Tag Archives: varta

“વાર્તા – બિચારી માનસી”

Standard


વિવેક આ ઘટનાને બે પ્રેમીઓ વચ્ચેનો અણબનાવ સમજી વધારે ગુસ્સે થયો. પછી પાછળથી બંને વચ્ચે સુલેહ થઇ ગઇ હોય એમ લાગતું હતું. છેવટે આ પ્રેમપ્રકરણનો કાયમ માટે અંત આણવા ને માનસીના મોંએથી સાચી વાત કઢાવવા માટે એણે માનસી સાથે આક્રમક ઢબે વાતચીત કરવાનું નક્કી કર્યું.

રાહુલ અને માનસી ક્લબની વિશાળ લોનના એકાંત અને સહેજ અંધારિયા ખૂણામાં ઊભાં ઊભાં વાતો કરતાં હતાં. વિવેક ક્લબ-હાઉસની અગાશીમાં એકલો ઊભો રહી પોતાની પત્નીને આ રીતે પોતાના મિત્ર સાથે વાતો કરતી જોઇ રહ્યો હતો. માનસી અને રાહુલ વાતો કરતાં ઊભાં હતાં ત્યાંથી વિવેકને જોઇ શકતાં નહોતા.

લોનમાં ગોઠવેલા ટેબલ-ખુરશી પર બેઠેલા બીજા લોકોથી દૂર એકાંત અને અંધારામાં તે બંનેને હળીમળીને વાતો કરતાં જોઇ વિવેક ક્રોધ અને અપમાન અનુભવવા લાગ્યો. આજે એ પોતાની નદરે એવું કંઇ જોવા ઇચ્છતો હતો, જેનાથી બંને વચ્ચેના અનૈતિક સંબંધો વિશેની એની શંકા વિશ્વાસમાં બદલાઇ જાય.

રાહુલ આજથી લગભગ છ-સાત મહિના અગાઉ મુંબઇથી બદલી થતાં અહીં આવ્યો હતો. વિવેક કરતાં એનો હોદ્દો સહેજ સિનીયર હતો. વિવેક જ એને પોતાની કોલોનીમાં ભાડેથી મકાન મેળવી આપવામાં મદદ કરી હતી. રાહુલની પત્ની નેહા બીમાર હોવાથી પિયરમાં રહેતી અને તેમને કોઇ સંતાન નહોતું.

સમવયસ્ક અને મુક્ત વિચારસરણી ધરાવતા પોતાના સહકાર્યકર સાથે વિવેકની મૈત્રી ધીમે-ધીમે વધતી ગઇ. બંને લગભગ રોજ સાથે જ ખાતાપીત અને હરતાં ફરતાં. મનમોજી રાહુલ પૈસા ખર્ચવામાં ખૂબ ઉદાર હતો. વિવેકને એની મૈત્રી ગમવા લાગી.

રાહુલને ક્યારેય પોતાની પત્ની બીમાર હોવાનું કે પોતે નિ:સંતાન હોવાનું દુ:ખ સાલતું નહીં. એક દિવસ એણે કહ્યું, ”વિવેક, મારા પર તો કુદરતના ખાસ આશીર્વાદ છે. પરિણીત હોવા છતાં હું અપરિણીત યુવકની માફક આઝાદ છું. પથારીવશ બીમાર પત્નીની રોક ટોક કે બાળકોની કોઇ ઝંઝટ નથી. તારા જેવા મિત્રોના લીધે અત્યાર સુધી આનંદથી જીવ્યો છું. અને જીવીશ” આમ કહી એ ખડખડાટ હસી પડયો. વિવેક પણ એને મનગમતી વાત હોવાથી હસવા લાગ્યો.

માનસી સાથે લગ્ન થયા પછી થોડા જ સમયમાં વિવેકને લાગતું હતું કે પોતે જાણે કોઇ વિચિત્ર બંધનમાં બંધાઇ ગયો હોય. એમાંય ચાર વર્ષ પહેલાં તેના પુત્ર હર્ષના જન્મ પછી તો એની અકળામણમાં વધારો જ થયો હતો. રાહુલને આ રીતે મુક્ત જીવન જીવતો જોઇએ મનોમન વધારે વ્યાકુળ રહેવા લાગ્યો.

રાહુલ ઘણીવાર એને અનેક સ્ત્રીઓ સાથેના પોતાના પ્રણવસંબંધીના કિસ્સા સંભળાવતો. આવી મોજીલી વાતો દ્વારા બંને એકબીજાની મજાક-મશ્કરી કરતા. જો કે વિવેકના મનમાં પોતે કોઇ સુખદ અનુભવ કે મનગમતી વસ્તુથી વંચિત રહી ગયો હોય તેવી એક ચસક અવશ્ય ઉઠતી. આમ તો લગ્ન પછી પણ અનેક સ્ત્રીઓ સાથે એનાં લફરાં ચાલતાં જ હતાં,પરંતુ રાહુલની સાથે સરખાવતાં એમની કોઇ વિસાત નહોતી.

હજી એક મહિના અગાઉ વિવેકના મનમાં એવો ખ્યાલ સુધ્ધાં નહોતો આવ્યો કે, રાહુલ માનસી માટે પણ બદદાનત ધરાવે છે. પણ ધીરેધીરે તેને એવી શંકા જાગી કે રાહુલ તેની પત્ની પર નજર બગાડી રહ્યો છે.

શરૃઆતમાં તો રાહુલ પોતાના ઘેર આવે. જાય, તે પણ માનસીને ગમતું નહીં, ત્યારે વિવેક જ રાહુલ સાથે મૈત્રી રાખવા ઇચ્છતો હોવાથી માનસીને ફોસલાવી. પટાવીને શાંત રાખતો.

ત્યાર પછી રાહુલની વાતચીત કરવાની રોચક શૈલી, માનસીના કુશળ ગૃહસંચાલનની પ્રશંસા અને હર્ષ સાથેના તેના પ્રેમાળ વર્તનથી વધતી જતી બંનેની મૈત્રીએ માનસીનું મન જીતી લીધું હતું.

રાહુલની આ કલાનિપુણતાથી વિવેક પણ ત્યારે મનોમન ખુશ થયો હતો. પરંતુ છેલ્લા એક મહિનાથી એને રાહુલ અને માનસી સાથે હળેમળે કે વાતચીત કરે તે જરાય ગમતું નહોતું. પોતાની ગેરહાજરીમાં રાહુલ હર્ષને રમાડવા કે બહાર લઇ જવા પોતાને ઘેર આવે તે પણ વિવેકને ના પસંદ હતું. રાહુલની બદદાનતનો ખ્યાલ આવતાં પળવારમાં જ તેની દ્રષ્ટિમાં રાહુલ મિત્રને બદલે શત્રુ બની ગયો હતો.

વિવેક એનાથી દૂર રહેવા લાગ્યો. આમ છતાં રાહુલ તો તેના શુષ્ક વર્તન પ્રત્યે આંખ આડા કાન કરી એના ઘેર આવતો રહ્યો.

વિવેક સમક્ષ સભ્યતાનો ડોળ કરતા રાહુલે માનસીને પોતાની પ્રેમજાળમાં ફસાવવાના પ્રયત્ન ચાલુ રાખ્યા. વિવેકને ન ગમતું હોવા છતાં માનસીના એની સાથેના ઘનિષ્ઠ સંબંધોને કારણે રાહુલ એને ત્યાં વાંછનીય વ્યક્તિ બનીને આવતો. માનસી પણ રાહુલની સારી સરભરાકરતી વિવેકને આ વાત આંખમાં કણાની જેમ ખૂંચતી. તેના દિલમાં અજંપાનો દરિયો ઘૂઘવતો હતો.

”શું માનસી પણ અવળે માર્ગે દોરાઇ ગઇ છે?’ આ પ્રશ્નથી ઉદ્ભવેલ ઇર્ષા ભાવથી વિવેક શાંતિથી ઉંઘી પણ શકતો નહીં. રાહુલના વર્તનનો ઉદ્દેશ પોતાના અનુભવના આધારે જાણી શકતો. તેથી એને રાહુલની બદદાનતનો ખ્યાલ આવી જ ગયો હતો. માનસી રાહુલ સાથે છૂટથી હસીને વાતો કરતી. તેથી એના મનમાં શંકા ઉદ્ભવતી હતી, પરંતુ તે માટેનો કોઇ પ્રત્યક્ષ પુરાવો એની પાસે નહોતો.

ઘણીવાર રાતે ઉંઘ ન આવે ત્યારે એ તટસ્થ ભાવે પોતાના દાંપત્યજીવનનું વિશ્લેષણ કરતો. ત્યારે એને ખ્યાલ આવ્યો કે પોતે માનસી પ્રત્યે કેટલી બેદરકારીથી વર્તન કરતો હતો. એને પોતાના મિત્રો સાથે રહેવાનું ને મોજ માણવાનું વધારે ગમતું. ઘરની તમામ જવાબદારી માનસી પર જ હતી.

વિવેકના બીજી ત્રણ-ચાર સ્ત્રીઓ સાથે અનૈતિક સંબંધ હોવાની માનસીને જાણ હતી. ઘણીવાર બીજી સ્ત્રીઓની સરખામણીમાં માનસીને અપમાનિત કરતી વાતો પણ એ કહી નાખતો.

જો કે સમય વીતવાની સાથે આ સંબંધો પર પૂર્ણવિરામ મુકાઇ ગયું હોવા છતાં બંને વચ્ચે એક પ્રકારની કટુતા રહી જ ગઇ હતી. પતિના પ્રેમથી વંચિત, એની બેદરકારી ને બેવફાઇથી દુ:ખી સ્ત્રી જ ઘણીવાર પરપુરુષ પ્રત્યે આકર્ષાય છે, તે વાત વિવેક પોતાના જ અનુભવ પરથી સારી રીતે જાણતો હતો.

છેલ્લા થોડા દિવસોથી વિવેકે માનસી સાથે વધુ નિકટતા કેળવવાનો અને તેમની એકધારી અરસિક જિંદગીમાં કંઇક સુખદ પરિવર્તન લાવવાનો પ્રયત્ન પણ કર્યો હતો. રાહુલની પ્રેમજાળમાં માનસીને ફસાતી બચાવવા માટે એણે પોતાનામાં પરિવર્તન પણ આણ્યું હતું.

હવે એ માનસી સાથે ગપ્પાં મારતો અને સુખદુ:ખની વાતો કરતો, તેને ફરવા લઇ જઇને એની મનગમતી વસ્તુઓ અપાવતો. આમ છતાં એની તથા રાહુલની વચ્ચે અનૈતિક સંબંધ હોવા અંગે વિવેકના મનમાં ઉદ્ભવેલ શંકા હજી યથાવત્ જ હતી. રાહુલની કેટલીક હરકતો એ પ્રકારની હતી જે શંકાના વમળને વધુ ઘુમરાવે.

ઘણીવાર ઇચ્છા હોવા છતાં એ માનસીને રાહુલ સાથેના સંબંધવિચ્છેદ વિશે હુકમ કરી શકતો નહીં. એ પોતાને દરેક રીતે માનસી કરતાં શ્રેષ્ઠ માનતો. પોતાનાથી દુ:ખી થઇને એ પરપુરુષ તરફ આકર્ષાય, એવા વિચારમાત્રથી એનો અહં ઘવાતો.

જો એ જબરદસ્તીપૂર્વક માનસીને રાહુલને મળતી અટકાવે તો એણે સ્વીકારવું પડે કે માનસી પણ રાહુલ પ્રત્યે આકર્ષાઇ છે, પરંતુ કોઇ પ્રકારના પુરાવા વિના આવું વર્તન કરવાથી પોતે માનસીની દ્રષ્ટિમાંથી ઉતરી જાય. વિવેક જાણતો હતો કે દાંપત્યજીવનમાં કસોટીની આવી કપરી ઘડી ઘણા યુગલોએ ભોગવવી પડે છે. આવા સમયે સાવધાનીથી કામ લેવું જોઇએ.

વિવેક જ્યારે અન્ય સ્ત્રીઓ સાથે સંબંધ બાંધતો, ત્યારે તેમના પતિઓને ‘બિચારા’ અને ‘બેવકૂફ’ માનતો. એ સ્ત્રીઓ સાથે પ્રેમાલાપ દરમિયાન તેમની પ્રશંસા કરતાં તે થાકતો નહીં. આજે એને પોતાને જ ‘બિચારા’ અને ‘બેવકૂફ’ પતિ તરીકે ગણાઇ. જવાનો ભય અત્યંત અપમાનજનક લાગતો હતો. એ મનોમન માનસીને ગાળો દઇ ક્રોધનો ઘૂંટડો ગળી જતો હતો.

ખરાબ વર્તનના કોઇ પુરાવા વિના તે પોતાના સહકાર્યકરને સ્પષ્ટ પણે સંબંધ વિચ્છેદ કરવાનું કહી શકે એમ નહોતો અને આજ કારણસર એ માનસી પર પણ રાહુલથી દૂર રહેવાની જબરદસ્તી કરી શકતો નહીં. આજે એ અગાસી પર છુપાઇને બંનેની કોઇ અવાંછનીય વર્તણૂક જોવા મળે તેનું ધ્યાન રાખતો હતો. એના મનમાં વારંવાર ઇર્ષા અને ક્રોધના ભાવ જાગતા હતા. પોતાની કાલ્પનિક દુનિયામાં એ તેમને પ્રેમાલાપમાં મગ્ન થઇ ગયેલાં નિહાળી રહ્યો હતો.

અચાનક એણે જોયું કે રાહુલ પોતાની આત્મીયતા વ્યક્ત કરતાં એક હાથ માનસીના ખભા પર મૂક્યો હતો ત્યારે એના મનમાં ઘૃણા જાગી. રાહુલ ક્યાંય સુધી માનસીને પ્રભાવશાળી ઢબે કંઇક કહેતો રહ્યો. માનસીએ પણ એનો હાથ ખસેડવાની કોઇ ચેષ્ટા કરી ન હતી. આ જોઇ વિવેકના ક્રોધનો પારો ઉંચો ચડતો જતો હતો.

