છે. સૌ આનંદના હિલોળામાં છે. કસૂંબો ઘૂંટાય છે અને સામ સામા ધ્રોબા દેવાયછે.

બરાબર આવા મોકે જામનગરના ભાયાત અને લોધીકાના ઠાકોર અભયસિંહજીએ દરબારમાં પગ દીધો.
‘આવો આવો ઠાકોર’ બોલીને ખુદ વિભા જામે આદર દીધો. ડાયરો વીધીને અભયસિંહે હાલારના હાકેમને ખભે હાથ મૂકી અદકેરાં માન દીધાં, પછી એકબીજાના ખબર અંતર પૂછ્યાં. અભયસિંહે ડાયરામાં બેઠક લીધી.
ડાયરામાંથી રાઘવ વજીરે ઉભા થઇને પિયાલી ઠાકોર અભયિસંહ સામે ધરી.

એ જોઇને ઠાકોર ખડખડ હસી પડયાં, પછી બોલ્યાં : ‘વજીરજી, હું કસંબો નથી પીતો.’ એ સાંભળીને આખો ડાયરો ઘડી પહેલાં ઠાકોર હસી પડયા હતા એમ ખડખડ હસી પડયો, એની વચ્ચે રાઘવ (વજીરે) પોતાનો આગ્રહ જારી રાખતાં કહ્યું :

‘અરે ઠાકોર, આજ વિજયાદશમી… તમે જામના દરબારમાં જામેલો ડાયરો હું જામનગરનો વજીર ઊઠીને આગ્રહ કરૃં છું.’ ‘ વજીરજી, હું બધી વાતું જાણું છું પણ…’ કહીને અભયસિંહજી અટકી ગયા. ‘અરે પણ ને પણ આજ તો ભલે થઇ જાય.’ ‘ઇ નઇ બને. લાખ વાતેય નઇ બને.’

અભયસિંહનો ચોખ્ખો નનૈયો સાંભળી રાઘવ વજીરને પગથી માથા સુધી લાગી ગઇ ભર્યા ડાયરામાં મારૃં અપમાન. પણ મુત્સદી વાતને ગળી ગયો. પિયાલી સહિત ખુદ વિભાજામ પાસે પહોંચ્યો અને કહ્યું.
‘બાપુ’ ‘બોલો વજીરજી’ ‘ઠાકોરની મેમાનગતી તમે ખુદ કરો’ ‘કાં’ ‘હું નાનો પડયો’ વિભાજામ સમજી ગયા કે રાઘવ ભલે વજીરપદે હોય પણ કદાચ ઠાકોર અભયસિંહને એના હાથે કસંબો પીવામાં નાનમ લાગતી હશે. હું જ પાઉ. ગમે એવડી ઠકરાત. પણ જામનગરના ભાયાત-એક પંડયનાં બે બાવડાં.

જામ વિભાજીએ પોતાની પાસે ખાલી પડેલી રત્નજડિત પ્યાલી ભરી હાથમાં લીધી. આખા ડાયરાની મીટ રત્નજડિત પિયાલીના ઝળહળતાં રત્નો ઉપર મંડાઇ ગઇ. છલોછલ ભરેલી પ્યાલી હાથમાં લઇને વિભો જામે ભાયાતની મહેમાનગતી કરવા ખુદ સિંહાસન ઉપરથી ઉભા થઇ હાકલ દીધી.

‘ઠાકોર..પધારો..’ ઠાકોર અભયસિંહ ઊઠીને જામ વિભાજી સામે આવીને ઊભા. ‘લ્યો ઠાકોર ! જામનગર તમારૃં સ્વાગત કરે છે’ ‘મારા માથા ઉપર.’ ‘એમ નઇ. લ્યો પીઓ.’ ‘ઇ નઇ બને.’ ‘કાંઇ વાંધો ?’ ‘ભાથું માટે માથું દેવા સાબદો છું, પણ કસંબો નઇ.’ ‘ઠાકોર કોણ છે જાણો છો.’ વચ્ચે રાઘવ વજીર બોલ્યા એટલે ઠાકોરે કહ્યું.

