Tag Archives: Vala

​🌞  સૂર્યવંશી વાળા રાજવંશ 🌞

Standard

વાળા રાજવી ઓ આખા આર્યવ્રત ના સૌથી પ્રાચીન વંશ છે,

વાળા રાજવીઓ પહેલા રઘુવંશી કહેવાતા ત્યારે આપની રાજગાદી અયોધ્યા હતી, ત્યારબાદ વલ્લભીપુર મા ગાદી સ્થાપી અનૈ મૈત્રક વંશ તરીકે ઓળખ મળી, ત્યા ઘણા વર્ષ સુધી રાજ કર્યા બાદ આરબોએ વલ્લભીપુર ભાંગ્યુ અને ઘણા રાજા જે શીલાદિત્ય 7 તરીકે ઓળખાતા તેના સહિત લગભગ આખુ સૈન્ય કામ આવી ગયુ,

આરબો એ રાજકોષ સહીત આખા રાજ્ય મા લુંટચલાવી રવાના થયા, પછી વલ્લભીપુર પર આસપાસના ભીલ જાતિ ના લોકોએ કબ્જો લઈ રાજ ચલાવવા લાગેલા, આરબો ના આક્રમણ વખતે શીલાદિત્ય 7 ના એક મહારાણી કે જેના પેટ મા મૈત્રક કુળ નો વંશ હતો તે ગુપ્ત રસ્તે ભાગી છુટવામા સફળ થયા, જ્યારે બીજી રાણીયુ સતી થયા,

મહારાણીએ એક પર્વત ની ગુફા મા દિકરા ને જન્મ આપી સતી થયા,

એ રાજકુમાર વ્રતકેતુ હતો તથા ગુફા મા જન્મ થવાથી તે ગુહાદિત્ય તરીકે પણ ઓળખાતો, તેણે જુવાન થતા જ પોતાના ભાયાતો ને ભેગા કરીને વલ્લભીપુર પર કબ્જો લઈ *વળા નામે શહેર વસાવી ત્યા ગાદી સ્થાપી ત્યાર થી મૈત્રક માંથી વાળા* કેવાણા,યારબાદ ગાદી બદલતી રહી, પછી થાન મા ગાદિ આવી ત્યારબાદ ગાદિ તરીકે તળાજા નામે શહેર વસાવ્યુ, તળાજાઘણા વર્ષના શાસન દરમિયાન વાળા દરબારો એ ઈતીહાસને ઘણા બાહોશ, વીર અને ટેકિલા રાજપુતો આપેલા છે, જેમા વીર ઉગાવાળો, વીર એભલવાળો તથા વીર ચાંપરાજવાળો કે જેને મર્યાપછી ગઢવી ને ઘોડાનુ દાન આપેલ એવી માન્યતા છે, તથા આખા વિશ્વમા પણ જેનો જોટો ન જોવા મળે એવા અમર પ્રેમી તરીકેજે ઓળખાય છે તે *વીર માંગડાવાળો આજે પણ ભાણવડમા અમર છે.*
*તળાજા બાદ વાળા ઓની ગાદી બન્યુ ઢાંક.*

ઢાંક જે ત્યારે પાટણ કહેવાતુ,

કહેવાય છે કે દિલ્લી ના બાદશાહ નો સુબા એ આક્રમણ કરી ઢાંક જીતી લીધુ, ત્યારે સરતાનજી વાળા બહારવટે ચડેલા, તે સમયે જોગમાયા મા નાગબાઈ ઢાંક આવેલાએ વાત ની સરતાનજી ને ખબર પડતા તેમાતાજી ને પરસવા ગયેલા, માતાજી એ રાજી થઈ આશિર્વાદ આપેલા કે કાલ સવાર નો સુરજ ઉગે એ પહેલા તને તારી ગાદી પાછી મળી જાશે, અને સાચેજ ૮૪ ગામ નુ પરગણુ પાછુ મળી ગયુ, ત્યાર થી *માં નાગબાઈ વાળાઓના સહાયકદેવી(કરદેવ ી) બન્યા છે* આજે જે જગ્યા પર માતાજી એ સરતાનજી ને આશીર્વાદ આપેલા ત્યા પાટણ નામે ગામ છે, અને માતાજી નુ મંદિર છે, *આજે પણ ઢાંક ના ૧૨ ગામ ના વાળા ઓના ભાણુભા ના કર (મુંડન) પાટણ જ થાય છે* 

ઢાંક ના ઝાંઝરશી વાળા કે જે સોમનાથ ની વ્હારે ગયેલા અને શહિદ થયેલા એના નામે શહેર વસાવેલુ જે ઝાંઝમેર તરીકે ઓળખાય છે.

આજે પણ ઢાંક સ્ટેટ ના 12 ગામો હયાત છે, અને હળીમળી ને રહે છે, આજે પણ ઢાંક સ્ટેટ ના રાજવીઓ કે જે “બાપા” તરીકે ઓળખાય છે તે રાજકોટ રહે છે.
આ ઊપરાંત એક મહાન વિભુતી કે જેને ફક્તવાળા ઓનુ જ નહી પણ સમસ્ત રાજપુતો નું નામ ઈતિહાસ ના પાને અમર કરી દિધુ એવા *સંત શ્રી પરમ પુજ્ય બ્રહમચારી લાલદાસ બાપુ (ગધેથડ)* એ દરબારો ની એકતા માટે અતિસરાહનિય કામ કરેલ છે,

વાળા ઓનો ઈતીહાસ આદિકાળથી હતો અને અત્યારે પણ ઉજળો જ છે,

એટલે જ કવિઓએ વાળાઓના વખાણ કરતા લખ્યુછે કે.
*”સોરઠા કરો વિચાર, બે વાળા મા ક્યો વડો,

સરનો સોંપણહાર કે પછિ વાઢણહાર વખાણીયે”*
સૌજન્ય : ‘વાળા રાજપુત રાજવંશ’

લાલબાપુ ગધેથડ ગાયત્રી આશ્રમ

Standard

“એક રાજા, ચારણ, વાણિયો અને એક નાનકડી નાર આ ચાર જીવ એવા કે જેને જલ્દી ભક્તિ લાગે નઈ અને જો લાગીજાય તો બેડોપાર”

image

રાજા એટલે ક્ષત્રિય (રાજપૂત) ચારણ (ગઢવી) વાણિયો અને નાનકડી નાર આ ચર્જીવો ને કોઈપણ ક્ષેર્ત્રે જલ્દી ચિત લાગે નઈ (ભક્તિ) અને જો લાગે તો એનો છેડો ગોત્યા વગર મુકેનઈ એમાય રાજપૂત નેતો યુદ્ધ હોય વૈરાગ્ય ભક્તિ, પ્રીતિ કે અન્ય ક્ષેત્ર હોય એમાં જો ચિત લાગે તો એમાં વિજય કે શહાદત બેમાંથી એક તો મેળવી ને જ રહે એ એના લોહીના ગુણધર્મો છે … ઈશ્વરભક્તિ કે આધ્યાત્મિક ક્ષેત્રે પણ ક્ષત્રિયો પોતાનો ભવ્યાતી ભવ્ય ફાળો આપ્યો છે એમાં અગણિત નામો છે.. રાજા વિશ્વરથ કે ભરથરી સહીત નવનાથ હોય બુદ્ધ, મહાવીર હોય, મીરાંબાઈ કે ગંગાસતી હોય રામદેવપીર કે જેસલપીર હોય ભક્ત બોડાણા (વિજયસિંહ વાઘેલા) કે રવિભાણ સાહેબ (થરાદ ઠાકોર સાહેબ) હોય અત્યારે રાજશ્રીમુનીજી અને લાલબાપુ જેવા અગણિત સંતો આ સમાજ કે રાષ્ટ્રની સંસ્કૃતિ અને ધર્મના પૃથ્વીવલ્લભો કહીશાય એવું અમુલ્ય યોગદાન આપ્યું છે પણ આજે મારે એવી વિભૂતિ વિશે કેહવું છે કે એમાંથી એકે ભારત ની આર્ય સંસ્કૃતિ ના સનાતન ધર્મ ના પાયામાં મહત્વનું ચણતર કર્યું અને એકે એ ઈમારત ને આજદિન સુધી ટકાવી રાખી છે….