માનસી અંદર આવવા માટે પાછળ ફરી કે રાહુલે એકદમ એનો હાથ પોતાના બંને હાથથી પકડી લીધો.હવે વિવેકની ધીરજનો અંત આવી ગયો. એ ક્રોધિત થઇ નીચેઉતરવા જતો હતો ત્યાં જ અચાનક ઊભો રહી ગયો. એણે જોયું કે માનસીએ રાહુલના ગાલ પર જોરદાર થપ્પડ મારી દીધી હતી. પછી એ ઝડપથી ચાલતી હોલમાં પહોંચી.

આ દ્રશ્ય અગાશીમાં ઊભેલા વિવેક ઉપરાંત લોનમાં બેઠેલા બીજા ચાર-પાંચ લોકોએ પણ જોયું હતું. રાહુલ પણ નીચું જોઇ ચૂપચાપ અંદર આવ્યો હતો. વિવેકે નીચે આવીને જોયું તો એ માનસી સાથે કંઇ વાત કરવાની કોશિષ કરતો હતો. માનસીના ચહેરા પર નારાજીના ભાવ સ્પષ્ટ વરતાતા હતા. લગભગ પાંચ મિનિટ વાતચીત કર્યા બાદ રાહુલ ત્યાંથી જતો રહ્યો. માનસી હવે થોડી શાંત અને સહજ લાગતી હતી.

ઘેર આવ્યા બાદ વિવેક કે માનસી બંનેમાંથી કોઇએ આ ઘટના વિશે વાત ન ઉખેડી. માનસી કપડાં બદલી સાવ ગુમસુમ થઇ આંખો બંધ કરી પથારીમાં સૂઇ ગઇ. જો માનસીએ પોતે જ આ વાત એને કહી દીધી હોત, તો વિવેક એને નિર્દોષ માની લેત. વિવેક માનસી કંઇ કહે તેની રાહ જોતો રહ્યો પરંતુ એ કંઇ બોલી નહીં.

વિવેક આ ઘટનાને બે પ્રેમીઓ વચ્ચેનો અણબનાવ સમજી વધારે ગુસ્સે થયો. પછી પાછળથી બંને વચ્ચે સુલેહ થઇ ગઇ હોય એમ લાગતું હતું. છેવટે આ પ્રેમપ્રકરણનો કાયમ માટે અંત આણવા ને માનસીના મોંએથી સાચી વાત કઢાવવા માટે એણે માનસી સાથે આક્રમક ઢબે વાતચીત કરવાનું નક્કી કર્યું.

એણે ગંભીર સ્વરે મોટેથી કહ્યું, ”માનસી, બેઠી થા, મારે તારી સાથે થોડી વાતચીત કરવી છે.”

”શી વાત છે?” માનસીએ એની સામે જોઇ ધીમેથી પૂછયું. વિવેકના ચહેરા પર વધારે ગંભીરતા અને રોષના ભાવ જોઇ એ પથારીમાં બેઠી થઇ ગઇ.

”તું આટલી ઉદાસ, પરેશાન અને ગભરાયેલી કેમ લાગે છે?”

”કંઇ નહીં. મારું માથું ખૂબ દુ:ખે છે” એ પળવાર ચૂપ રહીને બોલી.

વિવેક એકાએક ઉત્તેજિત સ્વરે બોલ્યો ”માનસી, તું માને છે એટલો હું નાદાન અને અંધ નથી. આજે ક્લબમાં જે કંઇ બન્યું, તે મેં સગી આંખે જોયું છે, છેલ્લાં કેટલાંય અઠવાડિયાથી હું ઘણું બધું જોવા છતાં ચૂપચાપ સહન કરતો આવ્યો છું, પરંતુ આજે જે કંઇ બન્યું તે વિશે હું તારા મોંએથી સાંભળવા ઇચ્છું છું.”

”શું જોયું છે તમે, અને શું જોતા આવ્યા છો? બોલો, મને પણ ખબર પડે..” માનસીના સ્વરમાં સ્પષ્ટ નારાજી હતી.

”તો તું પણ સાંભળી લે. રાહુલ સાથે તું આમ મર્યાદા ઉલ્લંઘીને હળેમળે છે. તે હું જાણું છું.”

”તમે કેવી વાત કરો છો? આ રીતે કોઇ પ્રકારના પુરાવ વિના તમે મારા પર આરોપ..” માનસીને અધવચ્ચે જ બોલતી અટકાવી વિવેક ગુસ્સે થઇ બરાડયો, ”બસ, મૂંગી મર. મારે કંઇ સાંભળવું નથી. તારા ‘ના’ કહેવાથી વાસ્તવિક્તા બદલાઇ જવાની નથી. હું એ બદમાશને બરાબર ઓળખું છું. તું આ રીતે મારી સાથે વિશ્વાસઘાત કરીને ઘરની આબરૃના ધજાગરા ઉડીડીશ, એવી મને ખબર નહોતી. આજે તારે આની સજા જરૃર ભોગવવી પડશે.”

”સજા? પણ મેં એવું શું કર્યું છે, વિવેક? તમે કયા પુરાવાના આધારે મારા ચારિત્ર્ય પર આવું આળ મૂકો છો?” ક્રોધ અને અપમાનને લીધે એનો સ્વર ધુ્રજતો હતો.

”મને એ વાતનો જવાબ આપ કે આજે ક્લબની લોનમાં બધાંની હાજરીમાં તારા ખભા પર હાથ મૂકવાની રાહુલે હિંમત કેમ કરી? કોણ જાણે મારી ગેરહાજરીમાં ઘરમાં શું થતું હશે! હવે કહે કે આ તમામ આરોપ નિરાધાર છે?”

માનસી થોડીવાર મૌન રહ્યા પછી બોલી ”ઓહ, એમ વાત છે? તમે ત્યાર પછીની ઘટનાની વાત ન કરી, મેં રાહુલને મારેલી થપ્પડ મારો પ્રેમ પ્રદર્શિત કરતી હતી?”

”એ થપ્પડ માર્યા પછી એ તને મનાવતો હતો તે પણ મેં જોયું હતું. બોલ, તારા પ્રેમી સાથે કઇ બાબત અંગે અણબનાવ થયો હતો? તારા સિવાય બીજી સ્ત્રીઓ સાથે ચાલતાં એવાં લફરાંની તને ખબર પડી ગઇ હતી?” વિવેકનો ચહેરો વિકૃત લાગતો હતો.

આશ્ચર્યચકિત બની માનસી ચૂપચાપ થોડીવાર સુધી, વિવેકની સામે તાકી રહી. પછી એ બોલી, વિવેક તમે પૂછયું છે એટલે હું નિર્દોષ હોવા છતાં સ્પષ્ટતા જરૃર કરીશ, પહેલાં તમે કહો, કે તમે જ્યારે પારકી સ્ત્રીઓ પાછળ ફરતા ત્યારે હું ઝઘડો કરતી, રડતી, પણ તમને ક્યારેય સ્પષ્ટતા કરવાની જરૃર લાગી હતી ખરી?”

”વાત બદલી નાખવાની કોશિશ ન કર, માનસી.”

”તમે સાચી વાત જાણવા માંગો છો ને? તો સાંભળો, રાહુલ આજે મારી સમક્ષ એના પોતાના હલકા ચારિત્ર્યનું જ નહીં, પણ તમારી અનૈતિક વર્તણૂકનું પણ વર્ણન કરી રહ્યો હતો.”

”એટલે તું કહેવા શું માંગે છે?”

”આજે એણે મને તમારી સ્ટેનો મોના વિશે જણાવ્યું, જેની સાથે તમે એના ઘરે અનેકવાર મોજ માણી છે. તમારા સહકાર્યકર મુકેશની પત્ની પ્રિતી સાથે તમે રચેલા પ્રેમના નાટક વિશે પણ તેણે મને જણાવ્યું. એટલું જ નહીં, એની પરિચિત યુવતીઓ સાથે ઓળખાણ કરાવવા તમે એની કેટલી ખુશામત કરતા હતા. તે વિશેપણ તે કહેતો હતો.”

પોતાના અંગત જીવનની ખરી બાબતોનું વર્ણન માનસી પાસેથી સાંભળીને વિવેકનો ચહેરો ધોળી પૂણી જેવો ગયો, આમ છતાં ઉપરછલ્લી રીતે મક્કમતા દર્શાવતાં એણે કહ્યું, ”એ એક નંબરનો બદમાશ અને જૂઠું બોલનાર છે. તને ફોસલાવવા માટે એણે કપોળકલ્પિત વાતો કહી છે. તારા પતિ વિરુધ્ધ તારા મનમાં ઝેર ભરવા માટે જ એણે તારા ખભા પર હાથ મૂક્યો હતો ને તારો હાથ પકડયો હતો?”

”તમારાં પરાક્રમોનું વર્ણન કરતી વખતે એણે મારા ખભા પર એનો હાથ મૂક્યો હતો. મને તો ત્યારે એ વાતનો ખ્યાલ પણ નહોતો. હું તો સ્તબ્ધ બની તમારા વિશ્વાસઘાતને સમજવાની કોશિશ કરતી હતી.”

”ત્યારે તેં અન વિચાર્યું કે એ બદમાશ તને આ બધું શા માટે કહી રહ્યો છે?”

મને પાછળથી ખ્યાલ આવ્યો કે એ મારા તમારા પ્રત્યે ઘૃણા ઉત્પન્ન કરવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યો હતો. એ મને સમજાવતો હતો કે, તમારા જેવા બેવફા માણસ સાથે વફાદારી પૂર્વક રહેવું જરૃરી નથી. વિવેક તમારા લીધે સ્ત્રીઓ સમક્ષ તો હું ઘણીવાર અપમાનિત થઇ છું.”

આટલું કહેતાં માનસીની આંખોમાંથી શ્રાવણ-ભાદરવો વરસવા લાગ્યા. વિવેકને એનાં આંસુઓમાં ક્યાંય બનાવટ હોય તેમ લાગતું નહોતું.

એ ચુપચાપ સાંભળતો રહ્યો. માનસીએ રૃંધાયેલા સ્વરે આગળ કહ્યું. ”મને એ ખ્યાલ આવતો હતો કે રાહુલ જે કંઇ કહેતો હતો, તે ખોટું નહોતું. તમારી પત્ની હોવાથી મેં મારી ફરજ બજાવતાં એને તમારી વિરુધ્ધ વિશેષ કંઇ ન કહેવાનું કહ્યું. જ્યારે એ ન માન્યો અને હું એની પાસેથી ખસવા ગઇ, ત્યારે એ બદમાશે પોતાનો વાસનાસભર પ્રેમ મારી સમક્ષ પ્રકટ કરતાં મારો હાથ પકડી લીધો.”

માનસી ફરી રડવા લાગી. એની વાત સાંભળી જડ બની ગયેલા વિવેકને શું કરવું તે સમજાતું નહોતું. એણે કહ્યું, ”માનસી, એમે મને તારી દ્રષ્ટિમાં નીચો ધેકાડવાનો પ્રયત્ન કર્યો. તારા અપમાનની તેં એને યોગ્ય સજા આપી છે. હવે વધારે ન રડીશ, નહીં તો તારું માથું દુખશે.”

પોતાનાં આંસુ લૂછતાં માનસીએ પહેલાં કરતાં સહેજ શાંત સ્વરે કહ્યું, ”સજાને લાયક તો એ હતો જ, પરંતુ મેં એના કોઇ ગેરવર્તન બદલ આ સજા નથી કરી. એ મારા પતિને ચારિત્ર્યહીત સાબિત કરવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યો હતો. મારી સમક્ષ પ્રણયનિવેદન કરીને એણે તેના પોતાના હલકા ચારિત્ર્યનો પુરાવો તો જાતે જ આવી દીધો હતો.

એ મારી સાતે અનૈતિક સંબંધ બાંધવા ઇચ્છતો હતો. એ આપણા ઘરે આવે ત્યારે હું તેમની મહેમાનગતિ એટલા માટે કરતી હતી કેમકે એ તમારી તમારી ઓફિસમાં તમારાથી સિનિયર છે. સારો વર્તાવ કર્યો હોય તો તમારું માન પણ સચવાય.

વિવેક, આ માગણી પાછળ એની એવી ધારણા હતી કે, તમારા બંનેની માફક હું પણ બદચલન છું. અને એણે ફેંકેલી જાળમાં ફસાઇ જઇશ. પરંતુ રાહુલે રોંગ નંબર લગાવ્યો હતો. માનસી પાસે તેના મલિન ઇરાદા સફળ થવાના નહોતા.

એ નિમ્ન કક્ષાના માણસે મારા તરપથી કોઇ પ્રકારનો સહયોગ ન મળવા છતાં આ પ્રકારની કોઇ ઇચ્છા પ્રકટ ન થવા છતાં માની લીધું કે હું એક ચારિત્ર્યહીન સ્ત્રી છું. એની આવી વિકૃત માનસિક્તા, ક્લુષિત વિચાર અને ગંદી ધારણા માટે જે સજા મળવી જોઇએ, તે તો મેં એને કરી જ છે.”

આટલું કહ્યાં બાદ રડતી – રડતી માનસી બાથરૃમમાં મોં ધોવા ચાલી ગઇ. વિવેકને થયું કે માનસી પર શંકા કરીને આજે એ પોતે એની તથા પોતાની દ્રષ્ટિમાંથી ઉતરી ગયો હતો. એને પોતાને પોતાના કલંકિત ભૂતકાળ પ્રત્યે ઘૃણા જાગી હતી. એ ક્યાંય સુધી વિચારતો રહ્યો, ‘માનસીની માફી માંગીને શું તે માનસીએ તેના પર તથા તેના જેવા બીજા દગાખોર પરિણીત પુરુષો પર મૂકેલા આક્ષેપોમાંથી મુક્ત થઇ શકશે ખરી?”