‘જાણું છું, વજીર મારા માથાના મુકટમણિ છે.’ ‘ઇ બધી વાતું તમે ”પછમ્ના પાદશાહ”નો હાથ પાછો ઠેલો છો.’
ઠાકોર અભયસિંહ રાઘવ વજીરની મકસદ સમજી ગયા કે પોતાને હાથે કસુંબો ન પીવાના અપમાનનો બરાબર બદલો લઇ રહ્યાં છે..! મુત્સદ્દી માણસની ગણતરીનો પાર અભયસિંહ પામી ગયો કે જો જામ વિભાજીનું માન રાખવા કસંબો કડવો કરીને પી જાઉ તો મારી પ્રતિજ્ઞાા તૂટે અને ન પીઉં તો જામનગર અને લોધીકા વચ્ચે અણ બનાવની આડ ઉભી થાય.

શું કરવું કુટુંબમાં કલેશનાં બી વાશે. ટેક તો છોડવી નથી. પળવારમાં વિચારી ઠાકોર અભયસિંહે ભેદમાં સુવર્ણ મૂઠે શોભતી અને મખમલના મિયાને મઢેલી કટારી કાઢી વિભા જામને કહ્યું :

‘બાપુ ! આ જીભે કસંબો ન અડાડવાનો મેં કોલ કીધો છે અને આપનો હાથ પાછો ઠેલવા માગતો નથી. હું રજપૂત છું. દીધેલું વચન મારાથી ઉથાપાય એમ નથી. તમે મારા મુકટમણિ છો. તમારૃં અપમાન ડાયરામાં થાય જ નહિં.’

‘ઘડીક થંભો. હું મારા જીભનું ટેરવું કાપી લઉ. પછી ગળામાં કાણું પાડી દઉં. પછી મોજથી તમારા હાથની રત્નજડિત પ્યાલી હું મોઢામાં મૂકીશ.’ બોલી ઠાકોરે મિયાનમાંથી કટારી કાઢી કે વિભા જામ ઠાકોરનો હાથ પકડી ભેટી પડયા. પિયાલીનો ઘા કરી દીધો.

‘રંજ રાજપૂત તારી ટેક, આવા ટેકીલા ભાયાતોથી જ હું ઊજળો છું.’
પોસ્ટ બાઇ – જયુભા ઝાલા
ધરતીનો ધબકાર – દોલત ભટ્ટ

“ગુજરાત નો રક્ષક” (ભાગ – ૧)

Standard

“ગુજરાત નો રક્ષક” (ભાગ – ૧)
‘સર્વેશ્વર’

*મહામંડલેશ્વર 1008 લવણપ્રસાદ દેવ*
(ઇ.સ. 1152 થી ઇ.સ. 1242)
———————————————–
“આથમતા સૂકાળનો, (તે) ભાલે ભરાવ્યો ભાણ;
ધવલગઢ કેરા રાણ, (તુને) લખવંદુ લવણપ્રસાદજી.”
— અજાન.
ભાવાર્થ: ગુજરાતના સુવર્ણકાળ રૂપી સૂર્ય અથમવા જઈ રહ્યો હતો ત્યારે હે ધોળકા (ધવલગઢ) રાણા તમે પોતાના બહુબલ અને પરાક્રમ રૂપી પ્રિય શસ્ત્ર ભાલાથી જાણે એ સૂર્યને આથમતો રોકવા ત્યાંને ત્યાંજ જડી દીધો એવા પૂર્વજ લવણપ્રસાદજીને અજાનના લાખો વંદન છે…