મિત્રો આપ જાણતા હશો કે આપડો ધર્મ એટલે સનાતન ધર્મ અને ધાર્મિક મૂળ ગ્રંથો વેદો ને અપૌરુષેય (ઈશ્વર દ્વારા સ્થાપિત કોઈ પુરુષ કે વ્યક્તિ દ્વારા નહિ) માનવામાં આવે છે અને ચાર વેદો માં ઋગ્વેદ ને પ્રથમ વેદ માનવામાં આવે છે તેને આધારે બાકીના વેદો અને વૈદિક સાહિત્ય રચાયું એવું આપણે જાણીએ છીએ ઋગ્વેદ માં ૧૦ મંડળો, ૧૦૨૮ શ્લોકો (૧૦૧૭ સૂક્ત અને ૧૧ વલાખીલ્ય) અને ૧૦,૬૦૦ મંત્રો છે, એમાં પ્રથમ અને છેલ્લા બે મંડળો બાદમાં ઉમેરવામાં આવ્યા છે અને ૨ થી ૮ મંડળો એટલે કે કુલ સાત મંડળો પ્રાચીન માનવામાં આવે છે જે બ્રહ્મપ્રેરણાથી સપ્તઋષિઓ દ્વારા રચવામાં આવ્યા છે એમાં નું બીજું મંડળ સપ્તઋષિ માના એક મહર્ષિ વિશ્વામિત્રએ રચ્યું જે જન્મે ક્ષત્રિય અને સંસારિક જીવનમાં દિગ્વિજયી રાજા વિશ્વરથ હતા તેમણે બીજા મંડળ માં સૌપ્રથમ “ગાયત્રી મહામંત્ર” ની રચના કરી જે સૂર્ય દેવને સમર્પિત છે જેને વેદોની માતા કેહવામાં આવે છે આ મહામંત્ર મહા કલ્યાણ કારી ગણવામાં આવે છે આસિવાય તેમણે યજુર્વેદ નો ઉપવેદ ધનુર્વેદ ની રચના કરી જે યુધ્ધકળા નો પાયો છે.

જે મંત્રની રચના એક ક્ષાત્રઋષિ દ્વારા થઇ એ મંત્રને અને તેની પરંપરાને આજે પણ એક મહાસમર્થ ક્ષાત્રઋષિ લાલબાપુ (ગધેથર) આગળ ધપાવી રહ્યા છે અને સંસાર માં ધર્મને ટકાવવા પૃથ્વીવલ્લભ ની ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે જે ખુબ જ ગર્વ અનુભવવા જેવું અને ક્ષત્રિય સમાજે તેમાંથી પ્રેરણા લેવી રહી.
લીખીતન : વાઘેલા ધર્મરાજસિંહ

Saai nehdi – Ebhal Vala / સાઈ નેહડી – એભલ વાળા

Standard

મધરાત હતી. બારે મેઘ ખાંગા બનીને તૂટી પડ્યા હતા, જગતને જાણે બોળી દેશે એવાં પાણી ઘેરી વળ્યાં હતાં. ઊંચે આભ ભાંગે તેવા કડાકા-ભડાકા, અને નીચે મહાસાગરે માઝા મેલી હોય તેવું જળબંબાકાર: વચ્ચે ફક્ત ઊંચા ડુંગરાને પેટાળે નાનાં નેસડાં જ અનામત હતાં. અંધારે આશાના ઝાંખા દીવા ઘડી ઘડી એ નેસમાંથી ટમટમતા હતા.

સમજદાર ઘોડો એ દીવાને એંધાણે ડુંગરાળ જમીન પર ડાબલા ઠેરવતો ઠેરવતો ચાલ્યો જાય છે. પોતાના ગળે બાઝેલો અસવાર જરીકે જોખમાઇ ન જાય તેવી રીતે ઠેરવી-ઠેરવીને ઘોડો દાબલા માંડે છે. વીજળીને ઝબકારે નેસડાં વરતાય છે. ચડતો, ચડતો, ચડતો ઘોડો એક ઝૂંપડાની ઓસરી પાસે આવીને ઊભીને એણે દૂબળા ગળાની હાવળ દીધી.

સુસવાટ દેતા પવનમાં ઘોર અંધારે ઝૂંપડીનું કમાડ ઊઘડ્યું. અંદરથી એક કામળી ઓઢેલી સ્ત્રી બહાર નીકળી પૂછ્યું: “કોણ?”

જવાબમાં ઘોડાએ ઝીણી હાવળ કરી. કોઇ અસવાર બોલાશ ન આવ્યો.

નેસડાની રહેનારી નિર્ભય હતી. ઢૂંકડી આવી. ઘોડાના મોં ઉપર હાથ ફેરવ્યો. ઘોડાએ જીભેથી એ માયાળુ હાથ ચાટી લીધો.

“માથે કોણ છે, મારા બાપ?” કહીને બાઇએ ઘોડાની પીઠ ઉપર હાથ ફેરવ્યો. લાગ્યું કે અસવાર છે. અસવાર ટાઢોહીમ થઈને ઢળી પડ્યો છે અને ઘોડાની ડોકે અસવારના બે હાથની મડાગાંઠ વળી છે.

વીજળીનો ઝબકારો થયો તેમાં અસવાર પૂરેપૂરો દેખાણો.

“જે હોય ઇ! નિરાધાર છે. આંગણે આવ્યો છે. જગદંબા લાજ રાખશે.”

એટલું કહી બાઇએ અસવારને ઘૉડા ઉપરથી ખેંચી લીધો. તેડીને ઘરમાં લઈ ગઈ, ખાટલે સુવાડ્યો, ઘોડાને ઓશરીમાં બાંધી લીધો.

આદમી જીવે છે કે નહિ? બાઇએ એના હૈયા ઉપર હાથ મૂકી જોયો; ઊંડા ઊંડા ધબકારા ચાલતા લાગ્યા. સ્ત્રીના અંતરમાં આશાનો તણખો ઝગ્યો. ઝટઝટ સગડી ચેતાવી. અડાયાં છાણા અને ડુંગરાઉ લાકડાંનો દેવતા થયો. ગોટા ધગાવી ધગાવીને સ્ત્રી એ ટાઢાબોળ શરીરને શેકવા લાગી પડી. ઘરમાં બીજું કોઇ નહોતું.

શેક્યું, શેક્યું, પહોર સુધી શેક્યું, પણ શરીરમાં સળવળાટ થતો નથી. બેભાન પુરુષને ભાન વળતું નથી, છતાં જીવ તો છે. ઊંડા ઊંડા ધબકારા ચાલી રહ્યા છે.

“શું કરું? મારે આંગણે છતે જીવે આ નર આવ્યો, તે શું બેઠો નહિ થાય? હું ચારણ, મારે શંકર અને શેષનાગ સમાં કુળનાં પખાં અને આ હત્યા શું મારે માથે ચડશે?”

ઓચિંતો જીવ મૂંઝાવા માંડ્યો. ઉપાય જડતો નથી. માનવી જેવા માનવીનું ખોળિયું સામે મરવા પડ્યું છે.

ઓચિંતો એના અંતરમાં અજવાસ પડ્યો. પહાડોની રહેનારી પહાડી વિદ્યાનું ઓસાણ ચડ્યું ઘડીક તો થડકીને થંભી ગઈ.

“ફકર નહિ! દીવો તો નથી, પણ ઇશ્વર પંડે તો અંધારેય ભાળે છે ને! ફકર નહિ. આ મળમૂતરની ભરેલી કૂડી કાયા ક્યાં કામ લાગશે? અને આ મડું છે, મારું પેટ છે, ફકર નહિ.”

જુવાન ચારણીએ પોતાનું શરીર એ ઠરેલા ખોળિયાની પડખે લાંબું કર્યું. કામળીની સોડ તાણી લીધી, પોતાની હૂફાળી ગોદમાં એ પુરુષને શરીરનો ગરમાવો આપવા લાગી.

ધીરે-ધીરે-ધીરે ધબકારા વધ્યા. અંગ ઊનાં થવા લાગ્યાં, શરીર સળવળ્યું અને સ્ત્રીએ ઊભી લૂગડાં સંભાળ્યાં. ટોયલી ભરીભરીને એ પુરુષના મોંમાં દૂધ ટોયું.

પ્રભાતે પુરુષ બેઠો થયો. ચકળવકળ ચારેય બાજુ જોવા માંડ્યો. એણે પૂછ્યું: “હું કોણ છું? તમે કોણ છો, બોન?”

“તું તારી ધરમની બોનને ઘેર છો, બાપ! બીશ મા.”

બાઇએ બધી વાત કહી. આદમી ઊઠીને એના પગમાં પડી ગયો. બાઇએ પૂછ્યું, “તું કોણ છો, બાપ?”

image

“બોન, હું એભલ વાળો.”

“એભલ વાળો? તળાજું? તું દેવરાજા એભલ!”

“હા, બોન. એ પંડે જ. હું દેવ તો નથી, પણ માનવીના પગની રજ છું.”

“તારી આ દશા, બાપ એભલ?”

“હા, આઇ, સાત વરસે હું આજ મે’વાળી શક્યો!”

“શું બન્યું’તું, ભાઇ!”