– જયેન્દ્ર શાહ

કાકવંધ્યા – ચુનીલાલ મડિયા

Standard

કાકવંધ્યા – ચુનીલાલ મડિયા

 

વાસવીની છાતીના ધબકારા વધી ગયા. પોતા ઉપર જ ટ્રેઇન ધસી આવતી હોય એવી ભયભીત રેખાઓ એના મોઢા પર અંકાઈ ગઈ. નૈષધે વધારે અકળામણ અનુભવી.

સપનાંની પાંખે ચડીને બંને સાથીઓ જાણે આકાશમાં ઊડતા હતા- ઊંચે… ઊંચે… આકાશના તારલાથી પણ ઊંચે… અને એમાં એક દિવસ વાસવીને ધરતી પર પાછું આવી જવું પડયું.

ઝલક, ઝમક ને ઝળહળાટ વડે વાતાવરણ ઝાકઝમાળ હતું. એરકન્ડિશન્ડ ઑડિટોરિયમનું વિશાળ પ્રાંગણ પ્રેક્ષકોથી ચિકાર ભરાઈ ગયું હતું. નિયૉંલાઇટની ઉજમાળી રોશનીમાં પચરંગી શહેરના પ્રેક્ષકગણે વિવિધરંગી વસ્ત્રોનો જાણે રંગમેળો રચી દીધો હતો. સાડી, સ્કર્ટ, શુલ્વાર અને સ્લેક્સ સુધીનાં એ વિવિધ શૈલીના વસ્ત્ર પરિધાનમાંથી એટલી જ વૈવિધ્યભરી સુવાસો ઊડતી હતી.

અર્કો અને અત્તરો.. સેન્ટ અને સ્નોક્રીમ… યાર્ડલી અને કેટ્ટી… મોનાલિઝા અને ઇવનિંગ ઇન પેરિસ… વિવિધ મહેંક વડે માદક ને મત્ત બનેલા વાતાવરણમાંથી પાગલ હવાનું ગાન ગુંજતું હતું. અલબત્ત, એ ગાનમાં સ્વર કે શ્રુતિની સંવાદિતા નહોતી, બલકે કલબલાટ ને કોલાહલ હતો પણ એ કલશોરમાં જ એક પ્રકારનું કાવ્ય હતું ને!

દરવાજા નજીક ઊભીને આતુર નયને નૈષધની રાહ જોઈ રહેલી વાસવી પણ આ કોલાહલના કાવ્યનું પાન કરી રહી હતી. એની નજર અત્યારે પ્રેક્ષકોની ફેશનપરેડ ઉપર નહોતી. એની એક આંખ કાંડા ઘડિયાળના કાંટા ઉપર મંડાઈ હતી, બીજી આંખે એ ફૂટપાથ પર આવીને ઊભી રહેતી મોટર ગાડીઓને અવલોકી રહી હતી. કોઈ ટુ-સીટરમાંથી નૈષધ ઊતરે છે?

પિક્ચર શરૃ થવાનો સમય ભરાતો ગયો તેમ તેમ થિયેટરના પ્રવેશદ્વાર પર થોભતી ગાડીઓની સંખ્યા પણ વધતી ગઈ. કિસમ કિસમની ગાડીઓમાંથી કિસમ કિસમના પ્રેક્ષકો ઊતરતા હતા. બાળકો ને વૃદ્ધો, યૌવનાઓ ને પ્રૌઢાઓ, નવોઢાઓ ને ત્યક્તાઓ… બે-અઢી કલાક માટે જ એકત્રિત થયેલા પંખીના મેળા જેવા આ માનવ સમુદાયમાં અભિનેત્રીઓ હતી,

અભિસારિકાઓ હતી, એકાકિનીઓ હતી. વાસવી સમી વાસકસજ્જાઓ પણ હતી. અસાધારણ સભાનપણે વાસવીએ સજેલા વસ્ત્રાભૂષણ પરથી સ્ત્રીહૃદયના કોઈ જાણભેદુ સહેજે કલ્પી શકે અને એ કલ્પના સાવ સાચી પણ પડે કે વાસવી પોતાના પ્રિયપાત્રની પ્રતીક્ષા કરી રહી હતી. ઘડિયાળનો કાંટો આગળ વધતો હોય તેમ તેમ પ્રતીક્ષા કરતી આ પ્રેયસીની ધીરજ ખૂટતી જતી હતી.

વાસવીને વધારે અકળામણ તો એ કારણે થતી કે પોતે જ્યારે રસ્તા પરથી પસાર થતી ગાડીઓ તરફ તાકી રહી હતી, ત્યારે આજુબાજુ ઊભેલા કુતૂહલપ્રિય પ્રેક્ષકો વાસવી ભણી તાકી રહ્યા હતા. કોલેજકાળમાં ‘મિસ મેડિકો’નું બિરુદ મેળવી ચૂકેલી આ રૃપસુંદરી આમે ય આકર્ષક તો હતી જ, પણ અત્યારે ખૂણામાં એકલીઅટૂલી, એક હાથમાં અદ્યતન પર્સ અને બીજા હાથમાં મોંઘોદાટ ફર કોટ લઈને ઊભેલી વાસકસજ્જા વધારે ધ્યાન ખેંચી હતી.

પિક્ચર શરૃ થાય છે એ સૂચવતી ઘંટડી વાગી ત્યારે તો વધારાની ટિકિટ કેન્સલ કરાવવી છે કે કેમ, એવો પ્રશ્ન પણ બે-ચાર પ્રેક્ષકો પૂછી ગયા અને એ સહુને વાસવીએ રોષભરી ના સંભળાવી દીધી. પછી નૈષધ ઉપર મનમાં ને મનમાં રોષ ઠાલવી રહી :’આજે શનિવારે ક્લિનિકમાં હાફ-ડે હોય છે છતાં નૈષધ ટાઇમ જાળવી શકતો નથી! કોણ જાણે શું કરતો હશે?..’ પણ બીજી જ ક્ષણે એનો રોષ ઊતરી ગયો. વિલંબનું વાજબીપણું પોતે જ શોધી કાઢ્યું :’કદાચ છેલ્લી ઘડીએ કોઈ કોમપ્લિકેટેડ કેઇસ આવી પડયો હશે… ગાઇનેકોલૉજિસ્ટનું ભલું પૂછવું, કઈ ઘડીએ રોકાઈ જવું પડે એ કેમ કહી શકાય?’

ઘંટડી વાગતાંની સાથે જ પ્રેક્ષકો ઑડિટોરિયમમાં દાખલ થઈ ગયા, તેથી પ્રાંગણ સાવ ખાલી ખાલી લાગવા માંડયું. હવે તો નૈષધની રાહ જોઈ જોઈને વાસવીને કંટાળો આવવા લાગ્યો. પિક્ચરમાં આવવાને બદલે બીજો કોઈ કાર્યક્રમ ગોઠવ્યો હોત તો વધારે સારું થાત એમ પણ વિચારી રહી. કોને ખબર છે, આ ચિત્ર કેવુંક નીકળશે!

અરે, નામ પણ કેવું વિચિત્ર ને જડબાતોડ છે :યુકીવારીસૂ. પ્રાંગણની દિવાલ પર ચાલુ ચિત્રોના કેટલાક ‘સ્ટીલ’ અને બીજું સાહિત્ય ટાંગવામાં આવેલું. નૈષધ આવી પહોંચે ત્યાં સુધી સમય પસાર કરવાના ઇરાદાથી વાસવી એ તસવીરો તરફ વળી. વાંચ્યુ ત્યારે ખબર પડી કે જાપાની ભાષામાં ‘યુકીવારીસૂ’નો અર્થ ‘બરફનું પડ ભેદીને ઊગી નીકળેલું ફૂલ’ એવો થાય છે.

યુકીવારીસૂ એટલે હિમપુષ્પ… વાહ!… તસવીરો જોઈ તો એમાં રોકડાં ત્રણ જ પાત્રો દેખાતાં હતાં :બાળક, માતા અને પિતા. વાસવી અનિમિષ નયને એ નમણા જાપાની બાળકના નિર્દોષ ચહેરામહોરા તરફ તાકી રહી હતી, ત્યાં જ દૂરથી મોટરનું પરિચિત ભૂંગળું સંભળાયું. જોયું તો સામેના રસ્તા ઉપર નૈષધ પોતે જ ‘ફિઆટ’ને પાર્ક કરી રહ્યો હતો.

‘ઓહ! આઇ એમ સૉ… સોરી ફોર બીઇંગ લેઇટ!’ શ્વાસભેર આવી પહોંચતા નૈષધે મોડા પડયા બદલ માફી માગી.

‘પણ ક્યાં હતો અત્યાર સુધી?’

‘ઑપરેેેશન થિયેટરમાં હતો, બીજે ક્યાં?’ નૈષધે કહ્યું, ‘સિઝેરિયન ઑપરેશન આવી પડેલું. પાકા ચાર કલાક લાગ્યા અને પછી તારે માટે કેશ્યુ નટ્સ લેવા ફાઉન્ટન તરફ ફરીને આવ્યો એમાં વધારે મોડું થયું.’

ઑપરેશનની વાત સાંભળી વાસવીના ઝલકભર્યા મુખારવિંદ પરથી નૂર ઊડી ગયું. ગભરાઈને પૂછ્યું :’સિઝેરિયન ઓપરેશન?’

‘હા, બરોબર તારા જેવું જ… મિરેક્યુસલ!’ નૈષધ શસ્ત્રક્રિયાની સફળતા બદલ ગર્વભેર બોલતો હતો :’આ કેઇસ તો મારે ‘લેન્સેટ’માં રિપોર્ટ કરવો પડશે…’

‘બાળક બચી ગયું?’ વાસવીએ ચિંતાતુર અવાજે પૂછ્યું.

‘બાળક ને માતા બેયને બચાવી લીધા છે! મેં કહ્યું નહીં, તારા જેવો જ કેઇસ હતો – એક્ઝેટલી પેરેલલ!’ અંદર પ્રવેશતા નૈષધે ઉમેર્યું :’આ કેઇસમાં પણ હવે માતાને ફરી વાર બાળક નહિ થઈ શકે. તારી જેમ જ ઑપરેશન કરી નાખવું પડશે.’

પડદા ઉપર મજાનું ન્યૂઝરિલ ચાલતું હતું. કોઈ પ્રધાન કશાકનું ઉદ્ઘાટન કરી રહ્યા હતા પણ પ્રધાનની વરવી શિકલ જોવામાં વાસવીને જરાય રસ નહોતો. એનું મન તો આ થિયેટરમાંથી ઊડીને નૈષધના ઑપરેશન થિયેટરમાં જઈ બેઠું હતું. સિઝેરિયન ઓપરેશન અને પછી  કદી ગર્ભાધાન ન થઈ શકે એવી શસ્ત્રક્રિયા.. નૈષધે બે-ત્રણ વાર ઔપચારિક ઢબે પૂછ્યું :’તબિયત કેમ છે?’ પણ અન્યમનસ્ક વાસવીએ એ પ્રશ્ન સાંભળ્યા જ નહિ.

નૈષધ વિચારમાં પડી ગયો.

મુખ્ય ચિત્ર શરુ થતાં વાસવીએ પરદા પર જિજ્ઞાાસાભરી નજર નોંધી. બહારગામ ગયેલા પતિના આગમનની રાહ જોતી એક નવોઢા ઘરમાં સાજસજાવટ કરે છે, નાનાં મોટાં હરેક રાચ સાથે પોતાના નવપ્રણયની મધુર સ્મૃતિઓ સંકળાયેલી છે. આજે આવી પહોંચનાર પતિને પોંખવા એ પ્રોષિતભર્તૃકા થનગની રહી છે. દંપતીએ સાથે જઈને ખરીદેલું મનગમતું ઘડિયાળ, હવે મિલનની કેટલીવાર એ સમય બતાવે છે. પોતાના હૈયાના દીવડાના પ્રતીક સમા દીપકો ઘરમાં ઠેર ઠેર પેટાવીને ઉજમાળે ગૃહાંગણે એ પ્રતીક્ષા કરી રહી છે.

નૈષધે નિયમ મુજબ વાસવી સમક્ષ કાજુ ધર્યા પણ વાસવીએ એમાંથી એક પણ કાજુ ઉપાડયો નહિ.

આખરે એ ઉજમાળા ઘરને બારણે ટકોરા પડયા. પત્નીએ ઊછળતે હૈયે બારણું ઉઘાડયું તો પતિને બદલે એક છોકરો ઊભો હતો. એના હાથમાં એક ચિઠ્ઠી હતી, એ વાંચીને ગૃહિણી ડઘાઈ ગઈ. મરણસજાઈએ પડેલી એક માતાએ પોતાના આ પુત્રને, તરણોપાય તરીકે એના સાચા પિતાને આંગણે મોકલી આપ્યો હતો. પત્નીને માટે આ ભારે વસમો અનુભવ હતો. આ અણધાર્યા આઘાતમાંથી એને કળ વળે એ પહેલાં તો પતિનો તાર પણ આવી ગયો કે હું ચાર દિવસ મોડો આવીશ. હવે?.. હવે શું?…

નૈષધને નવાઈ લાગી. રોજ તો હોંશે હોંશે કાજુ ખાનાર વાસવી આજે આ સૂકા મેવાને સ્પર્શતી પણ કેમ નથી? પરદા પર એવું તે શું જોવાનું છે કે એને મારા તરફ નજર સુધ્ધાં કરવાની નવરાશ નથી?

વણતેડાવ્યા આવી ઊભેલા બાળકે ગૃહિણીનું ચિત્તતંત્ર ડહોળી નાખ્યું. રોષ અને કરુણા વચ્ચે એ ઝોલાં ખાવા લાગી. આખરે રોષ ઓસરી ગયો ને માતૃહૃદયમાં વાત્સલ્યનું ઝરણું ફૂટયું. બાળકને રીઝવવા એ પોતે બાળક બની ગઈ. પતિની ગેરહાજરીમાં બન્નેએ ખૂબ ખૂબ ખેલ ખેલ્યા. પ્રાણીઘરમાં ફરી આવ્યા. ચગડોળમાં બેસી આવ્યાં. બહુ મઝા કરી. પત્નીએ પોતાના ભાવિ બાળક માટે સજાવી રાખેલા રમકડાનો આખો ઓરડો આ પારકા જણ્યાને સોંપી દીધો.