ધોળકાના મહામંડલેશ્વર અર્ણોરાજ અને મહારાણીની કુખે લલુણીનદીના કિનારે વિહાર દરમિયાન લવણપ્રસાદજીનો જન્મ અંદાજીત ઇ.સ.1152માં થયો હોવાનું અનુમાન છે. લુણીનદી ના કિનારે જન્મ થયો હોવાથી લુણીનો પ્રસાદ માની લવણપ્રસાદદેવ નામ રખાયું.
વિદેશી આક્રાતાઓ એ આ મહાન વ્યક્તિત્વોની કીર્તિ નષ્ટ કરવાના પૂરતા પ્રયત્ન રૂપે એમના શિલાલેખો, અભિલેખો, સ્થાપત્યો નષ્ટ કરવામાં કોઈ કસર બાકી રાખી નહીં પણ અફસોસ તો એવતનો છે કે અમુક આપડા જ ઇતિહાસકારોએ આવા મહાન પાત્રો સાથે ખૂબ અન્યાય કર્યો છે, અમુક લેખકોએ આ મહાન રાજા કરતા એમના મંત્રીઓને મહાન બતાવ્યા, ધર્મ,જાતિવાદ પણ આવા મહાન પાત્રોની ઉપેક્ષા પાછળ કારણ ભૂત હોઈ શકે, અને એ પછીનો ઇતિહાસ એ જે લખી ગયા એ ઇતિહાસકારોનું જાણે થુકેલું ચાટનારો નો કોપીપેસ્ટ ઇતિહાસ દા. ત. ઝવેરચંદ મેઘાણીનું ‘ગુજરાતનો જય’, પણ આવા વિરોની કીર્તિ એવી હતી કે અભિલેખો, તામ્રપત્રો, દાનપત્રોના ઉલ્લેખોનો આધાર લેવા આ વિરોનો કીર્તિવંત ઇતિહાસ ઉલેખિત કરવો પડ્યો હશે. આ મહાન યોદ્ધાવિષે ઇ.સ.1896માં જેમ્સ મેકનોબ કેમ્પબેઇલ દ્વારા સંપાદિત ગુજરાત ગેઝેટીયરનું ‘હિસ્ટ્રી ઓફ ગુજરાત’ના પાર્ટ-3 માં “the Vaghelas”, ક.માં. મુન્શીનું ‘ધ ગ્લોરી ઓફ ગુજરાતદેશા’, અઢળક જૈન પ્રબંધો, સહિત અસંખ્ય સાહિત્ય સાથે ગુણવંતરાય આચાર્યની ઐતિહાસિક નવલ ‘સર્વેશ્વર’ તો છે જ પણ સોમેશ્વર કૃત ‘કીર્તિ કૌંમૂદી’ અને વિશેષ કોઈ અજ્ઞાત કવિ દ્વારા રચિત ‘હમ્મીર મર્દન’ મહાકાવ્ય આ ગુજરાતના રખેવાળ પિતા -પુત્ર લવણપ્રસાદદેવ અને વીરધવલ વિશે લખાયું છે, સિવાય ઘણા બધા આધારો છતાં અફસોસ આ ગુજરાતના રક્ષક મહાન યોદ્ધાઓના ઇતિહાસ પર પ્રકાશ ન પડયો. ઉપર જણાવ્યા મુજબના આધારોના અભ્યાસ બાદ આ શૌર્યવાન મારા પૂર્વજ છે એટલે જ નઈ પણ એક મહાન ઐતિહાસિક પાત્રને થોડો ન્યાય અપાવવા હકીકતનો નિચોડ રજું કરું છું .
વ્યઘ્રદેવના ચોથા નંબરના પુત્ર સુરતદેવ ગુજરાત આવ્યા ત્યારે મહારાજ દુર્લભરાજ દ્વારા ફટાય ભાગે ભીમપલ્લી સહિત 10 ગામ જીવાયમાં આપ્યાં વ્યઘ્રદેવના પુત્રના અધિકારમાં હોઈ ભીમપલ્લી વ્યઘ્રપલ્લી તરીકે ઓળખવા લાગયું સમયાંતરે વાઘેલ ગામ તરીકે હાલમાં પણ હર્યુંભર્યું ગામ છે, આમ મહારાજ દુર્લભરાજ થી સમ્રાટ સિદ્ધરાજ સુધી વાઘેલાઓ પાટણના વ્યઘ્રવલ્લી સ્થિત મંડલિક એટલે કે મંડલેશ્વર હતા પણ મંડળેશ્વર અનકદેવના