“તળાજા માથે સાત દુકાળ પડ્યા, આઇ! મારી વસ્તી ધા દેતી હતી. આભમાં ઘટાટોપ વાદળ, પણ ફોરુંય ન પડે. તપાસ કરતાં કરતાં ખબર પડી કે આખી ભોમ સળગી રહી છે: તેમાં એજ્ક કાળિયાર લીલાડું ચરે છે. કાળિયાર હાલે ત્યાં લીલાં તરણાંની કેડ ઊગતી આવે છે. આ કૌતુક શું? પૂછતાં પૂછતાં વાવડ મળ્યા કે એક વાણિયાએ પોતાની જારની ખાણો ખપાવવા સાટુ શ્રાવકના કોઇક જતિ પાસે દોરો કરાવી કાળિયારની શિંગડીમાં ડગળી પાડી તેમાં દોરો ભરી, ડગળી બંધ કરી, બારે મેઘ બાંધ્યા છે. એ દોરો નીકળે ત્યારે જ મે’ વરસે. સાંભળીને હું ચડ્યો, બોન! જંગલમાં કાળિયારનો કેડો લીધો. આઘે આઘે નીકળી પડ્યો. ડુંગરામાં કાળિયારને પાડીને શિંગડું ખોલાવ્યું, ત્યાં તો મેઘ તૂટી પડ્યો. હું રસ્તો ભૂલ્યો, થીજી ગયો. પછી શું થયું તેની ખબર નથી રહી.”

“વાહ રે, મારા વીરા! વારણાં તારાં! વઘ્ન્યાં બાપનાં! અમર કાયા તપજો વીર એભલની!”

“તારું નામ, બોન?”

“સાંઇ નેહડી. મારો ચારણ કાળ વરતવા માળવે ઊતર્યો છે, બાપ! સાત વરસ વિજોગનાં વીત્યાં; હવે તો ભેંસુ હાંકીને વયો આવતો હશે. લાખેણો ચારણ છે, હો! તારી વાત સાંભળીને એને ભારી હરખ થાશે, મારા વીરા!”

“બોન! આજ તો શું આપું? કાંઇ જ નથી. પણ વીરપહલી લેવા કોક દી તળાજે આવજે!”

“ખમ્મા તુંને, વીર! આવીશ.”

આરામ થયે એભલ વાળો ત્યાંથી ઘોડે ચડીને ચાલી નીકળ્યો.

સાત વર્ષે વરસાદ થયો છે. ડુંગરા લીલુડા બની ગયા છે. નદીનેરાં જાય છે ખળખળ્યાં. એવે ટાણે ચારણો ઢોર લઈને પરદેશથી પાછા વળ્યા. પોતાના વહાલા ધણીને ઉમળકાભરી સાંઇ નેહડીએ એભલ વાળાની વાત કહી સંભળાવી. ગામતરેથી આવતાં તુરત જ સ્ત્રીને આ પારકા માણસની વાતો ઉપર ઊભરા ઠાલવતી દેખી ચારણને ઠીક ન લાગ્યું. એમાં વળી એને કાને પડોશીએ ફૂંકી દીધું કે ‘કોઇ પારકા મરદને તારી અસ્ત્રીએ સાત દી સુધી ઘરની અંદર ઠાંસેલો!’

ચારણના અંતરમાં વહેમનું વિષ રેડાઇ ગયું. પોતાની કંકુવરણી ચારણી પર એ ટાણે કટાણે ખિજાવા મંડ્યો; છતાં ચારણી તો ચૂપ રહીને જ બધાં વેણ સાંભળ્યે જતી. એને પણ વાતની સાન તો આવી ગઈ છે.

એક દિવસ ચારણ ગાય દોવે છે. ચારણીના હાથમાં વાછડું છે. અચાનક વાછડું ચારણીના હાથમાંથી વછૂટી ગાયના આઉમાં પહોંચ્યું. ચારણ ખિજાયો. એની બધા દિવસની રીસ એ સમયે બહાર આવી. ચારણીને એણે આંખો કાઢીને પૂછ્યું: “તારા હેતુને કોને સંભારી રહી છો?” હાથમાં શેલાયું(નોંજણું) હતું. તે લઈને એને સાંઇના શરીર પર કારમો પ્રહાર કર્યો.

ચારણીના વાંસામાં ફટાકો બોલ્યો. એનું મોં લાલચોળ બન્યું. થોડી વાર એ અબોલ રહી, પણ પછી એનાથી સહેવાયું નહિ. દૂધના બોઘરામાંથી અંજળિ ભરીને આથમતા સૂરજ સંમુખ બોલી: “હે સૂરજ! આજ સુધી તો ખમી ખાધું, પણ હવે બસ! હદ થઈ. જો હું પવિત્ર હોઉં તો આને ખાતરી કરાવો, ડાડા!” એમ કહીને એણે ચારણ ઉપર અંજળિ છાંટી. છાંટતાં તો સમ! સમ! સમ! કોઇ અંગારા છંટાણા હોય તેમ ચારણને રોમ રોમ આગ લાગી અને ભંભોલા ઊઠ્યા. ભંભોલા ફૂટીને પરુ ટપકવા લાગ્યું. ચારણ બેસી ગયો. નેહડીનાં નેણાં નીતરવા લાગ્યાં.

થોડા દિવસમાં તો ચારણનું શરીર સડી ગયું, લોહી શોષાઇ ગયું. આસું સારતી સારતી નેહડી એ ગંધાતા શરીરની ચાકરી કરે છે. આખરે એક દિવસ એક કંડિયામાં રૂનો પોલ કરી, અંદર પોતાના સ્વામીના શરીરને સંતાડી, કંડિયો માથા પર ઉપાડી સતી નેહડી એકલી ચાલતી ચાલતી તળાજે પહોંચી.

રાજા એભલને ખબર કહેવરાવ્યા. રાજાએ બહેનને ઓળખી. આદર સત્કારમાં ઓછપ ન રાખી; પરંતુ બહેનની પાસે કંડિયાની અંદર શું હશે? કંડિયો કેમ એક ઘડી પણ રેઢો મૂકતી નથી? છાનીમાની ઓરડામાં બેસીને કેમ ભોજન કરતી હશે? એવી અનેક શંકાઓ રાજાને પડી.

એકાંતે જઈને એણે બહેનને મનની વાત પૂછી.

બહેને કંડિયો ખોલીને એ ગંધાતા અને ગેગી ગયેલા ચારણનું શરીર બતાવ્યું. એભલના મોંમાંથી નિશ્વાસ નીકળી ગયો.

“બોન! બાપ! આ દશા?”

“હા બાપ! મારા કરમ!”

“હવે કાંઇ ઉપાય?”

“તેટલા માટે જ તારી પાસે આવી છું.”

“ફરમાવો.”

“બની શકશે?”

“કરો પારખું!”

“ઉપાય એક જ, ભાઇ! બત્રીસલક્ષણા પુરુષના લોહીથી આ શરીરને નવરાવું તો જ મારો ચારણ બેઠો થશે.”

“વાહ વાહ! કોણ છે બત્રીસલક્ષણો? હાજરકરું.”

“એક તો તું, ને બીજો તારો દીકરો અણો.”

“વાહ વાહ બોન! ભાગ્ય મારાં કે મારું રુધિર આપીને હું તારો ચૂડો અખંડ રાખીશ.”

ત્યાં તો કુંવર અણાને ખબર પડી. એણે આવીને કહ્યું: “બાપુ, એ પુણ્ય તો મને જ લેવા દ્યો.”

બાપે પોતાને સગે હાથે જ તરવાર ચલાવી. પેટના એકના એક પુત્રનું માથું વધેર્યું. ચારણીનો સ્વામી એ લોહીમાં સ્નાન કરીને તાજો થયો, એભલે પ્રાણ સાટે પ્રાણ આપીને કરજ ચૂકવ્યાં.

આજ પણ સાંઇ નેહડીનો ટીંબો તળાજાથી થોડે આઘે ચારણોના બાબરિયાત ગામ પાસે ખડો છે. અને પિતાપુત્ર એભલ-અણો નીચેના દુહામાં અમર બન્યા છે:

સરઠાં! કરો વિચાર, બે વાળામાં ક્યો વડો?

સરનો સોંપણહાર, કે વાઢણહાર વખાણીએ?

[હે સોરના માનવી, વિચાર તો કરો. આ એભલ વાળો અને અણો વાળો-બેમાંથી કોણ ચડે? કોનાં વખાણ કરીએ? પોતાનું શિર સોંપનાર બેટાનાં, કે સગા દીકરાનું માથું સ્વહસ્તે વાઢી આપનાર બાપનાં?]

વાળાની હરણપૂજા

Standard

હરણાંનાં ટોળાં હાલ્યાં જાતાં હોય, પણ સોરઠનો વાળો કાઠી કે વાળો રજપૂત એના ઉપર ઘા કરતો નથી. વાળાની સીમોમાં એ સુવાળાં પશુ નિર્ભયપણે ચારો કરે છે. એનો શિકાર કરવા આવનારને સાચો વાળો રજપૂત પ્રાણ સાટે પણ ગોળી છોડવા દેતો નથી. વાળો હરણાંને પૂજે છે. જૂના કાળમાં હરણાંએ એનાં વંશ સાટુ જીવ દીધા હતા.