બાળકને એના દિલની દુનિયા સાંપડી ગઈ. અરે, આ ઓરડામાં કેટકેટલા દોસ્તો હતા! ચાવી આપતા જ ચાલવા માંડે એવો હાથી હતો, જિરાફ હતું, હરણ હતું…!

વાસવીએ ઊંડો પરિતોષ સૂચવતો ઉચ્છ્વાસ મૂક્યો ત્યારે નિરુત્સાહિત થયેલા નૈષધને જરા ઉત્સાહ આવ્યો. એણે વાસવીનો હાથ પકડવા પ્રયત્ન કર્યો પણ વાસવીએ એ પાછો ખેંચી લીધો! વાસવી આજે આવી વિચિત્ર રીતે કેમ વર્તે છે? આમ તો હરેક ચિત્ર જોતી વેળા હાથમાં હાથ પરોવીને બેસનારી આ તરુણીને આજે થયું છે શું?

… ચોથે દિવસે પતિનું આગમન થયું. આવતાંની વાર જ એ પલટાયેલી પરિસ્થિતિ પામી ગયો… દંપતીના નિર્બંધ પ્રેમવિનિમય આડે બાળક જાણે કે અડીખમ દીવાલ બની રહ્યો હતો. પતિએ પત્નીને વિશ્વાસમાં લેવાનો પ્રયત્ન કર્યો. પોતાની પૂર્વજીવનની વાત અથતિ કહી સંભળાવી. યુદ્ધકાળમાં બૉમ્બગોળાની ભીષણ અગનવર્ષા વચ્ચે પોતાની સાથે આપત્તિમાં સપડાયેલી એક અસહાય તરુણીની કથા કહી સંભળાવી. સમાન આફત વચ્ચે સપડાયેલા બે માનવીઓ વચ્ચેના અનિવાર્ય સખ્યનું પરિણામ આ બાળકરૃપે રજૂ થયું છે એવો એકરાર કર્યો.

એમાં કોઈનો દોષ નહોતો. એ ભયોન્માદ દશા દૈવની જ સરજત હતી. હું બેવફા નથી બન્યો. મેં ખુટામણ નથી કર્યું. હું માત્ર સંજોગોનો ભોગ બન્યો છું. મારું આ સ્ખલન નિભાવી લો! નિભાવી લો! આ હૃદયદ્રાવક કથની સાંભળીને પત્નીનું કઠણ હૃદય પણ પીગળ્યું. બરફનું અભેદ્ય પડ ઓગળવા લાગ્યું અને એમાંથી વાત્સલ્યનું બીજ અંકુરિત થવા લાગ્યું. સરળહૃદય સુંદરી ધુ્રસકે ધુ્રસકે રડી પડી…

વાસવીએ પર્સમાંથી રૃમાલ કાઢ્યો. નૈષધ મૂંગો મૂંગો જોઈ જ રહ્યો. વાસવીએ આંખ લૂછી ત્યારે જ નૈષધને ખબર પડી કે એ રડી રહી છે. હવે એને કાજુ આપીને રીઝવવાનું અશક્ય હતું. નૈષધ અસહાય બનીને – પરદા પરના કથાનક જેટલો જ અસહાય બનીને – ચલચિત્રના આવા વિલક્ષણ કથાવસ્તુ અંગે અકળામણ અનુભવી રહ્યો.

… શાણા બાળકને સમજતાં વાર ન લાગી કે પોતે આ દંપતીના સુખી દામ્પત્યમાં કલહનાં બીજ રોપી રહ્યાં છે. પોતે આ ઘરમાં અણગમતો છે, અળખામણો છે એમ સમજતા અહીંથી ચાલી નીકળવાની એણે તૈયારી કરી. વિદાય લેવાની? ઘરનાં ધણિ ધણિયાણિની વિદાય તો લેવાની નહોતી,પણ પેલા આપ્તજન જેવાં બની ગયેલાં રમકડાને તો છેલ્લી સલામ કહેવી પડે ને! હાથમાં પેટી લઈને જતાં જતાં, આંસુભરી આંખે એ એ રમકડાં- પ્રાણી તરફ તાકી રહ્યાં. કણ્વાશ્રમમાંથી શકુંતલાની વિદાય વેળાએ તો જીવતાં હરણાંએ ગ્લાનિ અનુભવી હતી; પણ અહીં તો કાગળ- કપડાંનાં નિર્જીવ પ્રાણીઓ રડતાં લાગ્યાં.

વાસવીએ ફરી આંખ લૂંછી. હવે નૈષધને કશું બોલવા-ચાલવાના હોશ નહોતા રહ્યા. એને લાગ્યું કે પોતે આજે ખોટા સ્થળે આવી ભરાયો છે.

… ગૃહિણીએ જોયું કે છોકરો ચાલ્યો ગયો છે, ત્યારે એના પેટમાં ફાળ પડી. બારીમાંથી બહાર નજર કરી તો છોકરો જે રીતે આવ્યો હતો, એ જ રીતે રેલવેના પાટા ઉપર એક હાથમાં પેટી ઝુલાવતો પાછો જતો હતો. ગૃહિણી સફાળી રેલને પાટે પાટે એની પાછળ દોડી. સામે દેખાતા સિગ્નલનો હાથો પડી ગયો હતો એ પરથી સમજાયું કે આ પાટા પર તો ટ્રેન આવી રહી છે… બાળકને બચાવી લેવા એ વધારે ઝડપથી દોડી. પત્ની તથા બાળક મોતના મુખમાં જઈ રહ્યાં છે એમ જણાતાં પાછળ પતિએ પણ દોટ મૂકી. સામેથી ઉપરાછાપરી તીણી વ્હિસલ વગાડતી, માર માર કરતી ઝડપે ગાડી આવી રહી હતી.

વાસવીની છાતીના ધબકારા વધી ગયા. પોતા ઉપર જ ટ્રેઇન ધસી આવતી હોય એવી ભયભીત રેખાઓ એના મોઢા પર અંકાઈ ગઈ. નૈષધે વધારે અકળામણ અનુભવી.

… પિતાએ જોયું કે પાટા પર સામેથી સાક્ષાત્ યમરાજ વિદ્યુત ગતિએ આવી રહ્યા છે અને એમના જડબામાં બન્ને જીવ અબઘડીએ જ હોમાઈ જશે. દિલ ધડકાવનારું આ દ્રશ્ય જોઈ માત્ર પિતાનો જ નહિ, પ્રેક્ષકોનો જીવ પણ તાળવે ચોંટયો હતો.

આંખના પલકારા જેટલી વારમાં જ ત્રણેય પાત્રોનો કચ્ચરઘાણ નીકળી જશે એમ લાગતું હતું… અને ત્યાં જ પતિએ બન્ને જીવોને આંબી લીધા. લગોલગ આવી પહોંચેલી ટ્રેન તળે એમને પિલાઈ જતા અટકાવવા પોતે હડસેલો મારી દીધો અને ત્રણેય જીવ પાટાની બાજુ પર ગબડી પડયા. ગાડી પસાર થઈ ગઈ અને આખુ કુટુંબ હેમખેમ ઊગરી ગયું…

અદ્ધર શ્વાસે અવલોકી રહેલી વાસવીનો શ્વાસ હેઠો બેઠો. નૈષધે પણ એટલા પ્રમાણમાં રાહત અનુભવી.

… અને પરદા પર દ્રશ્ય બદલાયું. મોતના મુખમાંથી ઊગરી ગયેલાં ત્રણેય પાત્રો પાછાં ધેર આવ્યાં. દંપતીના જીવન પર ઘેરાયેલાં વાદળ વીખરાઈ ગયાં. ઘરમાંથી ઉદાસીનતાનો અંધકાર ઓગળી જતાં ચોગરદમ પ્રસન્નતાનો પ્રકાશ રેલાઈ રહ્યો….

ચિત્ર પૂરું થયા પછી પણ વાસવી ખુરશીમાં જ બેસી રહી. આજુબાજુ બેઠેલા સહુ લોકો ઊભા થઈને દરવાજા તરફ ચાલ્યા, ત્યારે નૈષધે એને કહેવું પડયું કે ખેલ ખતમ થયો છે.

વાસવી જાણે કે તંદ્રામાંથી જાગી અને નૈષધની પાછળ પાછળ ચાલી.

છબીઘરમાંથી બહાર નીકળતાં ઠંડો પવન ફૂંકાવા માંડયો હતો; તેથી નૈષધે વાસવીને ફર-કોટ પહેરાવ્યો.

‘કેમ પિક્ચર કેવું લાગ્યું?’ નૈષધે વાસવીને વાતચીતમાં પ્રેરવા ખાતર જ પૂછી નાખ્યું.

જવાબમાં વાસવી  પોતાની વેધક આંખો નૈષધ ઉપર નોંધી રહી. એ મૂંગી નજરનો તાપ જીરવવો નૈષધ માટે મુશ્કેલ હતો. મોટાં મોટાં ડગ ભરીને એ આગળ નીકળી ગયો અને ફિઆટનું બારણું ઊઘાડીને ઊભો રહ્યો.

વાસવી રુઆબભેર – જાણે કે પોતાના અધિકારની રૃએ સ્ટીઅરીંગ વ્હિલ ઉપર બેસી ગઈ.

‘આજે હું હાંકુ તો કેમ?’ નૈષધે બીતાં બીતાં સૂચવ્યું.

‘કેમ ભલા, હું ડ્રાઇવિંગ ભૂલી ગઈ છું?’ વાસવીએ કટાક્ષમાં પૂછ્યું અને નૈષધ કશો ખુલાસો કરે એ પહેલાં તો આ માનુનીએ એકસેલરેટર પર પગ દબાવી દીધો. નિયમ એવો હતો કે, બન્ને જણાં સાથે હોય ત્યારે વાસવીએ જ ગાડી હાંકવાની. નૈષધ એ વણલખ્યા નિયમને આધીન થઈને ચૂપચાપ બાજુ પર બેસી ગયો. બ્રેક છૂટી અને ટુ-સીટર સડેડાટ ઊપડી.

ધોબી તળાવ પરથી ક્વિન્સ રોડ પર વળાંક લીધો… એક તરફ સોનાપુરની સળંગ દીવાલ અને બીજી બાજુ લોકલ ગાડીઓના પાટા… સામસામી આવતી- જતી ટ્રેનો તીણી સીટી બજાવતી જતી હતી… અને એમાં સામેની ફૂટપાથ પર ત્રણ ચાર જણા એક બાળકને સ્મશાન લઈ જતા દેખાયા. ઘરના મોવડી જેવા જણાતા ને મોખરે ચાલતા માણસના હાથમાં કોરા કપડામાં ઢબુરેલું મૃત બાળક હતું.

એની પાછળ પાછળ ગમગીન ચહેરે બીજા બે-ચાર માણસો ચાલતા હતાં. આ વિભાવ સામગ્રી વાસવીના ચિત્તપ્રવાહને વળી પાછો ચલચિત્રની દુનિયામાં વાળી ગઈ. એ પ્રવાહ પરકમ્મા કરતો કરતો બાળક ઉપર આવી ઊભો. નવજાત બાળક… ઝાકળભીના નવકુસુમ સમું કોમળ બાળક… જીવતું બાળક ને મરેલું બાળક…

ઓપેરા હાઉસ પર પહોંચતાં, સૂસવતા શીળા વાયરાએ વંટોળિયાનું રૃપ લીધું હતું. કાગળ-કસ્તર વગેરેની ડમરી ચડી હતી… સામસામા થિયેટરમાંથી સંખ્યાબંધ પ્રેક્ષકોનાં ધાડાં છૂટયા હતાં. બે- અઢી કલાકની પડછાયાની દુનિયા જોઈને નીકળેલા એ સમૂહમાં સ્ત્રીઓ પણ સારી સંખ્યામાં હતી. એમાં કેટલીક તો માતાઓ પણ હતી… બીજી કેટલીક સગર્ભાઓ પણ હશે, જે માતૃત્વ પ્રાપ્ત કરશે.. કેટલી બડભાગી હતી એ સહુ!

ઑપેરાહાઉસ પરથી વળાંક લઈને ગાડી સીધી ચોપાટી પર ઉતરી. નરીમાન પૉઇન્ટથી મલબાર હિલ સુધી દરિયાને કાંઠે કાંઠે ઝબૂકતા દીવાઓએ સોહામણી મુંબઈ નગરીને જાણે કે સાચા મોતીનો હાર પહેરાવી દીધો હતો. ચોપાટીની ફૂટપાથ પર એક અર્ધનગ્ન ભિખારણ પોતાના બાળકને છાતીએ ધવડાવીને પાઇપૈસો મેળવવા માટે રાહદારીઓના દિલમાં દયા ઉપજાવવા મથી રહી હતી. ધન્ય છે એ દીનહીન ભિખારણને, જેને છાતીએ વળગાડવા બાળક સાંપડયું છે…

હ્યુજિસ રોડના ચઢાણ પર ગાડીને ગિયરમાં નાખીને વાસવી પણ વિચારસંક્રમણમાં ચડી ગઈ… ‘બાળક.. જીવતું બાળક ને મરેલું બાળક…’ મેડિકલ કૉલેજના દિવસોની એ વાત. વાસવી અને નૈષધને એક જ વૉર્ડમાં કામગીરી મળેલી. અભ્યાસ સાથે દર્દીઓની શુશ્રૂષા કરતાં કરતાં એ બંને વચ્ચે સારું સખ્ય કેળવાયેલું.