પુત્ર અર્ણોરાજ અને સમ્રાટ મહારાજ કુમારપાળ માસિયા ભાયું હોઈ કુમારપાળે ધોળકાનું મહા મંડળ આપી અર્ણોરાજને મહામંડલેશ્વર સ્થાપ્યા જેના પુત્ર તરીકે લવણપ્રસાદ નામના મહાપરાક્રમી યોદ્ધાનું અવતરણ થયું. આ લવરમુછીયા યુવાન નું શૌર્યતો જગતે ત્યારે જોયું જ્યારે મોહમ્મદ ઘોરીએ વિશાલ સૈન્ય સાથે ગુજરાત પર આક્રમણ કર્યું, રાજમાતા નાયિકાદેવીના પુત્ર બાળ મૂળરાજના શાશનમાં ઇ.સ.1178 માં આબુનો મહાભયંકર સંગ્રામ ખેલાયો જેની નોંધ માત્ર ગુજરાતનાં ઇતિહાસે જ નઈ પણ ભારતના ઇતિહાસે લીઘી(પણ શું કારણ હશે કે જે મહમ્મદ ઘોરી એ મુસ્લિમ શાશનનો પાયો ગુજરાતમાં નાખ્યો એવા અત્યન્ત બળશાલી અને ક્રૂર શત્રુને હરાવી રાષ્ટ્રની રક્ષા કરનાર આ વિરોના આ ભવ્ય ઇતિહાસને જોઈ એવો ઉજાગર કરવામાં ન આવ્યો??) આ યુદ્ધના ખરા નાયક હતા લવણપ્રસાદ મહામંડલેશ્વર કે જેમણે તરકડાને જોતા અખોમાં ક્રોધના અંગાર ભરી બે હાથમાં આયુધ ધરી ક્ષત્રિય કુળ દિપાવતા રણસંગ્રામમાં તરકડાનો એવો તે સહાર કર્યો કે લાખોનું સૈન્ય એક દિવસમાં પહાડોની કોતરોમાં આમતેમ ભાગવા લાગ્યું મુહોમ્મદ ઘોરીને પકડી જ્યારે રાજમાતા નાયિકદેવીના ચારણોમાં જુકાવવામાં આવ્યો ત્યારે ઘોરીની ગરદન પર જે સમશેર હતી એ (“હમ્મીર મર્દન” મહાકાવ્ય મુજબ અને સવંત. 1311ની ડભોઇ પ્રશસ્તિ/શિલાલેખ મુજબ) મહામંડલેશ્વર લાવણપ્રસાદજીની જ હતી. પણ એ ઘોરીને બંદી બનાવી લઈ દીપાવલીના ઉત્સવ દરમિયાન અન્ય કેદીઓ સાથે છોડી મુકાયો જે ભારતના ઇતિહાસની ભયંકર ભૂલ સાબિત થઈ, આવા મહાન યોદ્ધાનું અદ્વિતીય પરાક્રમ જોઈ મહારાજાધિરાજ ભીમદેવ દ્વિતીય જ્યારે ગાદીપર બેઠા ત્યારે લવણપ્રસાદજી મહામંડલેશ્વરને રાણા અને ગુજરાતના રક્ષક તરીકે ‘સર્વેશ્વર’ કહી નીમ્યા. અને એમના નવજાત રાજકુમાર વિરધવલને ગુજરાતના યુવરાજ ઘોષિત કર્યા. પણ ઇર્ષાળુઓ અને રાજના કાવાદાવાથી બચાવવા વીરધવલ અને રાણી મદરાગણીને ગુપ્ત રીતે પોતાના બહેન અને બનેવી દેવરાજ ચૌહાણ(પટ્ટકીલ)ને ત્યાં મોકલી દીધાં, (પોતે પ્રખર શિવ ઉપાસક હોઈ અન્ય ધર્મના લેખકો એ એમના ઇતિહાસને ખૂબ જ વિચિત્ર ચિતર્યો હોવાનું સ્પષ્ટ જણાય છે એમ મુન્શીજી નોંધે છે.) અને આ મહામાનવે પોતાને આજીવન ગુજરાતનો સેવક કહી પોતાનો પુત્ર આજીવન ગુજરાતની ગાદી પર નહીં બેસે અને ગુજરાતના સિંહાસનની રક્ષા કરશે એવું વ્રત લીધું અને પાળ્યું જીવ્યા ત્યાંસુધી, ગુજરાતની