વાત એમ બોલાતી આવે છે કે પાદશાહની કચેરીમાં કોઇ ચાડીલો ચારણ હોડ વદી બેઠો. પાદશાહ બોલ્યા : “હસીને માથાં ઉતારી દેનારા રજપૂતો હવે મરી ખૂટ્યા.”

ચારણે જવાબ ચોડ્યો : “પાદશાહ ! તમને ખબર જ નથી. રજપૂત કુળ હજી જીવે છે. એવા પડ્યા છે કે એક સામટા સાત દીકરાનાં શિર વધેરી લ્યો તોય હસતાં હસતાં સાતેનાં મોત ઓળઘોળ કરે, અને સાતેની આંખો પગ હેઠળ ચાંપે. આંખમાંથી એક આંસુય ન દડવા દ્યે.”

ચારણનો ગર્વ પાદશાહથી ખમાયો નહિ. કચેરીના લોકો પણ આ બોલને વણતોળ્યા સમજીને દાંત કાઢવા લાગ્યા. ચારણે ફરી વાર પડકાર્યું : “સાત સાત દીકરાની આંખ્યું હસતાં હસતાં પગ હેઠળ ચાંપનારા હઠાળા રજપૂતો પડ્યા છે. અને પાદશાહ ! વખનાં પારખાં ન હોય. દાંત કાઢીને કોઇ રજપૂતોને બદનામું દ્યો મા, બાપ !”

ચારણની ફૂૂલ્ય દેખીને ચડસે ચડેલો પાદશાહ પૂછે છે : “એવો કોઇ રજપૂત ન મિલે તો ? તો ગઢવા, તમે શું હારો ?”

“હું હારું મારા પંડના દીકરા.”

“ઠીક ચારણ ! આજથી તમારા દીકરાને અમારી અટકાયતમાં લેખજો. આજથી છ મહિનાની અવધ આપું છું લઇ આવો એવા રજપૂતને એના સાતે દીકરા સોતતો, અને શર્ત પાળી બતાવો. રજપૂત ને હું બેય પાસે રમીએ; એના સાતે દીકરાનાં ડોકાં ઊડે ; ને રમતો રમતો બાપ એની આંખો ચાંપે; ફેર પડે તો તારા દીકરાને પણ જલ્લાદ પાસે કપાવું. જા, ગોતી આવ.”

સાતે પુત્રોને બંદીખાને સોંપી ચારણ ચાલી નીકળ્યો. ગામોગામ ને રાજ્યેરાજમાં આથડે છે. ક્ષત્રિયોની પાસે એકસાથે સાત સાત પુત્રોનાં માથાંનો સવાલ કરે છે. જે સાંભળે છે તે હાહાકાર કરી ઊઠે છે. પેટના દીકરાને કપાવી નાખવાનું કોનું હૈયું કબૂલે ?

ગઢવી કાઢિયાવાડના વળા ગામમાં આવી પહોંચ્યો. એ ગામમાં વાળો રાજ કરે. વાળાએ ચારણનો સવાલ સાંભળીને સાતે દીકરાને બોલાવ્યા.

સાતે જણે શિર ઝુકાવ્યાં. બાપુનો બોલ માથે ચઢાવ્યો. સાતે હસીને બોલી ઊઠ્યા : “બાપુ, એમાં આવડી બધી સમજાવટ શા કારણે ?”

સાત દીકરાને અને એના પિતાને સાથે લઇ ચારણ દિલ્હી નગરમાં મુદ્ત પહેલાં એક જ દિવસે આવી પહોંચ્યો. કચેરીમાં જઇને હાકલ કરી : “જય હો ક્ષત્રી જાતનો !”

પાદશાહ તાજુબ બન્યો. પણ એટલેથી ઠગાય તેવો તે પાદશાહ ન હોત. એણે સાતે ક્ષત્રીપુત્રોને બોલાવી કહ્યું :

“આ મશ્કરી ન સમજતા. કાલ સવારે તમારાં માથાં આ કચેરીમાં ટીંગાતાં હશે.”

સાતે જણાએ જવાબમાં ફક્ત હસ્યા જ કર્યું.

પાદશાહે ફરી ફાંફાં માર્યાં : “બેવકૂફ બાળકો, વિચાર કરો.” રજપૂતોએ હસ્યા જ કર્યું. વાળા દરબાર તરફ જોઇને ખુન્નસભર્યાં નેત્રે પાદશાહ બોલ્યા :

“દરબાર, દાન લેવાની રીત જાણો છો ?”

“જાણું છું; છતાં ફરમાવો.”

“જુઓ, દાન દેતી વખત ખુશાલી રાખવી પડશે. દાતાનો એ ધર્મ છે કે કચવાતે દિલે દાન ન દેવાય, કેમ કે મંજૂર ન થાય.”

“ક્ષત્રીને એમાં કાંઇ નવું નથી.”

“સુણો, સુણો, કાલે સવારે આ મેડી ઉપર એક પછી એક તમારા બેટાઓનાં ડોકાં પર તલવાર પડશે. એ અવાજ તમે સાંભળશો; એ સાંભળતાં સાંભળતાં મારી સાથે તમારે ચોપાટ ખેલવી પડશે. તમારા બેટાની એક પછી એક બબ્બે આંખો હાજર થશે. તેને તમારે હસતે ચહેરે તમારા પગ નીચે ચગદવી પડશે. એ દરમ્યાન જો આંખમાં જરા પણ પાણી દેખાશે, અવાજમાં જરા પણ દુ:ખ દેખાશે, રમતમાં જરા પણ શરત ચુકાશે કે એક નિસાસો પણ નીકળશે, તો એ દાન ફોક થશે, ને હું ચારણના દીકરાનો પણ જાન લઇશ.”

“સુખેથી, પાદશાહ, સુખેથી.”

બીજે દિવસે સવાર પડ્યું. કચેરીમાં મેદની માતી નથી. ચોપાટ મંડાઇ. ખડખડાટ હસીને વાળાએ પાસા રોડવ્યા. સાથોસાથ પાદશાહનો હુકમ છૂટ્યો : “ચલાવો કતલ !”

image

‘ચલાવો કતલ!’નો પોકાર પડતાં તો સાત ક્ષત્રીપુત્રોમાંથી મોટેરાને ઉપાડી મેડી પર લઇ ગયા. ઉપલી મેડી પર ‘ધડાક’ એવો અવાજ થયો. જાણે એક માથું પડ્યું. બે ઘડીમાં તો બે મોટી મોટી આંખો અને સાથે ચારણનો એક દીકરો દરબારરની પાસે હાજર થયો. પાદશાહ કહે : “લ્યો દરબાર, આ તમારા મોટા દીકરાની આંખો.”

દરબારે એ બે આંખોને પગ નીચે ચગદી. છૂટેલા ચારણપુત્રને માથે હાથ મેલ્યો. ને ખુશખુશાલ દિલે હસતાં હસતાં ચોપાટ આગળ ચલાવી.

બીજી વાર ધડાકો, લોહીની નીકો અને પોતાના બીજા બેટાની આંખો. બાપ આંખોને ઓળખી-ઓળખીને ચગદતો જાય છે. છૂટેલા ચારણપુત્રને આશીર્વાદ દઇ રમત ખેલતો જાય છે. એની આંખમાં આંસુ નથી, મોંમા નિ:શ્વાસ નથી, અંતરમાં ઉદાસી નથી.

એમ છ દીકરાની જીવનલીલા પૂરી થઇ ગઇ. પાદશાહના ચહેરા પરથી નૂર ઊડી ગયું.

ત્યાં તો સાતમો ધડાકો થયો, અને દરબારના હાથમાં આંખો આવી પહોંચી. બાપે એ કચરી નાખી, પણ ઓચિંતાં એની આંખોમાંથી બે આંસુ દડી પડ્યાં.

“બસ. ખલાસ !” પાદશાહ ઊકળીને તાળીઓ પાડતો પોકારી ઊઠ્યો. “તમારી સખાવત ફોક ગઇ. પકડો એ સાતે ચારણોને, ને ઉડાવી દ્યો સાતેનાં ડોકાં !”

વાળો રજપૂત ગરીબડો બનીને કહે : “પાદશાહ, પહેલાં મારી કથા સાંભળી લ્યો. હું રોઈ પડ્યો, તે મારા દીકરાને માટે નહિ.”

“ત્યારે ?”

“આ નાનેરો બાળ મારો નથી. એ પરાય દીકરો છે, મને વિચાર આવ્યો કે અરેરે ! આ તો એક માણસનો જીવ ઉગારવા બીજા એક પરાયા બાળકને જ મારવું પડ્યું. મારે એક વધુ દીકરો હોત તો પારકા પેટની હત્યા ન થાત. એવા ખેદથી જ મારાથી રોઇ જવાયું. હું સૂરજની સાખે કહું છું.”

“આ સાતમો દીકરો તમારો નહોતો ?”