નવયૌવન અને નવપ્રણવના એ દિવસોમાં દુનિયા હરીભરી લાગતી હતી. સપનાંની પાંખે ચડીને બંને સાથીઓ જાણે આકાશમાં ઊડતા હતા- ઊંચે… ઊંચે… આકાશના તારલાથી પણ ઊંચે… અને એમાં એક દિવસ વાસવીને ધરતી પર પાછું આવી જવું પડયું. ગગનવિહારિણી રૃપગર્વિતાના પગ જ્યારે નકકર જમીન પર ઠર્યા ત્યારે જ એને સમજાયું કે પોતે થોડા સમયમાં માતા બનનાર છે…

કેમ્પસ કોર્નર સુધી પહોંચતાં તો વરસાદ શરૃ થઈ ગયો. જોતજોતામાં ગાડીના કાચ પર પાણીના રેલા ચાલવા લાગ્યા. પેડર રોડનાં કપરાં ચઢાણ પર વાસવીએ ગાડીને ફરી ગિયરમાં નાખી પણ અત્યારે એ એટલી તો અન્યમનસ્ક હતી કે કાચ સાફ કરવા માટે વાઇપર ચલાવવાનું એને ન સૂઝ્યું. પોતે ગાડીમાં બેઠી હોવા છતાં સીધા ચઢાણ પર થાક અનુભવી રહી હતી. સારું થયું કે નૈષધે જ ચેતી જઈને વાઇપર-સ્વિચ દાબી દીધી નહિતર સામેથી અથડામણ થતાં વાર ન લાગત.

કાચની સુંવાળી સપાટી પર ઘડિયાળના લોલકની જેમ વાઇપર ડાબે- જમણે ચાલવા લાગ્યું. કાચના જેટલા ભાગ પર એ ચાલતું હતું એટલા ખંડમાંથી બહારની સૃષ્ટિ સ્પષ્ટ દેખાતી હતી, બાકીની ધૂંધળી બની જતી હતી.

વાસવી પૂર્વજીવનને પણ આ રીતે જુદા જુદા ખંડોમાં જ જોઈ શકતી હતી, પોતાની તેમ જ કુટુંબની આબરૃ રક્ષવા પોતે લાંબા પર્યટનને બહાને ઉત્તર હિંદ તરફ ચાલી નીકળેલી… પૂર્વ યોજના મુજબ નૈષધ એને આવી મળેલો અને પછી એક ઓળખીતા તબીબનો આશરો લેવા બંને કલકત્તા જઈ પહોંચેલાં…

મહાલક્ષ્મી સુધી પહોંચતાં તો વરસાદ અનરાધાર તૂટી પડયો હતો. ખટ… ખટ.. ખટ… અવાજ સાથે વાઇપર ફરતું હતું, પણ મુશળધાર વરસાદનું પાણી બરોબર સાફ થઈ શકતું નહોતું. ગૅસલાઇટના દીવાના પ્રકાશમાં બધું ધૂંધળું ધૂંધળું લાગતું હતું.  વાસવી લાઇંગ ઇન હોસ્પિટલમાં પડી છે… પ્રસૂતિની વેદનાનો પાર નથી… છતાં બાળકનો પ્રસવ થતો નથી. નૈષધ તેમજ નર્સો બહુ ચિંતાતુર છે.

શસ્ત્રક્રિયા વિના પ્રસવ નહિ જ થાય એવો તબીબી અભિપ્રાય આવ્યો… વાસવી સ્ટ્રેચર પર સૂતી સૂતી ઑપરેશન થિયેટરમાં દાખલ થઈ… શસ્ત્રક્રિયાનાં ચમકતાં ઓજારોની ધાર ઝબકી ગઈ… ‘ક્લોરોફોર્મ… બાળક જીવતું કે મરેલું…? ક્લોરોફોર્મની ઉગ્ર વાસમાં જ્ઞાાનતંતુઓ મરી ગયા… ચેતનમાંથી જડમાં પરિવર્તન…પછી શું બન્યું એ વાસવી જાણી શકી નહિ. ફરી જ્ઞાાનતંતુ સતેજ થયા ત્યારે સંભળાયું :’થૅંક ગોડ! વી હેવ સેઇવ્ડ ધ મધર!’

… માતા ઊગરી ગઈ… મોતના મોઢામાંથી માતા ઊગરી ગઈ… પણ માતા શાની ? હવે પછી એ જીવનભર માતૃત્વ પ્રાપ્ત ન કરી શકે એવી આખરી શસ્ત્રક્રિયા હતી…. માતા જીવતી હતી? ના, ના. માત્ર વંધ્યા જીવતી રહી… કાકવંધ્યાની કાયા ઊગરી ગઈ, હૃદય હણાઈ ગયું…

માહિમની મધ્યમવર્ગી  વસાહતમાંથી ટુ-સીટર પસાર થતી હતી. રસ્તા ઉપર કાદવકીચડ વધી ગયાં હતાં. આ રસ્તા પર તો દીવાઓ પણ અહીંના વસાહતીઓના જેવાં માંદલા પ્રકાશ વેરતા હતા. નૈષધે ચેતવણી આપી :’ગો સ્લો પ્લીઝ… કાદવમાં ગાડી સ્કીડ થશે.’ પણ વાસવી કશું સાંભળવા ક્યાં તૈયાર હતી? એ તો સાંભળતી હતી :’ઊંઆ.. ઊંઆ… ઊઆ.. ઊંઆ.’ આજુબાજુનાં કંગાલ ઝૂંપડાંમાં કજિયાળા બાળકો રડતાં હતાં, એ કર્કશ રુદન પણ કેટલું મધુર હતું…

વાંદરાની ખાડીના પુલ પર આવતા પેલી મધ્યમવર્ગીય વસાહતના બંધિયાર વાતાવરણમાંથી મોકળાશનો અનુભવ થયો. નૈષધે છુટકારાનો દમ ખેંચ્યો, પણ વાસવીના કાનમાં તો હજી પેલાં બાળકોનું રુદનગીત ગુંજતું હતું. ગાડી ખાર સુધી પહોંચી છતાં ઊંઆ… ઊંઆ…ઊંઆ… ઊંઆ… અવાજ એનો પીછો છોડતો નહોતો. પાછળ કોઈ રોતું બાળક દોડતું આવે છે?

વાસવીએ ઊંચે આરસીના જોયું તો પાછળ એક પબ્લિક કૅરિયરના ખટારા સિવાય કશું ન દેખાયું. આરસીના દર્શનમાં અશ્રદ્ધા ઊપજતાં એણે પોતે જ પાછળ ડોક ફેરવીને નજર કરી… નૈષધ ગભરાયો. સામેથી આવતી એક ટૅક્સી સાથે ટુ સીટર અથડાતાં અથડાતાં રહી ગઈ. ‘પાછળ શા માટે જુએ છે ?’ નૈષધે પૂછ્યું, ‘કાંઈ નહિ… કાંઈ નહિ.’ કહીને વાસવીએ વાત ટાળી નાખી.

પેલા રુદનના અવાજ ક્યાં ટળે એમ હતા ? અસ્વસ્થ બનીને વાસવીએ આજુબાજુ જોયું. ગાડીમાં તો નૈષધ સિવાય કોઈ બેઠું જ નહોતું. બે જણ સિવાય ત્રીજાને બેસવાની જગ્યા જ ક્યાં હતી? નૈષધની ગાડીમાં તેમજ ગૃહજીવનમાં બે જ જણ માટે સ્થાન હતું. ત્રીજા જીવની શક્યતા જ ક્યાં હતી?… તો પછી આ મધુર શિશુરુદનનો ગુંજારવ ક્યાંથી ઊઠે છે!… હં… હં…હવે સમજાયું…મારા ખાલીખમ ઉદરમાંથી સ્તો!

સાન્તાક્રુઝથી જુહૂ રોડ પર જતાં વાસવી વિચારી રહી :બાળક જીવતું કે મરેલું… બાળક રડી શકે ખરું કે? નહિ સ્તો! મારી કૂખે અવતરેલું બાળક જીવતું હતું કે મરેલું?…

‘વાસવી, ગો સ્લો પ્લીઝ!’ બેફામ ઝડપે દોડતી ગાડી ધીમી પાડવા નૈષધે વિનંતી કરી. પણ વાસવીના વિચારસંક્રમણ સાથે ગતિ મિલાવતી ગાડી ધીમી શી રીતે પડી શકે ? ગાડીના રેડિયેટર જેટલી ગરમી વાસવીની નસેનસમાં ફેલાઈ ગઈ હતી. છાતી તો ધમણની જેમ હાંફતી હતી. કોણે મારી નાખ્યું મારા બાળકને? પ્રશ્ન ફરી ફરીને પુછાતો હતો. ઉદરમાંથી ઊઠેલા પ્રશ્નનો ઉત્તર પણ એ ઉદરમાંથી મળ્યો :’નૈષધે સ્તો.

જન્મદાતાએ જ જીવને ટૂંપી નાખ્યો. અવિવાહિત યુવતીને માતૃત્વની નામોશીમાંથી ઉગારવા- કુમારિકાનું કલંક ભૂંસી નાખવા – પિતાએ જ પોતાના પ્રણય પ્રવાહને થંભાવી દીધો – થંભાવી દેવો પડયો. કાકવંધ્યા વનસ્પતિની જેમ પોતે એક જ વાર ફળી અને એનું ફળ ઝૂંટવાઈ ગયું. હવે તો હંમેશને માટે અફળા બની ચૂકી છું ને!

વાસવીનું મન નૈષધ માટે અસહ્ય બની રહ્યું હતું, ત્યાં પહેલી જ વાર વાસવીએ શબ્દોચ્ચાર કર્યો અને તે પણ રાંપીના ઘા જેવો. પતિને પડકારતી હોય એવા આજ્ઞાાસૂચક સ્વરે એણે કહ્યું :’નૈષધ, ગિવ મી માય બેબી બેક (નૈષધ,મને મારું બાળક  પાછું આપ)!’

‘વિચ બેબી (કયું બાળક) ?’ કયા બાળકની માગણી થાય છે એ ન સમજાતાં નૈષધે ડઘાઈ જઈને પૂછ્યું.

‘આપણે કલકત્તામાં હતાં ને મને અવતરેલું એ જ બાળક વળી, બીજું કયું ?’ વાસવીએ સ્ફોટ કર્યો.

‘ઓહ યુ આર રેવિંગ મેડ ! (અરે, તું તો સાવ ગાંડી છે’) કહીને નૈષધ મોટેથી હસી પડયો.

નૈષધના ખડખડાટ હાસ્યમાં વાસવીને ઉપહાસ ન સંભળાયો. કલકલ નાદે વહેતા ઝરણા સામો, કોઈક અણદીઠ શિશુનો મીઠો મુશ્કરાહટ જ કાન પર અથડાયો. જુહૂના નિર્જન રસ્તા પર ચોગરદમ જાણે નવજાત શિશુઓ હસી રહ્યાં હતાં. વરસાદનાં ઝાપટાં અને પવનના સુસવાટામાં પણ જાણે નાનાં નાનાં ભૂલકાંઓનું સુમધુર હાસ્ય ગુંજતું હતું.

સાગરપટ્ટીની હવા ફરી એક વાર પાગલ ગાન ગાતી હતી. એ પાગલ હવામાં વાસવીને ફરી પાછું યાદ આવ્યું કે મારું ઉદર તો અફળ છે, ખોળો ખાલી છે, સદૈવ ખાલી જ રહેવાનો છે… હા મારે ઘેર પાળેલો લેપડોગ છે, એક એલ્સેશિયન પણ છે; પણ એ પાળેલાં ચોપગાં ગમે તેટલાં લાડકવાયાં હોવા છતાં ખાલી કૂંખની કંપાવનારી યાદ તાજી થતાં વાસવીને સમગ્ર જીવન અને સૃષ્ટિ ખાલી ખાલી લાગવા માંડયાં. ભૂતકાળના ભારી રાખેલા પ્રસંગની યાદ જીવતી થતાં એનું ચિત્તતંત્ર ભયંકર શૂન્યતા અનુભવી રહ્યું.

વાસવીના માતૃહૃદયમાં અંતરતમ ઉંડાણમાંથી વેદનાની મૂંગી ચીસ ઊઠી અને ‘ફિઆટ’ના એંજિનના ફૂંફાડા સાથે એ તાલ મિલાવતી રહી. ગાડીની હેડલાઇટના ઝળહળતા ઉજાશમાં અસંખ્ય શિશુઓ રમતાં- ખેલતાં- કૂદતાં દેખાતા હતા. વાસવી એ બાળકોને ગાઢ આશ્લેષ કરવા ગાડીને વધારે ને વધારે ઝડપે દોડાવતી હતી, પણ તેમ તેમ તો એ બાળકો દૂર ને દૂર નાસતા જતાં હતાં.

માતૃત્વ જાણે કે હાથતાળી દઈને અટ્ટહાસ્ય કરતું દોડતું જતું હતું. નજર સામે રહેતો હતો એક માત્ર શસ્ત્રક્રિયાનો તીક્ષ્ણ ને ટચૂકડો લેન્સેટ, બત્તીના શેરડામાં એ અસ્ત્રની અણિયાળી ધાર અનેક ગણી મોટી બનીને ભયંકર ખડગ સમી ઝબકતી હતી અને જાણે કે હજારો શિશુઓની જનનીની કૂખમાં જ કતલ કરી નાખતી હતી.

એ મસમોટું ખડગ વાસવીની નીલી- ભૂરી કીકીઓ આડે આવી બેઠું અને એની દ્રષ્ટિ આડે આવરણ રચાઈ ગયું. ‘ફિઆટ’માંથી ફેંકાતી ધોધમાર ફ્લડ લાઇટમાં પણ વાસવીને પોતાના પૂર્વજીવન જેવા કાળાં ઘોર અંધારાં દેખાયાં અને…

… અને સામેથી માર માર ઝડપે આવી રહેલા ભારખટારાને માર્ગ આપવા વાસવી પોતાની ગાડીને તારવી ન શકી. નૈષધ હજી તો સ્ટીઅરિંગ વ્હિલને અડકવા જાય એ પહેલાં જ ધડાકો થઈ ચૂક્યો હતો. રાક્ષસકાય ખટારાએ ટચૂકડી ‘ફિઆટ’ના ભુક્કેભુક્કા કરી નાખ્યા હતા.