ગાદીપર વિરધવલ ને બદલે ત્રિભુવનપાળને બેસાડી ભીષ્મની જેમ ગુજરાતના સેવક રક્ષક બની રહ્યા, ધારે તો પોતે ગુજરાતના સિંહાસન પર બેસી શક્યાં હોત પણ ક્ષાત્રગુણે સિંહાસનને વફાદાર રહ્યા, પોતાના 90 વર્ષના જીવન કાળ દરમિયાન અસંખ્ય યુધ્ધો લડ્યા એમ નું એક યુદ્ધ ગુજરાત-અજમેરનું હતું આ યુદ્ધમાં અનુભવી વીર લાવણપ્રસાદે કાળો કેર વર્તાવ્યો અને સમરંગણમાં સોમેશ્વરચૌહાણનું શીશ ધડથી અલગ કરી ગુજરાતનો દિગ્વિજય કર્યો (ચંદ બરદાઈ દ્વારા એવું લખવામાં આવ્યું છે કે બાદમાં પિતાનો બદલો લેવા પૃથ્વીરાજ ચૌહાણે ગુજરાત પર આક્રમણ કરી ભીમદેવ અને લવણપ્રસાદ નો વધ કર્યો, પણ તરાઈ ના દ્વિતીય યુદ્ધ ઇ.સ. 1192 બાદ પણ ભીમદેવ અને લવણપ્રસાદ બંને જીવતા હોવાના પ્રખર પુરાવા સાથેનો ઇતિહાસ મોજુદ છે), એમના જીવનનું ચોથું મહા ભયંકર યુદ્ધ એમણે પોતાના પુત્ર વીરધવલ સાથે મળી ત્યારે ખેલ્યું જ્યારે પોતાનું ‘રાજલક્ષ્મી સ્વપ્ન’ પૂર્ણ કરવા મહાવીર વીરધવલ ઉપરવટ પર પલાણ માંડી સૌરાષ્ટ્રના સ્વતંત્ર થવાના સપના સેવતા મંડલિકોને દંડવા દિગ્વિજયે નીકળ્યા હતા. એ સમયનો લાભલઈ દક્ષિણ સ્થિત દેવગીરીના યાદવ સિંઘણે વિશાલ સેના સાથે ગુજરાત પર આક્રમણ કર્યું, સામે લવણપ્રસાદજી અને વીરધવલ વિશાલ સેના લઈ ને ગયા, એમની સાથે યુદ્ધમાં રોકાયા હતા એ પરિસ્થિતિનો લાભલઈ પાંચ મારવાડી રાજાઓ કે જે ગુજરાતના મંડલિક હતા એમણે સ્વતંત્ર થવાની લાલચે વિદ્રોહ કરી દીધો, એમા 1. જાલોરના ઉદયસિંહ ચૌહાણ, 2. આબુના સામંતસિંહ, 3. ગોડવાડના ધાંધલદેવ, 4. મેવાડના રાણક જેત્રસિંહ, અને 5. લાટનો મંડલિક શંખ હતા. પણ આ પિતા-પુત્ર એ સાત દિશાએથી થયેલ આક્રમણ સામે એવું તે યુદ્ધ કર્યું કે સિંધણ પોતાના સૈન્યની ખુવારી જોઈ સંધિ કરવા મજબૂર થયો અને તેને વીરધવલે સિંધણને ગુજરાતનો મંડલિક નિમ્યો, એથી ઓલ્યા પાંચ મારવાડી રાજાઓ યુદ્ધ છોડી ભાગ્યા અને પાછા આવ્યા નહીં એના વિશે સોમેશ્વર નોંધે છે કે “સિંહ ન હોય તો પણ જે સિંહ નો રસ્તો હોય ત્યાં હરણો પાછા ફરકવાની હિમ્મત કરતા નથી.”
આમ આવા બળિયા શત્રુઓ પર વિજય મેળવી ગુજરાતના સીમાડા વધારનાર અને આજીવન એની રક્ષા કરનાર આ મહાવીર લવણપ્રસાદ દેવ (મોટી ઉંમરે વીરધવલના કૈલાશવાસ બાદ) અંદાજીત 100 વર્ષની ઉંમરે સન્યાસ લઈ શિવભક્તિમાં લિન પોતાના દેહનો ત્યાગ કર્યો.
લિખિતન : વાઘેલા ધર્મરાજસિંહ જે. (છબાસર).