“સમજાવું. મારે છ જ દીકરા હતા. એક દિવસ પરોઢિયે હું ગામને પાદર દિશાએ ગયો. ત્યાં એક બાળકનું રોવું કાને પડ્યું. જોઉં તો વડલાના પોલાણમાં તાજું જન્મેલું એક બચ્ચું સૂતેલું અને ડોકમાં એક ચિઠ્ઠી બાંધેલી. ચિઠ્ઠીમાં લખ્યું હતું કે ‘આ ચારણનો બાળક છે, એના બાપને જોશીએ કહેલું કે દીકરાનું મોં જોઇશ તો આંધળો થઇશ. અમારું મવાડું અહીં નીકળેલું. અહીંયા બાળક અવતર્યો એટલે આંહીં એને રેઢો મૂકીને અમે ચાલ્યાં જઇએ છીએ.* ચારણ છે, બચાવશો તો પુણ્ય થશે.’ આ બાળકને હું ઘેર લાવ્યો. ઉછેરીને મોટો કર્યો. જગતે જાણ્યું કે એ મારો જ દીકરો છે. જહાંપનાહ, આજ રોઉં છું, કારણ કે એક દીકરાની ખોટે આજ એ નાનેથી ઉછેરેલા એક પારકા દીકરાનો પ્રાણ ગયો.”

“શાબાશ ! શાબાશ ! ગભરાશો નહિ. નથી એ ચારણ મર્યો. કે નથી મર્યો તમારો એકેય દીકરો.”

“અરે પાદશાહ, હવે મશ્કરી શીદ કરો છો ?”

“પહેરેગીર ! સાતે દીકરાને હાજર કરો.”

મેડી ઉપરથી સાતે દીકરા આવી ઊભા રહ્યા.

“ક્ષત્રિય બચ્ચા ! પાદશાહ લોહીનો તરસ્યો નથી. એને કસોટી કરવી હતી.”

“ત્યારે આ આંખો કોની ? મારા દીકરાને બદલે કોણ મર્યું ?”

“સાત હરણાં.”

“આજથી એ પરગજુ હરણાં મારે ને મારા તમામ વંશજોને પૂજવાનાં પ્રાણીઓ બન્યાં.”

કચેરીમાં પાદશાહે પિતા-પુત્રોને ઊંચા સરપાવ બક્ષ્યા, તેની બેસુમાર તારીફ કરી અને પાછા કાઠિયાવાડ વળાવ્યા.

* હજુ પણ એ રેઢા મુકાયેલા ચારણ-પુત્રના વંશજો ‘રેઢ’ નામ ધરાવે છે.

(પૂર્ણ)

Sant Shri LalBapu / संत श्री लालबापू

Standard

ક્ષત્રીય ,ચારણ ને વાણિયો
ચોથી નાનકડી નાર,
આને ભક્તિ નો રંગ લાગે નઈ અને લાગે તો બેડો પાર..

image

વિશ્ર્વકલ્યાણ અર્થે જે કાર્ય કરી રહ્યા છે તે શ્રી  લાલ બાપુ વિષે થોડું જાણીએ. લાલબાપુનો જન્મ ઉપલેટા તાલુકાના નાના એવા ગામ ગધેથડમાં “વાળા” રાજપુત પરીવાર માં  થયેલો, પૂ. બાપુ બાલ્યાવસ્થાથી પુર્ણ ધર્મમય અને ખાસ કરીને ગાયત્રી મંત્ર અને ગાયત્રી માતાના ઉપાસક રહેલાં, તેઓ નાનપણમાં નાગવદર માં પાઇપ સિમેન્ટ ફેકટરીમાં મજૂરી કરતા હતા અને જીવન નિર્વાહ માટે પરિવારને આર્થિક સહયોગ આપતા શ્રી બાપુ મૌનથી જ તેઓ ગાયત્રી જાપ કરતા અને સાથે સાથે કામ, મહેનત પણ કરતા  ત્યારબાદ 22 વર્ષની યુવા વયે બાપુએ નાગવદર ગામના પાદરમાં એક નાના એવા મકાનમાં ગાયત્રી આશ્રમ ચાલુ કર્યો અને બાપુ 17 વર્ષ સુધી ત્યાં રહી અને અનુષ્ઠાન પણ ચાલુ રાખેલ. 1992માં બાપુએ સંકલ્પ કર્યો કે સાડા ત્રણ વર્ષ સુધી કોઇને મળવું નહીં માત્ર ગાયત્રી મા નું અનુષ્ઠાન અને એકાંત માં રહેવું કોઇપણ વ્યકિતના સંપર્કમાં આવવું નહિં. માત્ર તેમના શિષ્ય એવી રાજુ ભગત ભોજનની થાડી પહોંચાડે બાપુએ ત્રણ વર્ષ સુધી એક આસને સવા કરોડ મંત્ર પૂર્ણ કર્યા. આ અનુષ્ઠાનની પૂર્ણાહૂતિ નિમિત્તે 23-03-96 ના રોજ ૧૫૧ કુંડી ગાયત્રી યજ્ઞ કરેલ અને જેમા આશરે પ લાખ લોકોને ભોજન રૂપી પ્રસાદ લીધેલ. ત્યારબાદ 1997માં બાપુએ ગધેથડ વેણુ ડેમના કાંઠે ટેકરા પર વડલો વાવી ત્યાં આશ્રમ બનાવાની ટેક લીધેલ ત્યારબાદ બાપુએ સંકલ્પય કર્યો કે આ મંદિરનું નિર્માણ આ ટેકરા પર નહીં થાય ત્યાં સુધી આશ્રમ ની બહાર પગ નહીં મુકુ તે તેની ટેક 12 વર્ષ સુધી ચાલી બાપુએ 12 વર્ષ સુધી આશ્રમની બહાર પગ ન મુકયો અને અંદર ને અંદર અનુષ્ઠાન અને પુજા પાઠ જ ચાલ્યા.12 વર્ષ પછી શિખરબંધ ગાયત્રી મંદિર બનેલ જયા શ્રી બાપુ તેના શિષ્ય એવા રાજુ ભગત સાથે જમવા નું  બનાવે અને ઉપસ્થિત ભકતજનોને ભોજનરૂપી પ્રસાદ કરાવે. ત્યારબાદ પોતે ભોજન લે, આ નિત્ય પ્રક્રિયા આજે પણ ચાલુ છે. સમાજના લાખો દરિદ્ર નારાયણ દૂધ આરોગી નથી શકતા તેથી પોતે કયારેય દૂધ ને સ્‍પર્શ કર્યો નથી.  શ્રી બાપુના ગુરૂ મગનલાલ જોષી અત્યારે બ્રહ્મલીન છે. અને શ્રી બાપુ કહે છે કે વૈભવ પ્રેમી નહિં પ્રભુ પ્રેમી બનો. આજે આવડા વિશાળ આશ્રમમાં મોટરકાર નથી, સ્કુટર નથી, ટીવી નથી, મોબાઇલ ફોન નથી અરે ન્યુઝ પેપર પણ નથી માત્ર ને માત્ર પ્રભુમય વાતાવરણ માત્ર એક સાયકલ છે. શ્રી બાપુ કહે છે સમાજના પૈસાથી અમારે કોઇ પ્રસાધન સાધનો ન રાખવા જોઇએ અને રાત્રે માત્ર ચટાઇ પર જ સુવે છે.  અને રાત્રે ૮-૦૦ વાગ્‍યા પછી પ્રકૃતિમાં ઉગતી વિવિધ વનસ્‍પતિઓ દ્વારા અસાધ્‍ય રોગો જેવા કે કેન્‍સર, એઇડ્‍સ, કીડની એચ. આઇ. વી. તેમજ અન્‍ય પીડાઓની નીઃશુલ્‍ક સારવારનો નિયમિત ક્રમ, આ શ્રી બાપુની જેટલી વાતો કરીએ એટલી ઓછી છે. માટે સૌ આ યજ્ઞમાં એક વખત જરૂર પધારજો અને સાક્ષાત્કાર નો અનુભવ મેળવશો.