અને માતૃત્વનો ઇશ્વરદત્ત તેમ જ જન્મદત્ત અધિકાર ધરાવનાર એક કાકવંધ્યા આમ આ રીતે મોતને ભેટી.

લેખકનો પરિચય

ચુનીલાલ મડિયા

જન્મ:૧૨ ઓગસ્ટ, ૧૯૨૨

મૃત્યુ:૨૯ ડિસેમ્બર, ૧૯૬૮

નાટયકાર, નવલકથાકાર અને વાર્તાકાર એવી બહુરંગી પ્રતિભા ધરાવતા ચુનીલાલ મડિયા ગુજરાતી સાહિત્યમાં ચિરસ્મરણિય સ્થાન ધરાવે છે. બળકટ શૈલી, અનોખા વિષયવસ્તુ અને વાચકને જકડી રાખતી માવજત વડે મડિયાએ સર્જેલા સાહિત્યએ ગુજરાતી વાચકોની ત્રણ પેઢીમાં તેમને અનોખા સાહિત્યકાર તરીકે સ્થાપિત કર્યા છે. રોજિંદી જિંદગીમાંથી જડેલા પાત્રોની સહજ આંકણી વડે ઘટનાક્રમને નાટયાત્મકતાથી ગૂંથવામાં તેમની હથોટી હતી.

‘સધરા જેસંગનો સાળો’ જેવી રાજકીય શ્લેષથી પ્રચુર નવલકથા વડે તેમણે ગુજરાતી સાહિત્યમાં ભાગ્યે જ ખેડાયેલા આ પ્રકારને સભર બનાવ્યો છે. તો સોમનાથ પરના ગઝનીના આક્રમણને કેન્દ્રસ્થાને રાખીને પ્રચુર સાહિત્ય રચાયું હોવા છતાં એ જ વિષય પર મડિયાએ લખેલી નવલકથા ‘કુમકુમ અને આશકા’ નોંખી ભાત પાડે છે. ‘વેળા વેળાની છાંયડી’, ‘લીલુડી ધરતી’, ‘પ્રિતવછોયા’ જેવી તેમની નવલકથાઓ સર્વકાળે વાચકોને આકર્ષતી રહી છે.

ટુંકી વાર્તાઓમાં પણ આગવું સ્થાન ધરાવતા મડિયાની વાર્તા ‘અભુ મકરાણી’ પરથી હિન્દીમાં બનેલી ફિલ્મ ‘મિર્ચ મસાલા’ પણ યાદગાર રહી હતી. ચોટદાર સંવાદો, પાત્રના માનસમાં વાચકને સહજતાથી દોરી જતી શૈલી અને તેજ ઘટનાક્રમ ધરાવતી મડિયાની વાર્તાઓએ ગુજરાતી નવલિકાને અનેક નવા માપદંડો રચી આપ્યા છે.

કેટલાક લોકો એકાદ પ્રેમની પળની આશામાં જીવ્યે જાય..!!!

Standard

કઠણ સંયોગો વચ્ચે જીવતા આપણે સૌ માનવો એક જ પળની સોનેરી ઘડીની આશામાં જીવીએ છે. તમારા જીવનમાં ડગલે ને પગલે કષ્ટ અને મીઠી ઘડીની કોકટેલ રચાયેલી છે. પણ માનવો અને પ્રેમાળ દિલવાળા લોકો શું કામ આ સંસારનું કષ્ટમય જીવન જીવે છે? શું દરેક યુવતીને કે દરેક યુવકને તેની યુવાનીમાં કરેલા પ્રેમનું પાત્ર પતિ કે પત્ની તરીકે મળે છે? એવી રીતે પ્રેમપાત્ર લાખ્ખોમાંથી એકને મળે છે પણ બીજા અભાગી લોકો એકાદ પ્રેમની પળ કે એકાદ સુખની ઘડીની આશામાં જીવ્યે જાય છે. જરા ધીરજથી અને છેલ્લા અંત સુધી કાન સરવા કરીને નીચેની વાર્તા વાંચજો.
અંગ્રેજ લેખક ડૉ. એલેકવાદાની આ અનોખી પ્રેમવાર્તા અંત સુધી વાંચવાની છે અને છેલ્લી અંતની બે-ચાર પંક્તિ તમને વિચાર કરતા કરી મૂકે તેવી છે. એક શરત છે કે ‘મારો પ્રેમ નિષ્ફળ ગયો’ કે પ્રિયતમા કે પ્રીતમ બેવફા નીવડ્યાં એવી કદી જ ફરિયાદ કરશો નહીં. પ્રેમ નિષ્ફળ જતો નથી. પ્રેમ હંમેશાં સફળ હોય છે. તો વાંચો:-
કૉલેજ કાળમાં ખૂબ રોમાન્સ કરીને પછી પ્રેક્ટિકલ બનીને મા-બાપે ચીંધેલા અને પોતે પસંદ કરેલા પાત્રને મોટા ભાગના પરણી જાય છે. અહીં વાર્તાનો હીરો છે – જ્હોની અને હિરોઈન છે મેરી. જ્હોની તેના જીવનને અટકાવી દેતો નથી. પ્રેમપાત્રને ન પરણી શકયો તો શું છે? પ્રેમ તો હૈયામાં ભંડારેલો છે ને? જ્હોની આવું સમાધાન કરી વ્યવહારુ બની શાંતિથી જીવન જીવે છે. ભૂતકાળના કૉલેજના પ્રેમને વાગોળે છે.
રસ્તામાં જ્હોનીને ખૂબ ભૂખ લાગી એટલે ટ્રેનની ડાઈનિંગ કારમાં જઈ હેડ વેઈટરને ‘ગુડ મોર્નિંગ’ કહ્યું અને બેસવા માટે જગ્યા ખોળવા માંડી. વેઈટરે કહ્યું ‘આજે ઠંડી વધુ છે લોકો ગરમી માટે ડાઈનિંગ કારમાં આવ્યા છે. પણ હા પેલા ખૂણમાં ખાલી જગ્યા છે. એક ખુરશી પાસેની જગ્યા ખાલી છે. પેલી સુંદર મહિલા જે પ્રેમકાવ્યો લખવા જ આ ટ્રેનની મુસાફરી કરે છે ત્યાં જગ્યા મળશે.’
જ્હોનીએ થેંક્યુ કહ્યું. એક ધારદાર આંખોવાળી સ્ત્રી તેની બે કોણી ટેબલ પર ગોઠવીને બેઠી હતી. લમણા ઉપર આંગળીઓ એવી રીતે ઘસતી હતી જાણે કોઈ ફિલસૂફ વિચારો કરીને થાકી ગઇ હોય! આ ટ્રેનની ડાઈનિંગ કાર એક વાત માટે પ્રખ્યાત હતી. પ્રેમમાં ‘નિષ્ફળ’ ગયેલા પ્રેમીઓ પ્રેમનું નવું પાત્ર શોધવા જ આ ટ્રેનની મુસાફરી કરે છે. ટ્રેનનું નામ પણ ‘લવ ટ્રેન’ પડી ગયું છે.
‘એક્સ્ક્યુઝ મી’ એમ જ્હોનીએ કહ્યું એટલે સ્ત્રી સફાળી તેની વિચાર તંદ્રામાંથી જાગી. ઊંચે જોયું અને તેના ચહેરાની કળીઓ ખીલી ઊઠી: ‘ઓહ! જ્હોની તું!’ ‘અરે મેરી તું!’
‘કેવો યોગાનુયોગ! પંદર વર્ષે બન્ને મળ્યાં હતાં. ટ્રેન સડસડાટ દોડતી હતી. જંગલનાં વૃક્ષોને ભેદીને આ ટ્રેનમાં પ્રેમીઓ મુસાફરી કરતા હતા. વિરહવાળાં પાત્રો, સામાજિક પાત્રો, દુ:ખથી ભાગતાં પાત્રો ટ્રેનમાં ભરેલાં હતાં. યુવાનીમાં કૉલેજના દિવસોમાં રોમાન્ચ કરતાં કરતાં જંગલો, નદીઓ અને પર્વતો ખૂંદનારા કોલેજના સાથીદારો જ્હોન અને મેરી વિધાતાની કૃપાથી ટ્રેનમાં અચાનક મળી ગયાં હતાં.
આ જંગલો જોઈને જ્હોની અને મેરી અતીતમાં ખોવાઈ ગયાં. પણ પછી વાસ્તવમાં બને છે તેમ મેરીએ મૌન તોડીને કહ્યું ‘જિંદગી કેવી છે? આપણું જીવન અમુક મીઠી પળોને ત્યાં ને ત્યાં થીજાવી દે છે. એ પળ ક્યારે ઓગળશે તેની અબળખા રાખ્યા કરે છે.’- જવાબમાં જ્હોની કંઈ બોલી શકયો નહીં. એકીટશે મેરીને જોઈ રહ્યો. પાંચ મિનિટ સુધી બન્ને ચુપ રહ્યાં. પછી જ્હોની બોલ્યો ‘અરે! મેરી તું કશી જ બદલાઈ નથી.
તારા વાળ થોડા ધોળા થયા છે પણ તું વધુ સુંદર લાગે છે.’ મેરી બોલી ‘બદલાયું કંઈ નથી છતાં ઘણું બધું બદલાયું છે.’ પંદર વર્ષ પહેલાંની મેરીના મનની વાત મેરીને યાદ આવે છે. ‘ડિયર જ્હોની આઈ નેવર ડ્રેમ્ટ, આઈ કુડ લવ એની વન સો મચ એઝ આઈ લવ યુ.’ આટલું બોલી ત્યાં મેરીની આંખના ખૂણા ભીના થઈ ગયા. જ્હોનીએ તેના ખિસ્સામાંથી રૂમાલ કાઢ્યો. મેરીએ આંખ લૂંસવા કરતાં રૂમાલને હોઠે અડકાડીને જ્હોનીને રૂમાલ પાછો આપ્યો.
કૉલેજ કાળમાં આ બન્ને પ્રેમીઓ કેવી નક્કર ભૂમિ પર હતા! જિંદગી વિશે છાતી ઠોકીને બોલતા, પણ એવામાં બીજું વિશ્વયુદ્ધ શરૂ થયું. બન્નેનાં લગ્નની તારીખો નક્કી થઈ ગઈ હતી તે તારીખ પણ ફોક ગઈ. યુદ્ધમાંથી જ્હોની પાછો આવ્યો ત્યારે મેરી તેને મળવા ન આવી પણ મેરીનો પત્ર મળ્યો.
‘વહાલા જ્હોની, મારા પ્રાણ! તને લાગશે કે હું બહુ ક્રૂર છું પરંતુ મને લાગે છે કે જો હું તને પરણીશ તો એ તારી સાથે વધુ ક્રૂરતા આચરી ગણાશે. હું તને પરણીને નાહકનો દુ:ખી કરીશ! આમેય તું કેટલો બધો સંવેદનશીલ છે. કાચની બંગડી જેવો છે. મનમાં કશુંક ઓછું આવે ત્યાં તું નંદવાઈ જાય તેવા નાજુક મનનો છું. જાણે તને ભગવાને સ્ત્રીને બદલે પુરુષ ઘડ્યો છે. થોડું સ્ત્રીત્વ પણ ઉમેર્યું છે. જવા દે… હું તને પરણીને દુ:ખી કરવા માગતી નથી… તારી મેરી.’
આજની ઘડી અને કાલનો દિવસ. આ પત્ર વાંચ્યા પછી પંદર વર્ષે બન્ને પ્રેમીઓ આજે મળ્યા હતા! બન્ને જુદી જુદી વ્યક્તિને પરણી ગયાં હતાં. મેરીએ બીજા પુરુષને પરણીને તેને દુ:ખી કર્યો નહોતો. જ્હોની પણ બીજી સ્ત્રીને પરણીને સુખી હતો. મેરી પણ તેના પતિ સાથે સુખી હતી. જ્હોનીએ કહ્યું ‘તું વારંવાર આ ચા પીતાં પીતાં કહ્યાં કરતી તું બહુ સુખી છે. તો પછી આ તારી આંખ નીચે કાળાં કુંડાળાં કેમ છે?’
‘અને તને મારા સોગંદ છે પણ મને કહે કે- આપણું સગપણ કાગળ લખીને તેં કેમ તોડ્યું?’ અચાનક આમ બોલીને જ્હોનીએ મેરીનો હાથ પકડ્યો. મેરીએ થોડીક ક્ષણો ચુપ રહ્યાં બાદ કહ્યું ‘સુખ તો છે પણ આપણે બન્ને ડુંગરા ખૂંદીને કવિતાઓ કરતાં, ગાતાં, નાચતાં, કૂદતાં એ બધું હવે સુકાઈ ગયું છે.’ જ્હોની કહે ના પણ મને કહે કે તેં સગપણ શું કામ તોડ્યું? મેરી કહે સાચું કહું? અલગ વ્યક્તિને પરણ્યાં પછી આવનારી આવી કોઈ સુખદ ક્ષણનો દુર્લભ પ્રેમ એક પળ માટે અનુભવવા ખાતર જ! જ્હોનીની આંખો ભીની થઈ ગઈ!
‘માના કિ તેરી દીદ કા કાબીલ નહીં હૂં મૈં,

તૂ મેરા ઝૌંક દેખ મેરા ઈન્તઝાર દેખ.’

દીદ : આંખની કીકે, દૃષ્ટિ, હિંમત, ઈરાદાપૂર્વકના નિર્ણય.

ઝૌંક : ધક્કો, ઝટકો સંભાળી લેવું. નશો પોતાને સ્થાનેથી ખસી જવું.