‘રાજપૂતાણી એક જ ધણીનું ઓઢણું ઓઢે છે, અઢારનું નહિ’

Standard

લાઠીના પાદરમાં ભાતીગળ પાથરણાં પથરાણાં છે. પાથરણાં ઉપર ડાયરો જામ્યો છે. કસુંબા ઘૂંટાઇ રહ્યા છે. સૂરજનારણના સમ દઈને કસુંબાના આડા ધ્રોબા અપાઇ હ્યા છે. ઢોલ ઢબૂકે છે. શરણાયુંના સૂર ઘૂંટાય છે.

કુંવર દાજીભાનાં લગન છે. ઓજણું (વેલડુ) આવ્યું કે આવશે એની વાટ જોવાય છે. ગઢવીઓનાં ગળાં મોકળાં થઇ ગયાં છે. ગોહિલોની વીરતાના વાણી દ્વારા વારણાં લેતા થાકતા નથી.

ભર્યા ડાયરાની વચ્ચે દુધમલિયો જવાન દાજીભા બેઠો છે. આઠેય અંગમાંથી જોબન ડોકાશિયાં કરી રહ્યું છે. મોં ઉપર રાજબીજનાં તેજ પથરાણાં છે. મૂછનો દોરો ફૂટી ગયો છે. દસેય આંગળીએ વેઢ પહેરલા છે. માથા ઉપર સોનાની સળીએ સાફો શોભી રહ્યો છે. પીઠીથી ચોળાયેલા અંગનો વાન ફૂલગુલાબી બની ગયો છે. આંખોમાં સોયરાના દોરા તણાઇ ગયા છે. ઝરિયન અંગરખું અરઘી રહ્યું છે. પડખામાં મખમલ મઢેલી તલવાર પડી છે.

આવા દાજીભાની નજર ઘડીએ ઘડીએ મારગ માથે મંડાય છે. વેલડામાં બેસીને વાળીબા દાજીભાને ખાંડે પરણીને ચોથો ફેરો ફરવા લાઠી આવવાનાં છે. આખો ડાયરો ઓજણાંની વાટ જોતો બેઠો છે. આખા લાઠીમાં ઉજમ ઊછળે છે. ઘરે ઘરે આસોપાલવનાં તોરણા લટકી ગયાં છે. ચાકળા ચંદરવા ટીંગાઈ ગયા છે. નવાનકોર લૂગડાં પહેરીને આખું લાઠી કુંવર દાજીભાના લગનની મોજ માણી રહ્યું છે.

બરાબર આવો મોકો સાધીને લાખણકાના લાખા ચાવડાએ પચીસ ભેરુબંધ સાથે ઘોડે પલાણ નાખ્યાં. લાખણકા અને લાઠીને માથાવાઢ વેર હાલ્યા આવે છે. એકબીજા મોકે સોગઠી મારવાનું ચૂકતા નથી.

