Tag Archives: Pavagadh

ઝંડ હનુમાન

Standard

વડોદરાથી લગભગ ૯૦ કિલોમીટરના અંતરે , પાવાગઢથી ૩૨ કિલોમીટર પર અને જાંબુઘોડાથી ૧૧ કિલોમીટરે આદિવાસી વિસ્તારમાં “ઝંડ હનુમાન” બિરાજ્યા છે.
શનિવારે, હનુમાનજીના વારે, અચાનક જ આ ઝંડ હનુમાનના મંદિરે દર્શન કરવાનો મોકો મળી ગયો.

સામાન્યરીતે નવરાત્રીમાં શ્રદ્ધાળુઓ પગપાળા કે પોતાની સગવડ અને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પાવાગઢ માતાજીના જરૂર જાય.
પણ મારા મિત્ર શ્રી. આશુતોષભાઈ બુચ અને હું હનુમાનજીની નિશ્રામાં પહોંચી ગયા.

પાવાગઢ સુધી ઘણીવખત જવાનો મોકો મળ્યો હતો પણ એનાથી આગળ જવાનો આ પહેલો મોકો હતો

એમ કહેવાય છે કે ઝંડ હનુમાનજીની જગ્યાએ પોતાના ગુપ્તવાસ દરમ્યાન પાંડવો અને દ્રૌપદી એકવર્ષ સુધી રહયા હતા.

જે તે સમયે તેઓની હાજરીની શાક્ષીના પુરાવાઓ અજેય અહીં મોજુદ છે.

એમ મનાય છે આ જગ્યાએ એ અતિપ્રાચીન શિવમંદિર છે જયાં પાંડવો નિયમિત પૂજા કરતા હતા એ સદીઓ પુરાણુ શિવમંદિર આજેય ખડેર હાલતમાં અહીં મોજુદ છે.

ઝંડ હનુમાનજીની લગભગ ૧૮ ફૂટની એક જ પથ્થરમાંથી કોરેલી મૂર્તિ અહીં બિરાજમાન છે

લોકોક્તિ પ્રમાણે ઝંડ હનુમાનની મૂર્તિ પોતાના નખ વડે ભીમે જાતે કોરી કાઢી હતી.

ઝંડ હનુમાન , નામ બાબત પણ બે અલગ અલગ લોકોક્તિ પ્રચલિત છે

૧. ઝંડ હનુમાનજીની મૂર્તિમાં દર્શાવ્યા પ્રમાણે તેમના ડાબા પગ નીચે એમણે પનોતીને કચડી છે. એટલે પોતાને પનોતીના નડતર સમયે લોકો અહીં આવી અને પનોતીના કષ્ટ નિવારણ માટે બાધા અથવા માનતા રાખે છે.
વળી હજુ થોડા વર્ષો આ મંદિરમાં “ઝંડ” અથવા “ભૂત” નિવારણની વિધિ કરતી હતી જે હવે અંધશ્રદ્ધાના નિવારણરૂપે બંધ કરાઈ છે.
૨. અહીંના સ્થાનિક આદિવાસીઓ હનુમાનજીની લાંબી પૂંછડીને ઝંડ તરીકે ઓળખે છે એટલે આ મંદિરને ઝંડ હનુમાનજીના મંદિર તરીકે ઓળખવામાં આવૅ છે.

જમીન તળથી લગભગ ૫૦૦ ફૂટ ઊંચાઈ પર સ્થાપિત આ મંદિરથી લગભગ ૧૦૦ ફૂટ દૂર એક મીઠા પાણીનો કૂવો છે. જે આજેય મીઠા પાણીથી હંમેશા ભરેલો રહે છે અને એ ઉભરાતા પાણીનો રેલો આજુબાજુના ગામો માટે મીઠા પાણીનો એકમાત્ર સ્તોત્ર છે.
એમ મનાય છે કે અહીં ગુપ્તવાસમાં રહેવા આવ્યા બાદ દ્રૌપદીની પાણીની તરસ લાગી હતી ત્યારે અર્જુને જે તે જગ્યાએ પોતાનું એક બાણ ચલાવ્યું જેના પ્રતાપે અહીં મીઠા પાણીનો આ કૂવો બન્યો છે.

આસ્થાળુ આજેય ત્યાં પાણી પીને પોતાની તરસ બુઝાવે છે અને પોતાના સ્વજનો માટે એ કુવામાંથી પાણી ભરીને પોતાના ઘેર પણ લેતા જાય છે.
જોકે અમે એ પાણીમાં અસંખ્ય નાનામોટા સાપ તરતા જોયા

અહીં ઝાડના થડની બખોલમાં એક મંદિર છે
જે શિવમંદિર તરીકે પ્રસ્થાપિત થયેલ પણ તેમાં ક્યારેય શિવલિંગનું સ્થાપન થયું નથી.

અહીં લગભગ ૭૦૦ ફૂટ દૂર એ ખુબ જ મોટી પથ્થરની ઘંટી આજેય જોવા મળે છે.
એનું કદ અને વજન એટલુ બધુ હોવાનું મનાય છે કે કદાચ એકસાથે ૪૦ – ૫૦ શક્તિશાળી લોકોએ એના પડને ફેરવવા પ્રયત્ન કરે તો પણ એ હાલી શકે તેમ નથી.

આ બધી લોકોક્તિઓ પાંડવોની જે તે સમયે અહીં હાજરી હોવાની શાક્ષી આપે છે.

જાંબુઘોડાથી આ મંદિર સુધી પહોંચવાના રસ્તે બંને તરફ છવાયેલી વનરાજી પણ તમારૂ ધ્યાન ખેંચે છે.
જાંબુઘોડાના જંગલોમાં અને અભ્યારણ વચ્ચે આવેલ આ મંદિર ખરેખર જોવા લાયક છે

ક્યારેક માર્ગમાં મોટામસ સાપ કે નાગ અને દીપડાઓ જોવા મળી આવે છે.

આપણે ચારધામ , વૈષ્ણોદેવી કે એવા જ ખ્યાતિ પ્રાપ્ત મંદિરોમાં દર્શન કરવા જવા ટેવાયેલા છીએ અને એ મંદિરોએ જવામાં ગૌરવ અનુભવીએ છીએ પણ ક્યારેય આપણી આજુબાજુ કે નજીકમાં આવેલા ઝંડ હનુમાનજીના મંદિરના દર્શને પણ જતા નથી કે એની કથાવાર્તા કે જે તે ધાર્મિકસ્થળના ઐતિહાસિક મહત્વને જાણવાની કોશિશ પણ નથી કરતા.

આ મંદિરે શનિજયંતીના દિવસે, હનુમાનજયંતીના દિવસે, દરેક શનિવારે , દરેક અમાસના દિવસે , દરેક શનિવારી અમાસે સેંકડો શ્રદ્ધાળુઓ દર્શને ઉમટે છે.

કહેવાય છે કે અહીંના પૂજારી સાથે અહીં બિરાજેલા હનુમાનદાદા વાર્તાલાપ કરે છે.

ચોમાસામાં આજુબાજુના ડુંગરાઓ પરથી આવતા ઝરણાઓ આ સ્થળની સુંદરતામાં વધારો કરે છે.

હવે તમે પાવાગઢ જાવ ત્યારે પાવાગઢની ડુંગરમાળામાં ભાગમાં વસેલ ઝંડ હનુમાનજીના દર્શન કરવા જરૂર જજો.