LalBapu Gadhethad Gayatri Aashram / लालबापू गधेथड़ गायत्री आश्रम

Standard

.       परमपूज्य लालबापू गधेथड़ ने मारी शब्दवंदना

image

समरु गणपत शारदे, आरद करू अनंत।
व्हारे धाजे वेगथी, शब्दे पुजवा संत॥…1

संत सोहामण लाल, व्हाल भर्या शब्दों वदे।
हैडा हवेय हाल, दर्शन करवा दिवुभा॥…2

गायत्रीमाँ गधेथड़े, आंगण बेठी आई।
वेद वाहरा वाय, दिव्य लाल दरबारमाँ॥…3

जोगी जटाधारी जपे, गायत्री ना गीत।
चळे न जेनु चीत, दिव्य लाल बापू दिसे॥…4

नयनो तेजे नितरता, मंद हास्य मलकात।
विश्वमित्र नी वात, दिव्य लाल देखाड़ता॥…5

अवनि जे अंजवाळता, रंगे सूरज रान।
गायत्री ना गान, दिव्य लाल बापू दिए॥…6

image

विपत पड़े ज्यारे वडी, जगे न कोई जंतर।
महा एक मंतर, दिव्य लाल देवे दीधो॥…7

कलियुग केरो कारमो, अवनि माँ अंधार।
दिव्य लाल सम दिवडो,अहोनिश अंजवार॥…8

धखधखती धरती परे, धरम नी पड़े धाड़।
आड़ी बांधी आड़, दिव्य लालदेव् वेद नी॥…9

त्रिविध पाप ने ताप थी, सळगे जो संसार।
वर्षा दिव्य बने वेद नी, तरत लाल ले तार॥…10

शमे संत सानिध्यमां, अंतर ना उत्पात।
घटे वडोवड घात, दिव्य लाल दर्शन थकी॥…11

क्षत्री कुळ उजळु कर्यु, लाल धरी अवतार।
समरथ दिव्य संत ने, जाजा रंग जुहार॥…12
– दिव्यराजसिंह सरवैया कृत

वीर मांगडा वाळा/ Vir Mangada Vala

Standard

.            वीर मांगडा वाळा

image

जंगे निसर्यो जोमथी, जाजा करी जुहार।
वालम नही विसार, मोत पछी पण मांगडो॥…1

हैये बरछी होंशथी, लीधी फुलवु जाण।
गौ काजे घमसाण, मचव्यू ते तो मांगडा॥…२

भरणा भरेल आँखड़ी, तेज झरंती ताप।
कड़वी मिटु काप, मरण मांडवे मांगडा॥…3

रणवाटे राची रह्यो, जाणे जम नो दूत।
भटक्यो आखर भूत, पद्मा काजे मांगडो॥…4

झाडे चढ़ी न एकली, पद्मा करे पुकार।
प्रितयु नाय प्रहार, मुश्केल हवे तो मांगडा॥…5

विह्वल नैने वांचती, वन वन जोति वाट।
कदी न लागे काट, मन मलया जे मांगडा॥…6

प्रित अचल पद्मा तणी, हैया जे हेताळ।
भुत भले भेंकार, मनगमतो इ मांगडो॥…7
– दिव्यराजसिंह सरवैया

Rajputi Rit Prashasti: Divyrajsinh Sarvaiya, राजपूती रीत प्रशस्ति काव्य

Standard

image

़            “राजपूती रीत प्रशस्ति”
                    छंद : सारसी
         रचना : दिव्यराजसिंह सरवैया

वट वचनने वीरता सभर वातो अमारा देश नी,
शगती उपासे शिव सुवासे वरण गासे वेश नी,
सत देख समरांगणे शूरता तजी मन ना मीत जी,
तन गहन घावे लड़े दिव्य राजपूती रीत जी,

गौरव कुळ गोहिल नु ज्यां मरद पाक्या मोभियो,
सेजक समां शूरवीर ने राणोजी रण में शोभियो,
महावीर महिपत मोखडोये मोत पर लइ जित जी,
विण मथ्थ धड़ लड़ धरण दिव्य राजपूती रीत जी.

वर्षा समें वावणी काजे हणी दख चारण तणी,
जुतियो बळद जोड़े हळे धन्य धन देपाळो धणी,
पच्चीस वरहे देह पाडु टेक मरणी प्रीत जी,
साचवी गोहिल सवो दिव्य राजपूती रीत जी.

वाळा तणा वलभी तळाजा वसुधे विख्यात छे,
नेहड़ी साईं काज सोंपण माथ एभल भ्रात छे,
भाणेजनी भीती ज भांगे उगो उगीने नीत जी,
खांभी खड़ी खोडाय दिव्य राजपूती रीत जी,

मन कूड़ा हेवा ढांक लेवा सुबा मनसुबा घड़े,
तातार खानो गढ़जुनानो दळ कटक लइने चड़े,
नागल्ल मानो वेण जानो सरतानो हीत जी,
कुळदेवी किरपा करे दिव्य राजपूती रीत जी,

समरे अकेला बनी घेला वंश वाघेला वडो,
वीरधवल हांके मुघल फाके धूळ डंमर नो धड़ो,
अणनम शहीदी राय करणे लीधी मोत सहित जी,
संघजी समोवड अडग दिव्य राजपूती रीत जी.

वाघण बनी अंबा उछेरे बाळ व्याघरदेव ने,
माळवा जेवा पाडीया विशळदेवे खेव ने,
खानो न मानो एक साथो बार जुधा जीत जी,
चांदा तणा चड़ शीश दिव्य राजपूती रीत जी,

परमार माता जोमबाई मुंज ने लखधीर जी,
तेतर काजे जंग बाजे चभाड़ा को चीर जी,
केसर काने पकड़ दाने दीये चांचो चीत थी,
परदुख्खभंजण राज दिव्य राजपूती रीत जी,

मूळी तणे पादर परमारो कुंवर रमत्यु रमे,
दइ आशरो जत कुटुंबने लइ वेर सिंधीनो खमे,
दळ कटक ना कटका करी भड़वीर लड़ परहित जी,
लखधीर राख आशरो दिव्य राजपूती रीत जी,

सुर समीरसूत ना पुत सपुतो जेठवा राणा जहां,
गढ़ घुमली छांया मोरबीने राणपुर गादी तहां,
ठाम अंते पोरबंदर थायी त्यां जइ थीत जी,
वर्षो पूराणों वंश दिव्य राजपूती रीत जी,

नागाजणो तो वीर न्यां हाकल हलामण गूंजती,
विकमत राणो वीर ज्यां धरणी धराहर धृजती,
शृंगार शहीदीनो सजी शणगार शोभे शीत जी,
राणी कलाबा जगवती दिव्य राजपूती रीत जी.

मदमत्त गज गांड़ो थयो ज्यां बाळ नाना खेलता,
गढ़ झरुखेथी शकत कर लंबावी कुंवरो झिलता,
झालीया थी झाला थया हरपाल बेटा चीत जी,
मखवान मरदो महा दिव्य राजपूती रीत जी.

अड़ीखम महाराणो उभो जे घाट हल्दी समर मां,
विण नोतरी विपती चड़ी ती कसी खांडा कमर मां,
सिंह मान झाला लइ भाला सिधावो रण शीत जी,
भेरू तणी ए भीत दिव्य राजपूती रीत जी,

जंगे जगेता भगे भे ता रणे रेता राजीयो,
आभे अड़ेजा कुळ कलेजा एव जाडेजा जियो,
आशा पुरा परचो पुरा मोमाई मोरा हीत जी,
खत्री खरा रखवट दिव्य राजपूती रीत जी,

अबडो उगारी शरण सुमरी लाज रण पोढ़ी गया,
कुंवर अजोजी वरण मांडव मरण जुधे जइ वया,
लाखा फुलाणी तेग ताणी जरा पण माँ जित नी,
अजराअमर इतिहास दिव्य राजपूती रीत जी,

पिता तणा ले पाट धरणी चावड़ा ऐ चापिया,
वन वने भटकी चाप चटकी राज पाटण थापिया,
अणहिल्ल भेरू खरो मेरु समोवडियो चीत जी,
वनराज राजा वडो दिव्य राजपूती रीत जी,

उपमा अटंकी वात वंकी वंश सोलंकी शूरा,
मुळराज गुर्जर राज राख्या धजा कुकुटी नी धुरा,
जयसिंह पाड़ी भींह अरिपर लींह कीर्ति शीत सी,
तलवार थी ये तीखी दिव्य राजपूती रीत जी,

पंथक पिछाणे गढ़ जुनाणे राह्’ कुळरा बेसणा,
दळबळ थकी लइ लेव जेवी कैक नृप नी एषणा,
यदुकुल रीती नही भीति सही निति चीत नी,
दानी जबानी दिसे दिव्य राजपूती रीत जी,

हारेल होडे शीश बीजल दियासे दीधा हता,
बेनी बचावण भूप नवघण सिंध जिव लीधा हता,
कवियों हुलासे एक श्वासे गाय तमणा गीत जी,
खेंगार खेंचे खडग दिव्य राजपूती रीत जी,
– दिव्यराजसिंह सरवैया कृत छंद सारसी माँ “राजपूती रीत प्रशस्ति”

एभलजी वाळा/वाला, Ebhalji Vala

Standard

image

એભલવાળા ૨જા (ઈસ ૧૧૧૩ થી ૧૧૪૯) @

> ‘ઝુંઝારી’ વાળા ઝુંઝારશીજીની વીરગતિ પછી એભલજીવાળા ૨જા તળાજાની ગાદીએ આવ્યા. એભલજી પહેલા પછીના આ પાંચમા વારસદાર વંશધર રાજવી છે.