પચીસ ઘોડાને રાંગમાં રમાડતા લાખણકાના જુવાનોએ લાઠીના સીમાડે પગ દીધો. વેર લેવાનો આવો રૂડો અવસર લાખો ચાવડાથી જાતો થયો નહિ. લાઠીનું નાક થડમૂળમાંથી વાઢી લઇને લાખાને આજ વેરની આગ બુઝાવવી હતી. લાખાએ ભેરુબંધોને મારગમાં ટપાર્યા.

જોજો હો, મામલો જામવાવાળો જામશે.

એક સાથે અવાજો ઊઠયા :

લાખા, કાંઇ ફકર્ય નહિ.

દાજીભાના લગન એટલે ડાયરો સામટો હશે.

એની ઉપાધિ કરો મા.

આવા રૂડા સંગાથી સાંપડવાથી છાતી ગજ ગજ ફૂલી.

એક હારે પચીસ ઘોડાઓની લાઠીના સીમાડે હીંક બોલતી આવે છે. પંચાળી ઘોડાઓના ડાબા ધરતી માથે પડયાં ન પડયાં, ઊપડતા આવે છે. જંગ ખેલવા ચડેલા પચીશેય કાંડાબળિયા જુવાનોની આંખમાં લાલ ભડક ભડકા ઊઠી ગયા છે.

સીમાડેથી પાછા વળતા લાઠીના ધણને લાખા ચાવડાએ વાળ્યું.

પણ વળતા જ ગોવાળ મુઠ્ઠીઓ વાળીને પાદરમાં પૂગ્યો.

ભર્યા શ્વાસે સીમાડેથી પાછા ફરેલા ગોવાળ ઉપર નજર નોંધી દાજીભા બોલ્યા :

કાં ગોવાળ, આમ આકળો,

બાપુ, ભૂંડી થઇ.

જાણે ડાયરા માથે આભ ખાબક્યું હોય એમ સડાક કરતાં સૌ બેઠા થઇ ગયા ને એકસો તલવારૂ તણાણી.

છે શું ? ફોડ પાડીને વાત કર્ય.

”બાપુ, આપણું ધણ વાળ્યું.”

કોણે ?

ડાયરામાંથી એક જણે પૂછ્યું એટલે દાજીભા બોલ્યો :

લાખા ચાવડા સિવાય બીજાનો ઘા નો હોય બાપ. તમે વેલડાને સંભાળજો, હું તો ઊપડું છું.

આખો ડાયરો હે..હે આર્થયા થાવમાં એમ બોલતો રહ્યો ને દાજીભા ઊપડયો. એનું પગેરુ દબાવતાં પછવાડે પચાસ ઘોડાઓ છૂટયાં.

સીમાડે પૂગતાં જ દાજીભાએ પડકાર કર્યો :

ઊભા રે’જો ચોરટાઓ.’

”અમે તો વાટ જ જોતા ઊભા છીએ, પણ તમારી નહિ.’

ત્યારે ?

‘લાઠીના ડાયરાની. તમે તો મીંઢોળબંધા.’ લાખાએ દાજીભાને ટાઢે કોઠે જવાબ દીધો.

‘ચાવડા, પેલા હું ને પછી મારા ભેરુબંધ.’

બાપ, તું તો હજી પીઠીઆળો છો અને મીંઢોળબંધો, મીંઢોળબંધા માથે ઘા ના હોય બાપ.

તો લે આ મીંઢોળ, બોલીને દાજીભાએ મીંઢોળને તોડીને ઘા કર્યો.

એક બાજુ પચીસનું કટક અને બીજી બાજુ એકલો દાજીભા. સામસામી ઝાટકાની ઝપટ બોલવા માંડી. પરણવામાં સોણલાને સંકેલીને દાજીભાએ ઘોડાને કુંડાળે નાંખ્યો. ધીંગાણું જામ્યું. ચાવડાના એક પછી એક પાંચ ભેરુબંધોના ઢીમ ઢાળી દીધા.