પરિવાર 

Standard

એક પરિવારમાં પતિ, પત્નિ અને તેના બે સંતાનો એમ બધા મળીને કુલ ચાર સભ્યો હતા. 
એક દિવસ સાંજે જમ્યા પછી પતિ-પત્નિ મકાનની છત પર બેસીને વાતો કરી રહ્યા હતા. 
પતિએ કહ્યુ, ” ગઇકાલે બાનો મારા મોબાઇલ પર કોલ આવેલો. બા બહુ દુ:ખી લાગતા હતા. ભાઇ અને ભાભી હવે બાનું બરોબર ધ્યાન રાખતા નથી….” 
હજુ તો પતિ આગળ કંઇ બોલે એ પહેલા જ પત્નિએ વચ્ચેથી વાત કાપતા કહ્યુ, ” ભાઇ કે ભાભી બાનું ધ્યાન ન રાખતા હોય તો એમાં આપણે શું કરવાનું ? ” 
પતિએ હળવેથી કહ્યુ, ” હું વિચારું છું કે બાને આપણા ઘરે લઇ આવું. આ ઉંમરે આવી રીતે હેરાન થાય એ સારુ ન લાગે. હું જીવતો હોઉ અને બાને તકલીફ પડે એ કેમ ચાલે ? ” 
પત્નિએ જરા ઉંચા અવાજે કહ્યુ, ” તમને બાની તકલીફનો વિચાર છે અને મારી તકલીફનો કોઇ વિચાર નથી આવતો ? બા આવશે એટલે મારુ કામ વધી જશે, મારી સ્વતંત્રતા છીનવાઇ જશે, મારે એમની સેવામાં રહેવું પડશે એ બધુ મને ન પોસાય માટે મહેરબાની કરીને આજ પછી આવી વાત કરતા જ નહી. તમને બહુ એવુ લાગતું હોય તો બા પાસે આંટો મારી આવજો પણ બા મારા આ ઘરમાં ના જોઇએ.” 
બીજા દિવસે પત્નિ કોઇ કામ માટે બહાર ગઇ એટલે પતિ બાને એમના ઘરે તેડી લાવ્યો. નીચેના રૂમમાં બા માટે રહેવાની વ્યવસ્થા કરી. પત્નિ જ્યારે બહારથી ઘરે આવી ત્યારે એમણે નીચેના રૂમનો કેટલોક સામાન બહારના હોલમાં પડેલો જોયો.
 એમણે પતિને પુછ્યુ, ” આ સામાન રૂમમાંથી કેમ બહાર કાઢ્યો ? ” 
પતિએ દબાતા અવાજે કહ્યુ, ” મારાથી ન રહેવાયુ એટલે હું બાને તેડી લાવ્યો છું અને નીચેના રૂમમાં બાનો સામાન મુક્યો છે એટલે વધારાનો સામાન બહાર કાઢ્યો.”
પતિની વાત સાંભળતા જ પત્નિનો ગુસ્સો સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો. એ એમના પતિ પર રીતસરની તાડુકી ” મને તમારી મા આ ઘરમાં એક દિવસ પણ ન જોઇએ. મહેરબાની કરીને એમને પાછા મુકી આવો નહીતર હું મારા પિયર મારી બા પાસે ચાલી જઇશ.” 
નીચેના રૂમમાંથી અવાજ આવ્યો, ” બેટા, તારે મારી પાસે આવવાની જરૂર નથી હું પોતે જ અહીંયા આવી ગઇ છું. જમાઇ એના બાને નહી તારી બાને લાવ્યા છે કારણકે એના ભાઇ-ભાભી નહી તારા ભાઇ-ભાભી તારી બાને હેરાન કરતા હતા.” 
પોતાની માનો અવાજ સાંભળીને પત્નિનો ગુસ્સો એક ક્ષણમાં અદ્રશ્ય થઇ ગયો. દોડતી રૂમમાં ગઇ અને દરવાજો ખોલ્યો. પોતાની માને નજર સામે જોતા જ રડતા રડતા એ એમની માને વળગી પડી. 
પતિએ પત્નિ કહ્યુ, “તું તારી માને આટલો પ્રેમ કરે છે તો પછી મને મારી માને પ્રેમ કરવાનો કોઇ અધિકાર નથી?”
દરેક સ્ત્રી પોતાના માતા-પિતાને જેટલો પ્રેમ કરે છે એટલો જ પ્રેમ જો એમના સાસુ સસરાને કરી શકે તો કોઇ દિકરા એના મા-બાપથી જુદા ન રહે.
દિકરી તરીકે તમારા માતા-પિતાને તમારા ભાઇ અને ભાભી સાચવે એવું ઇચ્છો છો તો પછી વહુ તરીકે સાસુ-સસરાને સાચવવામાં શું તકલીફ પડે છે ?

‘જાનીકાકા’

Standard

આ મારો વ્યક્તીગત અનુભવ છે

જે વ્યક્તી કોઈ ફંકશન કે ફોન ઉપર …ડાહી..ડાહી વાતો કરતા હોય…જાણે જન્મો જન્મ ના સંબધ હોય તેવું વાણી વિલાશ કે વર્તન કરતા હોય….

તેવી વ્યક્તી ને જયારે તમે તેના ઘરે મળવા જાવ ત્યરે એક અજનબી જેવું વર્તન કરી તમને દ્વિધા મૂકી દે છે…
આવા એક ખાસ સંબંધી જાનીકાકા  ને આજે અમદાવાદ કંપની કામે આવ્યો હતો તો..વચ્ચે થી સમય મેળવી મળવા ગયો…હતો…
ઘણા વર્ષો પછી જતો હતો…

મન મા હતું…મને જોઈ.. ઉભા થઇ ભેટી પડશે… ઘણી બધી અપેક્ષા સાથે જયારે તેમના ઘરે એ પોહચ્યો…
તેમની વાતો મોબાઇલ ઉપર ચાલુ હતી.. ઈશારો કરી મને બેશવાનું કહી બીજા રૂમ મા જતા રહ્યા….

30મિનિટ ની તેમની લાંબી વાતો નો અંત આવ્યો..ત્યા સુધી

હું આગળ ના રૂમ એકલો બેઠો..બેઠો.. સંસ્કાર ચેનેલ જોતો હતો…
રૂમ ની બહાર આવી પહેલો સવાલ એવો કર્યો…કે મને થયું..હું ભૂલ થી કોઈ બીજી વ્યકતી ના ઘરે જતો નથી રહ્યો ને..
જાનીકાકા..બોલ્યા..

બોલો..કેમ આવવા નું થયું ?

મારી પાસે આનો કોઈ જવાબ ન હતો ?
તો પહણ મેં કિધુ.. બસ..કંપની કામે..અમદાવાદ આવા નું થયું એટલે ..મને થયું…ખબર અંતર પૂછતો જાવ..
પાછા આપણી ઠેકડી ઉડાવતા હોય તેમ..હસ્તા..હસ્તા કહે….

અરે ભલા માણસ…ફોન ઉપર પૂછી લીધું હોય તો પહણ ચાલે…અહીં સુધી ધક્કો થોડો ખવાઈ…
ઘણી વખત.. આપણે  લાગણીશીલ એટલા હોઈએ છીયે કે ..સામે વાળી વ્યક્તિને પહણ આપણા જેવી જ લાગણીશીલ હશે તેવું ધારી લઈએ છીયે…. 

અને એ જીંદગી ની આપણી મોટી ભૂલ હોય છે…

તેથી  દુઃખ અને અપેક્ષા ની ખોટી શરૂવાત અહીં થી સરૂ થાય છે….
એટલે લાગણી..કે પ્રેમ ને પ્રદર્શિત કરતા પેહલા તેની મર્યાદા અને સામે ની વ્યક્તી તેને લાયક છે કે નહીં તેની ખાતરી પેહલા કરી લેવી…જોઇયે..
આપણી લાગણી કે પ્રેમ ને એટલો સસ્તો ના બનાવો..કે રસ્તે જતા કોઈ પહણ વ્યક્તી તેને મજાક અને ઠેકડી ઉડાવે…
સમાજ મા કુટુંબ મા..ઘણી વ્યક્તીઓ આપણા પ્રેમ..અને લાગણી ને જંખે છે..

તો….નકામી

વ્યક્તિઓ પાછળ સમય..અને રૂપિયા ની બરબાદી સુકામ કરવી  જોઇયે ?
ઘણી વખત…

લાગણી ના વેવલા વેડા કરી…તેને પ્રદર્શિત કરવા જતાં આપણે નીચે જોવા નો વારો આવે છે..કારણ કે સામે ની વ્યક્તી ને તેની કદર જ નથી હોતી..

અને ત્યરે આપણે આપણી જાત ને ધિકકારવા સિવાય બીજો કોઈ વિકલ્પ હોતો નથી……
મેં પેહલા તો મારી જાત ને બરાબર મન મા ને મન મા  ગાળો આપી…. બહુ વેવલો થતો હતો….ને…માણી લે મહેમાનગતિ….કલાક થવા આવ્યો..નહીં પાણી..કે ચા નો વિવેક ….
મારી લાગણી ને ઠેશ પોહ્ચે ત્યરે મારા થી બે કામ 

થઈ જાય છે..

પહેલું કામ…. હું..ત્યાં થી સ્વમાનભેર ચૂપ રહી ઉભો થઇ જાવ છું…
બીજું કામ….સંબધો ઉપર પૂર્ણવિરામ કરવા માટે જરા પહણ વિચારતો કે ખચકાતો નથી…
મેં થોડા અણગમા સાથે કિધુ…માફ કરજો..કાકા..મને એવું લાગે છે..મેં અત્યરે અહીં આવી તમને  ડિસ્ટબ કર્યા લાગે છે…
ના..ના પ્રવીણ ભાઈ..એવું નથી..
આ અમારા સબંધ…આજ કાલ ના નહતા…મુંબઇ શહેર મા વર્ષો પહેલા…જાની કાકા ના હાર્ટ ના ઓપરેશન વખતે અમારા ઘરે. એક મહિનો..આખુ પરિવાર રોકાયું હતું….

કોઈ વાત ની તકલિફ પડવા નહોતી દીધી…

એ વ્યક્તી…. જમવા ની વાત તો ઠીક….ચા પાણી નો વિવેક પહણ ચુકી જાય….ત્યરે દુઃખ થાય જ

આપણે સાધુ સંત તો નથી…
પાછી ઘર મા એક કલાક થી સંસ્કાર ચેનલ વાગી રહી છે…

પહણ ઘર મા કોઈ ને એટલા સંસ્કાર પહણ નથી આપ્યા…કે આવેલ મહેમાન ને પાણી નું પહણ પૂછીયે..
શરીર ઘવાય તો રૂજ આવે પહણ જો આત્મા ઘવાય તો કદી રૂજ નથી આવતી…
મેં મારી જાત ઉપર કાબુ કરવા ઘણો પ્રયતન કર્યો…પહણ…મારો અંતર આત્મા ઘવાયો હતો…ફક્ત 

આંખ મા થી પાણી પડવા નુ બાકી રહ્યું હતું….
મારા થી રેહવાયુ નહીં….
મેં કિધુ જાની કાકા.. સંસ્કાર ચેનલ કેટલા વખત થી

જોવો છો..
રોજ જોઇયે છીયે…કાકા બોલ્યા..
મેં કીધું કાકા..

સંસ્કાર..કે ખુમારી ના કલાસ ભરવા ના નથી હોતા…કે લેક્ચર સાંભળવા નથી હોતા….તે તો વારસાગત હોય છે..

હું અહીં એક કલાક થી બેઠો છું…

તમારા ઘર ની અંદર કોઈ ને એટલો સિસ્ટાચાર પહણ નથી ..કે આવનાર વ્યક્તી ને પાણી નું તો પૂછીયે….
જાની કાકા ને વાત ની ગંભીરતા સમજાઈ.. એટલે કહે..અરે બેટા..

પાણી શુ….જમીને જવાનું છે…
કાકા…હું અહી જમવા કે ચા પાણી પીવા નહતો આવ્યો…

મારી કંપની એ બધી સવલત પુરી પાડી છે…હું. ફક્ત લાગણી ના સંબંધોને જીવતા રાખવા આવ્યો હતો….
કાકા… પાપા કેહતા..

आवत ही हर से …नही नैन नही स्नेह..

तुलसी कही ना जाए चाहे कंचन बरसे मेघ

तुलसी चाहे कंचन बरसे मेघ..

મતલબ..

જેના ઘરે જઈએ તેની આંખો મા સ્નેહ કે મીઠો આવકાર ના હોય.. ત્યાં. …સોનાનો વરસાદ થાય તો પહણ જવું નહીં…

જાની કાકા..નાના બાળક ને ધોલ મારી ચોકલેટ આપો 

તો તે  બાળક પહણ ચોકલેટ લેતું નથી…

તો હું થોડો તમારે ત્યા જમવા ઉભો રહેવાનો..છું
ચલો.. કાકા..જયશ્રી કૃષ્ણ…

કાકા અને તેના પરિવારે  ઘણી મનાવા કોશિશ કરી પહણ..

મારૂં શરીર અને મન મિનિટે બેસવા ત્યાર નહતું…
હું સાંજે ટ્રેન બેઠો હતો…

જાની કાકા નો ફોન આવ્યો…. બેટા માફ કરજે….તને ઓળખવા મા અમે ભૂલ કરી…મારા નાના છોકરો સુનિલ નો ફોન મુંબઇ થી ..હતો કહેતો હતો..પ્રવીનકાકા તેમના ઘરે

પરાણે મને લઈ ગયા છે….જ્યાં સુધી રહેવા કે જમવા ની બરાબર વ્યવસ્થા ના થાય ત્યા સુધી તેમના ઘરે રોકવાનું કહે છે…
મારે તને મળવું છે..તું ક્યા છે.?
મેં ફક્ત એટલુંજ કિધુ કાકા..હું ટ્રેન માં છું..ટ્રેન ઉપડી ગઈ છે…ધક્કો ખાતા નહીં…તમે ટ્રેઈન પકડવાનું ચુકી ગયા છો…સુનિલ ની ચિંતા ના કરતા…..