> તળાજાના રાજવીઓમાં એભલજી વાળા ૨જા એક મહાન પ્રતાપી, પ્રભાવશાળી અને પુણ્યે ઉદય પામતો એક એવો પ્રસિદ્ધ નરોત્તમ છે જેણે વાળા રાજપૂતોના કુળગૌરવની સીમાઓના કોટ બાંધ્યા નથી. તે દરેક મહાનતાના સીમાડા વટાવીને વધુ મોટો દેખાય છે. વાળા રાજપૂત રાજવંશનો એ જાજ્વલ્યમાન સૂર્ય સમો તેજસ્વી તપસ્વી દેખાયો છે અને વાર્તાઓ-કવિતામાં જ નહિ પણ લોકજીભે પણ આજ સુધી જીવંત રહ્યો અને ગવાયો છે.

> તેમના સમયમાં મેઘાશા નામના વણિકે અનાજનો મોટો સંગ્રહ કરી સુખવિજય નામના જૈન ગોરજી પાસે દુષ્કાળ પડે તે માટે દોરો કરાવી એક હરણને શિંગડે બાંધ્યો. હરણ વનમા નાસી ગયું. આમ ૧૨ વર્ષો વહી ગયા. દેશમા દુકાળ પડવાથી પ્રજા મૃત્યુના મુખમા હોમાઈ ગઈ. એભલ વાળાને આ વાતની ખબર પડતા તેણે હરણની શોધ આદરી. હરણની પાછળ પડેલા એભલ વાળા સૈનિકોથી વિખુટા પડી ગયા. અંતે તેમણે હરણને પકડી શિંગડેથી જેવો દોરો છોડ્યો તેવો જ મુશળધાર વરસાદ તુટી પડ્યો.

> રાજા વરસાદમા ભીંજાઈ ઘોડા પર બેભાન થઈ ગયા. ઓચિંતાના અનગળ પાણી ઉમટ્યા. બધે જળબંબાકાર થઈ ગયો. આભમા વાદળા કાળાડીબાંગ ચડ્યા હતા. ધરતી પર અંધકાર ભાસતો હતો. માર્ગ સૂઝતો ન હતો. જાતવંત જાનવર ઘોડાએ પોતાના ધણીને બેભાન હાલતમા પોતાની પીઠ ઉપરથી પડવા ન દીધો અને પાણી સોંસરવો નદીનાળા તરતો ઠેઠ પહોચ્યો ચારણના નેસડામા. સાંઈનેસડી નામની ચારણયાણીની ઝુંપડીએ લઈ ગયો. બાઈ એકલી હતી પણ દુઃખમા આવી પડેલા અસવારને જીવતો રાખવા તેને ગરમી આપી શુદ્ધિમાં લાવવા પ્રયત્નો કરવા માંડી. જ્યારે તેના બધાજ ઉપાયો નિષ્ફળ ગયા ત્યારે તેણે વચ્ચે મા ભવાનીને રાખી પોતાના શરીરની ગરમી આપી.

> એભલવાળા શુદ્ધિમા આવ્યા. તેણે જોયુ, પોતે રાજા હતો. ચારણોના પહેરવેશ, રહેણીકરણીનો જાણકાર હતો. તેની પ્રથમ આંખ ખૂલી કે સમજાઈ ગયું. બોલ્યો, “મા! હુ તળાજાનો ધણી એભલવાળો છું. તે મારો જીવ બચાવ્યો છે તો માંગ, તુ જે માંગે તે આપીશ.”
સાંઈએ કહ્યુ, “મોળા બાપ મુંને કિં ન ખપે, ભીડે મું માંગીશ. તુ દેવતલ છો મુ લેવતલ બાપ તોડી, જોગમાયા ચડતી કળા કરે.”

> એભલવાળાએ ઉગતા સૂરજ ટાણે ઘોડો પલાણ્યો. તે ગયા ને તુરંત જ સાંઈનો પતિ કાળો મારૂ આવ્યો. તેણે ઉઘાડે માથે ગાયો દોતી સાંઈને જોઈ. ભેળિયા વગરની રાતઉજાગરે રાતી આંખોવાળી અને ઉજાગરાથી થાકેલી દેખાણી. તે જ સમયે સામેના નેશવાળાઓએ તેને બોલાવ્યો અને તેની કાનભંભેરણી કરી. શંકિતહૈયાના પતિએ સાંઈનો તિરસ્કાર કર્યો ત્યારે પવિત્રતાના મૂર્તિમંત સ્વરૂપ એવી સાંઈએ કહ્યુ, “મારા પર ખોટા આળ મૂક માં. હવે જો ખોટો આળ મૂકશે તો હું પવિત્ર છુ એનુ પ્રમાણ તને આઠ જાતનો કોઢ નીકળશે ત્યારે મળી રેશે.” પતિએ તેમ છતા આક્ષેપ મુકવાનુ ચાલુ રાખ્યુ અને તુરતજ તેને કોઢ નીકળ્યો. દિન પ્રતિદીન ગળતા જતા પતિના રોગના ઉપાય શોધતી સતીને કોઈએ કહ્યુ કે બત્રીસલક્ષણા પુત્રનુ બલિદાન બત્રીસલક્ષણા પુરૂષના હાથે દેવાય અને તેના લોહીથી નવડાવવામા આવે તોજ આ કોઢ મટે.

> સાંઈ નેસડીએ પોતાની બહેન દેવલદેના પુત્ર નીલાને ભેળો લીધો. સાંઈ એભલવાળા પાસે ગઈ અને એભલવાળાને પોતાની વીતકકથા જણાવી. એભલવાળાએ પોતાની સગી બહેનની જેમ સાંઈનો સત્કાર કર્યો.

> એભલવાળાનો પુત્ર અણો પણ તેના પિતાની જેમ બત્રીસલક્ષણો હતો તેથી કોણ કોનુ બલિદાન આપે તે માટે હોડ થઈ. આખરે એભલવાળાએ અણાના કાંધે તલવારનો ઝાટકો માર્યો. લોહીના ખોબા ભરી ચારણ ઉપર રેડવા લાગ્યો. કાળા ચારણનો કોઢ મટી ગયો.અને એણે સાંઈ નેસડીના પગ પકડી લીધા ને બોલ્યો, “મુંએ તુને જાણી નૈ, મુંને માફ કર જોગણી. આનો પુત્તર જીવતો કૈર જોગમાયા મું તોકે કરગરતો શું આઈ, નિતર ચારણ કોમના કપાળે કલંકનુ કાળુ ટીલું ચોટશે.”
આ વખતે પણ સાંઈને સત પ્રગટ્યુ. એણે અણાના કપાએલ માથાને ધડ સાથે જોડ્યુ અને અણો સજીવન થયો. એભલવાળાએ કાળા ચારણને ૧૨ ગામ સાથે બાખલકું ગામ દીધુ. આઈએ તો કાંઈ માંગ્યુ નહિ પણ એભલવાળાએ મંગેરા ગામ નીલાને દીધુ.

> લોકકવિએ લલકાર્યુ :
॥ સરઠો કરો વિચાર બે વાળામાં કવણ વડો
સરનો સોંપણ હાર કે વાઢણહાર વખાણવો,
સંવત બારે છોડાવ્યો વિશોતર વરસાદ
એભલે કલંક ઉતારિયાં ચારણ પૂરે સાથ. ॥

> સાંઈ નેસડી ધણીને લઈને મીતલી ગામે આવી અને ધરતીમા સમાઈ ગઈ. તે જે જગાએ ધરામા સમાણી તે જગ્યાએ તેની દેરી છે. આ જગ્યા હાલમાં ખંભાત તાલુકાનુ મીતલી નામનુ ગામડું છે. આ મીતલી ગામથી બે કિલોમીટર દૂર સાંઈ નેસડી ચારણમાનુ મંદિર છે. મંદિરની ચારેકોર વંડો છે, વંડાની બહાર મેલડીમાની દેરી છે. તેની સામેના ભાગે ભૈરવની સ્થાપના છે. નેસડીના મંદિરે આજે પણ કોઈ પુરૂષ રાત રહી શકતો નથી.

> આ એભલવાળા ૨જાનો પાળિયો દિહોરના ડુંગરની તળેટીમાં છે. એભલવાળા ૨જાએ તળાજા-વળામાં ૩૬ વર્ષ રાજ્ય કર્યુ. ઈ.સ. ૧૧૪૯માં દિહોરમાં વીરગતિ પામ્યા…

…..જય માતાજી…..