ત્યાં તો તલવારના ઘાને બદલે કટકમાંથી બરછી વછૂટી, જોરાવર હાથમાંથી છૂટેલી બરછી દાજીભાના ડાબા પડખાને વેતરતી સોંપટ નીકળી ગઇ. દાજીભા ઢગલો થઇને પડયા, પડેલા દાજીભા ઉપર પછેડી ઓઢાડી લાખો ભાગ્યો. ભાગતા લાખાને પાછળ આવેલા કટકે પડકાર્યો પણ પીઠ દેખાડેલા દુશ્મન માથે ઘા કર્યા વગર બાકીનો ડાયરો પાછો વળ્યો. દાજીભાના દેહને લઇને પાદરમાં પૂગ્યા.

ત્યાં તો વાળીબાનું વેલડું રૂમઝુમ કરતું આવીને ઊભું રહ્યું. જુવાનીને ઉંબરે પગલીઓ પાડનાર વાળીબાને અમંગળ એંધાણ વરતાણાં. વેલડાના પડદાની આડશમાંથી એણે ડાયરા માથે મીંટ માંડી. સૌના મોં ઉપર મશ ઢળી ગઇ હતી. માથા ઉપરથી પાઘડિયુંને ઠેકાણે ફાળિયાં મુકાયાં હતાં.
ચકોર વાળીબાએ દાસીને કહ્યું : ‘રૂપા, કાંઇક માઠા વાવડ લાગે છે.’

‘હા બા.’

ધુસકે ચડેલી રૂપાએ ટૂંકો જ જવાબ દીધો. એની જીભ લોચા વળતી હતી.

શું છે, વાત કર્ય.

‘બા, કુંવર કામ આવ્યા.’

‘ક્યાં.’

‘આંબરડી અને પીપળવાના સીમાડે. લાઠીનું ધણ પાછું વાળવા જાતાં.’

જરાય થડક્યા વગર વાળીબા બોલ્યાં :

વેલડાને પરબારુ દરબાર ગઢમાં લ્યો :

પણ.

‘શું પણ ! ‘

વાળીબાનો મિજાજ તરડાયો.

તમારાં લગન તો અધૂરા છે.

‘રૂપા, રાજપૂતાણી એક જ ધણીનું ઓઢણું ઓઢે છે, અઢારનું નઇ.’

આખો જનમારો..

‘આવા મરદ માણસનું મડદું જોવા મળે એઇ અદકેરા લેખ કહેવાય.’

રૂપા રાજપૂતાણીના રંગને પારખી ગઇ. વાળીબાએ સાપ કાંચલી ઉતારે એમ ટપોટપ અંગ ઉપરથી ઘરેણા ઉતારી નાંખ્યા. કાયાને અડવી કરી ચણોઠી ભાતની ચુંદડીને અળગી કરી ગુઢુ મલિર ઓઢી બોલ્યાં.

‘હાકો ઝટ વેલડું દરબારગઢમાં.’

વેલડું ઊપડયું ચોકમાં જઇને વાળીબા હેઠે ઊતર્યા. દાજીભાને દેન દીધા.

આખું જીવતર વાળીબાએ દાજીભાની મરદાનગી ઉપર ઓળઘોળ કરીને એના નામની માળા ફેરવતા કાઢી નાંખ્યું. વાળીબાને વાળુકડ ગામ જિવાઈમાં આપેલું.

આ વાતની સાબિતી આપતી આજે પણ આંબરડી અને પીપળવા ગામની વચ્ચે દાજીભાની ખાંભી ઊભી છે. દર ભાદરવી અમાસે રાજ-કુટુંબનો એક સભ્ય દાજીભાને કસુંબો પિવડાવવા જાય છે.

આ બનાવ સંવત ૧૮૪૦ ના મહા સુદી દસમ ને મંગળવારે બન્યો હતો.