Divyrajsinh Sarvaiya (Dedarda)

उग्रसेन वाळा (उगा वाळा) Uga Vala

Standard

image

->   ई.स.788 मे शीलादित्य 7 के समय मे ‘वलभीभंग’ हुआ. उस वक्त उसके पुत्र धरसेन (धीरसेन-धारादित्य-शीलादित्य 8) (794-830) मेवाड मे महाराणा खुमान के पास थे. उन्होने सौराष्ट्र मे आकर ¼ सौराष्ट्र जीत लिया और उसकी राजधानी वळा(वलभी के पास) बनाई. तब से मैत्रक कुल वाळा कुल के नाम से जाना गया. जो ‘वाळाकक्षेत्र’ के नाम से जाना गया और चालु हुआ मैत्रक वंश का दुसरा अध्याय ‘वाळावंश’…

-> धीरसेन के पश्चात उनके पुत्र वृतकेतु उर्फ वजेदित्य (830-860) हुए. जिन्होने तलाजा-महुआ-शिहोर-पालीताना, धंधुका के आसपास का भाल प्रदेश और घोघा तक राज्य विस्तार किया. तलाजा को राज्य का मुख्य केन्द्र बनाया. उनके बाद-
झांझरशी 1 (860-890)
जसाजी (890-910) (अपुत्र)
मुलराजजी (910-938) (अपुत्र)
मानाजी (938-960) (जसाजी-मुलराजजी-मानाजी=भाई)

मानाजी के दो पुत्र धर्मोजी और उगाजी और एक पुत्री साँयकुँवरबा थे. पुत्री का विवाह वंथली के रा’ग्रहरिपु के साथ हुआ था. जिनके पुत्र रा’कवाट हुए.

धर्मोजी (960-979) ई.स.979 मे आटकोट के युद्ध मे (रा’ग्रहरिपु/लाखा फुलानी और मुलराज सोलंकी के बीच) विरगती को प्राप्त हुए.

–> वीर उगाजी वाळा :- (979-1001)
                    एक और भाई धर्मोजी अपुत्र होने की वजह से तलाजा की गद्दी पर उगाजी आये. दुसरी और अपने पिता की हार का बदला लेने के लिए रा’कवाट सैन्य सज्ज करने लगे. सौराष्ट्र के वीरो को ईकठ्ठा कर सेना बनाने लगे. सेना की अगुवाई करने उसने मामा उगाजी को बुलाया और सोरठी सेना का सेनापति बनाया.

        सब से पहले आटकोट के युद्ध मे मुलराज सोलंकी को मदद करने वाले आबुराज कृष्नराज परमार पर आक्रमण कर उगाजी वाला ने उसे सोरठ के दरबार मे हाजिर किया. रा’कवाट ने उसे माफ कर के छोड दिया.

      उगाजी वाळा का मान-सन्मान दरबार मे और बढ गया. ईससे कुछ दरबारी ईष्या भाव रखने लगे. एक दिन दरबार मे उगाजी वाळा की शूरवीरता और सामर्थ्य की बाते चल रही थी तब किसी दरबारी ने कहा कि, “अगर रा’कवाट की सेना न हो तो उगाजी अकेले क्या कर शकते है? दोनो हाथो के बगैर ताली थोडी बजेगी?”
उगाजी ने यह बात सुन गर्व से कहा, “उगाजी एक हाथ से भी ताली बजा शकता है.”

        रा’ ने मामा की बात को ‘मिथ्याभिमान’ बताया. उगाजी ने सेनापतिपद का त्याग किया और वापस तलाजा लौट आये.

***********************************

         उस समय शियाल बेट मे अनंतदेव चावडा का राज था. वह काफी पराक्रमी था. उसने 36 कुलो के राजाओ को अपने यहा बंदी बना के रखा था. सिर्फ एक यादवकुल के राजा को बंदी बनाना बाकी था. उसने रा’कवाट को धोखे से बंदी बनाकर काष्ठ के पिंजरे मे केद कर लिया.

        रा’कवाट ने अपने दशोंदी चारन के जरीये उगाजी को संदेश भेजा. उनके दुहे –

  || छाती उपर शेरडो, माथा माथे वाट,
    भणजो वाला उगला, कट पांजरे कवाट,
     तुं नी के तुं तक आव्ये ताली तलाजा धणी,
    वाळा हवे वगाड्य एकल हाथे उगला ||

– हे उगाजी ! आज सोरठपति रा’कवाट कठपिंजरे मे केद है. तुम एक दिन कह रहे थे ना कि उगा वाला एक हाथ से ताली बजा शकता है तो आज मौका है. बजाओ एक हाथ से ताली |

–> उगाजी ने अनंतदेव को रा’ को छोडने का संदेश भेजा, अनंददेव ने कहा –

|| अनंत भाखे उगला, जो मुजरो करे कवाट,
   पत खोवे गरनारपत, तो पाछो मेलु कवाट. ||

– उगाजी ! अगर रा’कवाट मुजरा(सलाम) करे तो मै उसे छोड दुंगा. |

       इस बात को सुन क्रोधीत हो कर  उगाजी ने अनंतदेव पर आक्रमण किया. उसे हराया और अनंतदेव की माँ के कहने पर उसे जीवतदान दीया.
     इधर रा’कवाट को छुडाने के लिये उगाजी ने पिंजरे को लात मारकर तोड दिया, तब उसका पैर रा’ को लग गया. ईससे रा’ को बुरा लगा और अपने अपमान का बदला लेने का प्रण लिया |

***********************************

–> उगाजी वाला का घर संसार :-

        जब उगाजी ने आबु पर आक्रमण कर जीता तब एक राजवंशी सरदार ने अपने पुत्री का विवाह उगाजी से किया. उनसे एक पुत्र हुआ जिसका नाम शीलाजित/शीलादित्य रखा. एक दिन जब तलाजा की कचेरी मे कविओ, दरबारीओ, भायातो और प्रजाजनो के साथ दरबार भरा हुआ था तब समाचार मिला की ‘रा’कवाट अपने अपमान का बदला लेने के लिये सेना लेकर तलाजा आ रहे है’ |

      उगाजी ने हाजर दरबारी और भायातो को कहा, “तलाजा का पादर भांजे के खुन के रंग से नही रंगना चाहिये, वरना तलाजा के नाम पर कालिक पोंत जायेगी. हम अभी चलेंगे और सोरठी सेना का स्वागत छाती ठोंककर करेंगे.” |

       जब उगाजी के युद्धगमन के समाचार उनकी रानी को मिले तब उनहोने उगाजी को संदेश भेजा,  शृंगाररस के ये कुछ दोहे श्री मोरारीदान महियरिया के “रा’कवाट दरबार विलास” मे मिलते है-

|| पीय चालण प्यारी सूण्यो अंग ईसो अंगुलाई,
  ज्युं मच्छली जल ब्हावरी, तडफ तडफ जीजाई ||

– प्रियजन के विदाय समाचार प्रियतमा(रानी) ने सुने तो वह ऐसे व्यथित हुई जैसे जल बिन मछली तडप तडप अपना जीवन खो देती है |

|| नीर झरणां नैणांह, समणां विण अवै सरस;
   रात दिन  रहणांट,  मयणां  बाणां  मारसी ||

– प्रिय बिना मेरे नेत्रो से विपुल जल बह रहा है. आपके बगैर रात-दिन कामदेव बाणो से मुझे छल्ली कर देंगे ||

|| पिया विण लागे प्रगट, अत खारा आवास,
   जीव हमारा जल मरे, पिव प्यारा नह पास ||

– प्रिय बिन यह गृह मुझे विषमय लगता है. मेरी आत्मा वेदना मे सुलग रही है |

–> ऐसी प्रिया की विरहवेदना लिये उगाजी रा’कवाट की सेना से युद्ध करने निकल पडता है, अपनी सेना नही ली सिर्फ कुछ भायातो और सरदारो को लेकर ही जाता है. उना के पास चित्रासर गांव के पादर मे युद्ध होता है, उगाजी के साथी कम थे लेकिन अप्रतिम शौर्य दिखाने लगे, युद्ध के तीसरे दिन उगाजी और रा’कवाट सामने आये, उगाजी ने प्रहार किया नही बल्कि भांजे का प्रहार अपनी छाती पे लिया. ई.स.1001 मे वे वीरगति को प्राप्त हुए.

***********************************

–> जब उगाजी की बहन साँयकुँवरबा (रा’कवाट की माता) अपने भाई की खांभी (पालीया-मृत्यु के बाद वीर की याद मे खडा पथ्थर- छत्री) को पुजने आई तब युद्ध भूमि मे कई खांभी को देख उन्हे पता नही चला की अपने भाई की खांभी कौन सी है?… तब वे वीरवियोग मे मरसियां(मरे हुए को याद कर गाते गीत) गाने लगती है. वेरान भूमि के वायु मे वेदना के वमल सर्जित होते है, पथ्थर की खांभी का ह्रदय भी पिगल जाता है. सब खांभीओ मे से एक खांभी झुकती है और बहन उसको पुजती है |

         आज भी वह खांभी 45° कोण से झुकी हुई है.

      वाळा राजपुत राजवंश के सूर्य जैसे प्रकाशित और प्रभावी वीर उगाजी वाळा ई.स.१००१ मे चित्रासर के पास वीरगति को प्राप्त हुए ||

ऐसे वीर को शत शत नमन _/\_

Divyrajsinh Sarvaiya (Dedarda)