શીખ

Standard

એક હીરાના વેપારીએ સાઉથ આફ્રિકાથી એક ખુબજ મોંઘા ભાવનો અને મોટી સાઇઝનો હીરો ખરીદ્યો.લગભગ એક ઈંડાની સાઇઝનો હીરો.ખરીદ્યા પછી એ વેપારીને જાણ થઇ કે હીરાની અંદર એક ક્રેક(તિરાડ) છે.વેપારી ખુબ જ હતાશ થયો.આવા કિંમતી હીરામાં તિરાડ મતલબ ખોટ.મોટી નુકસાની.વેપારીએ પોતાના આ કિંમતી હીરાને અનેક ઝવેરીઓને બતાવ્યો કે કાંઈક રસ્તો નીકળે.જેમાંથી એક ખુબ જ જાણીતા અને અનુભવી ઝવેરીએ સલાહ આપી કે ચિંતા કરવાની જરૂર નથી,તિરાડ થી આ હીરાના બે ભાગ કરાવી નાખો.અને આ હીરો બે નાના પણ કિંમતી ચમકદાર હીરામાં ફેરવાઈ જશે અને ખોટ પણ નહિ જાય.પણ તકલીફ એ છે કે હીરાને તોડતી વખતે જો સહેજ પણ બેદરકારી રાખવામાં આવી તો હીરાના નાની કાંકરી સાઈઝના કટકા થઇ જશે જે ખુબ જ સસ્તા હશે અને ખુબ નુકસાની જશે.હાથમાં કાંઈ નહિ આવે.જેથી એ ઝવેરીએ આ કામ હાથમાં લેવાની ચોખ્ખી ના પાડી દીધી.એ ઝવેરી ખુબ અનુભવી હોવા છતા આ જોખમ લેવા તૈયાર નહોતો.
ત્યારબાદ એ વેપારીએ અનેક દેશનો પ્રવાસ કર્યો અને ત્યાંના જાણીતા ઝવેરીઓને આ હીરો બતાવ્યો,પણ દરેકે આ જોખમ ભર્યો પડકાર જીલવાની ઘસીને ના પડી દીધી.ઘણા અનુભવી ઝવેરીઓનો સંપર્ક કરતા એમ્સટર્ડેમના એક ઝવેરીએ આ કામમાં રસ બતાવ્યો પણ એણે પેલા વેપારીને આ કામનું જોખમ જણાવ્યુ કે જો સહેજ પણ ગફલત થઇ તો હીરાના ભુક્કા થઇ જશે.વેપારીને તો આ જોખમની અગાઉથી જ જાણ હતી.જેથી તે ઝવેરી આ પડકાર જીલવા તૈયાર થયો.ભાવતાલ નક્કી થયા.એ ઝવેરીએ પોતાના એક ખુબ યુવાન અને બિનઅનુભવી શીખવ કારીગરને બોલાવી કહ્યું કે આ હીરામાં વચ્ચે જે તિરાડ દેખાય છે ત્યાંથી બે ભાગ કરી આવ.પેલા વેપારીના તો ધબકારા તેજ થઇ ગયા.

વેપારીએ ઝવેરીને પૂછ્યું કે ‘આ છોકરો અહીં કેટલા સમયથી કામ કરે છે?’ 

‘માત્ર ત્રણ દિવસથી.’ ઝવેરીએ કહ્યુ.

‘શું વાત કરો છો? આટલો કિંમતી હીરો તમે એક શીખવ કારીગરને આપી દીધો? અને એ પણ આટલું જોખમ ભર્યું કામ કરવા માટે?’ વેપારીએ ઉચાટ ભર્યા સ્વરે એકસાથે બોલી દીધુ.

ઝવેરીએ શાંતિથી ઉત્તર આપતા કહ્યું કે ‘આ હીરાની કિંમત મને ખબર છે.તમને ખબર છે.પેલા છોકરાને ક્યાં ખબર છે! અને એટલે જ આ કામ જોખમ ભર્યું મારા તમારા માટે છે, એ છોકરા માટે નથી.’

અને આશ્ચર્યની વચ્ચે એ કારીગરે જોતજોતામાં જ બરાબર એ તિરાડથી એ હીરાના બે ભાગ કરી દીધા અને એ હીરો બે નાના પણ ચમકદાર હીરામાં ફેરવાઈ ગયો.
આપણે આપણી જીવની સમસ્યાઓને એટલી જ સરળતાથી જોવી જોઈએ જેથી નિર્ણય લેવામાં સરળતા રહે.સમસ્યાની કિંમત કાઢવાથી હિંમત ઘટે.જોખમ વધે.ઘણી વખત જોખમની ગંભીરતા કામને મુશ્કેલ બનાવતુ હોય છે.અને જો જોખમથી અજાણ હોવ તો કામ સરળ અને સફળતાપૂર્વક પાર પડતુ હોય છે.રૂપિયાથી ભરેલો થેલો બેંકેથી ઘરે લઇ જતા બીક લાગશે,ચોરાઈ લૂંટાઈ જવાનો ભય લાગશે અને એવુ થતુ પણ હોય છે. પણ એટલા જ રૂપિયા ને શાકની થેલીમાં નાખી ઉપર કોથમરી-બટેટા ગોઠવી દઈ ઘરના નોકરને પણ સોંપી દેશો તો એ પણ ડર્યા વગર ઘરે પહોંચાડી દેશે.કારણકે એને જોખમનો અંદાઝ નથી અને તેથી કામ નિષ્ફળ જવાનો ડર નથી.પેલા નવાસવા કારીગરને હીરાની કિંમત ખબર હોત તો એનો પણ હાથ ધ્રૂજેત અને કામ બગડેત. જોખમની ગંભીરતા સમજવી કે એનો અંદાઝ લગાવવો કાંઈ ખોટુ નથી પણ નિષ્ફળ જવા કરતા નિષ્ફળ જવાનો ભય કામ બગાડી નાખે.આ ભય હાથ ‘ઢીલા’ કરી નાખે.ઔર ઇસી ડર કે આગે જીત હૈ યારો.તો ભાયો બેણો,ચાન્સ લેવાની ‘ટેક’ લ્યો.મતબલ ટેક અ ચાન્સ ભીડુ…!!

‘હરિ કાકા’

Standard

રોજ સાંજે મંદિરે મળતા… હરિ કાકા…

આમતો.. તેમનું નામ હરેશભાઇ…. ઘણા વખતથી દેખાતા નહતા….. રોજ સાંજની આરતીમા કાકા કાકી હંમેશા સાથે હોય… આરતી પુરા થયા પછી… સુખ દુઃખની વાતો મારી સાથે કરી લેતા..
આજે જ વિચાર આવતો હતો… કે ફોન કરી.. ખબર અંતર પૂછી લઇશ… સાંજે રાત્રીનું ભોજન પૂરું કરી હું મોડો મંદિરે ગયો …

ત્યરે.. રાત્રી નવ વાગ્યા હશે…. હરિ કાકાને બાંકડા ઉપર મોડે સુધી એકલા બેઠેલા જોઈ અજીબ તો લાગ્યું… છતાં પહણ હું ખુશ ખુશ… થઈ ગયો…

કોઈ વખત  કોઈ સ્વાર્થ વગરના સંબધો પણ આપણે આનંદ આપતા હોય છે….
હું સીધો કાકા પાસે ગયો…. અરે કાકા ક્યા ગયા હતા…? આજે જ તમારા ઘરે ફોન કરવા નો હતો… તબિયત તો બરાબર ને ?
કાકા… કશું બોલ્યા વગર મારી સામે જોઈ રહયા….

મારાથી પુછાય ગયું.. બધું  બરોબર તો છે ને….? 

કાકી ક્યાં છે ?
કાકાએ મૌન તોડયું.. બેટા…કાકીએ સાથ છોડી દીધો… આંખો ભીની.. હતી..

હું સમજી ગયો… જીવન સાથી ગુમાવાની વેદના તેમની આંખોમા સ્પષ્ટ દેખાતી હતી….
મેં ..કાકા ના ખભે હાથ મૂકી ઠાલું.. આશ્વાસન આપ્યું… કારણ કે મે મારા પિતાને આ સ્થિતિ મા જોયા હતા…

ઘણી વખત ભગવાન પણક્રૂર મશકરી લે છે…
આખી જીંદગી દોડીને થાકેલ દંપતી.. નિવૃત્તિ  ગાળાની રાહ જોતા હોય છે.. શાંતીથી જીવશું… મંદિરે જશુ.. જાત્રાએ જશુ અને પ્રભુનું નામ લેશુ… આવા સમયે જે ભગવાન… જોડીને ખંડિત કરી દે છે….. બધું  કમાયેલ.. કરેલ બચતો આવા સમયે વ્યર્થ લાગે છે….
હું સમજી શકતો હતો..આ ઘા રુજાતા વર્ષો નીકળી  જાય છે…
જીદગીમા … બહુ ભવિષ્યનો વિચાર કરવા કરતાં… વર્તમાનને આનંદથી જીવી લેતા સિખી લેવું… તમારી..એક.. એક ક્ષણને આનંદથી ભરી દેતા સિખી લો… સમય કોઈની રાહ જોતો નથી..

 મિત્રો.. ઘડિયાળના કાંટાને પકડવાથી સમય રોકાઇ નથી જતો…

ઘડિયાર ની દરેક ટક..ટક આવાજ તમારું આયુષ્ય ઓછું કરી રહ્યો છે….એ કદી  ભૂલતા…નહીં…
કાકાને …. સાતવંત આપતા કાકીના અચાનક વિદાયનું કારણ મેં પૂછ્યું….
કારણ સાંભળી.. વધારે દુઃખ થયું..
કાકા બોલ્યા… મારા પુત્રનો  USAથી ફોન આવ્યો…

….આ વખતે મારા સાસરી પક્ષના અહીં નાતાલ વેકેશનમા આવાના હોવાથી મમ્મી … આ વખતે નાતાલ વેકેશેનમા અમે ઇન્ડિયા નહીં આવી શકીયે..
માઁ ખરી ને…. પોતાના સંતાનનું મોઢું હવે બે વર્ષે જોવા મળશે… એક વર્ષ તો બાપડીએ ઈંનતજારીમા કાઢ્યું હોય… બીજું વર્ષ  રાહ જોવી.. તેને માટે કપરું હતું…

દુઃખી.. અને રડતી આંખે… તારા કાકી … સુઈ ગયા… 
બેટા સાચું કહું છું… તે સુઈતો ગઈ.. હું પણ દુઃખી હતો… એ વાતથી નહીં કે સુનીલ (પુત્ર) આ નાતાલમા નથી આવવાનો…

હું દુઃખી હતો… એક માઁની આશા ભરી આંખોથી..

હું દુઃખી હતો… આખું વર્ષ તેના પુત્રની રાહ જોઈ ને થાકેલ તેની દુઃખી આંખો થી…

હું પણ દુઃખી હૃદયે પથારીમા પડ્યો… બેટા સંતાનો એ આટલા બધા લાગણી હીન ના થવું જોઈએ… અને માતા પિતાએ એટલા બધા લાગણીશીલ પણ ના થવું જોઈએ…
સવારે પાંચ વાગે… તારા કાકીને જગાડવા ગયો..  તો કાકીનું શરીર માત્ર પથારીમા હતુ…. આને પુત્ર પ્રેમ સમજવો.. કે ઘેલછા.. તે હું નક્કી ના કરી શક્યો….
બેટા…આ  બે મોબાઈલ લઈ ફરું છું.. એક તારા કાકીનો અને બીજો મારો…. ફોન…

કાકા રડતી .. અને થોડી હસ્તી આંખે બોલ્યા.. તારી કાકીને મોબાઈલ લગાવું છું…તો કોઈ બોલે છે…

……”રેન્જ ની બહાર છે”…..
કાકાએ અત્યાર સુધી જાળવેલ હિંમત .. તેમને અચાનક ગુમાવી દીધી… મારા ખભા ઉપર તેમનું માથું મૂકી .. રીતસરના રડી પડ્યા… એક  જીવન સાથી ગુમાવેલ વ્યક્તીની વેદનાંથી મારો ખભો ભીનો થઈ ગયો..

મારી આંખોને પણ ભીની થતા હું રોકી શક્યો નહીં…
કાકા ..બોલ્યા… સોર્રી બેટા…  આશું પણ… ખભો જોઈ ને પડે છે… દરેક ખભા એટલા મજબૂત નથી હોતા…

કાકા રડતી… આંખે  બોલ્યા.. બેટા.. મેં સુનિલ ને USA  જાણ કરી… તે બોલ્યો પાપા અમે આવ્યે છીયે.. અંતિમ દર્શન કરવા… મેં ઘસીને ના પાડી રહેવા દે બેટા…  હવે કોઈ જરુર નથી… જીવતી આંખ તને જંખતી હતી… હવે.. તું આવ કે ના આવ… કોઈ ફેર નથી પડતો….
મંદિર ના દરવાજા પૂજારી બંધ કરી રહ્યો હતો… મેં દૂર થી ભગવાનને દર્શન કર્યા… અને પ્રાથના કરી… કે હરિ કાકાને આવી પડેલ દુઃખ સહન કરવાની શક્તી આપજે…

સાથે..સાથે.. સંસારના દરેક સંતાનોને માઁ બાપનો પ્રેમ સમજવાની બુદ્ધિ આપજે….
ચલો કાકા…ઘરે મૂકી જાવ… ઘણું  મોડું થઈ ગયુ છે..

ઘરે ના ગમતું હોય તો થોડો વખત મારે ત્યાં આવી જાવ…
ના બેટા…મેં મારી જાત ને સમજાવી દીધી છે….બેટા

ઘરે આવતો જતો રહેજે…. મંદિરે આવું છું.. તો તારી કાકી યાદ આવી જાય છે….ચલ બેટા.. જય શ્રી ક્રિષ્ના

તને મળી હું  ઘણો હળવો થઈ ગયો….
દોસ્તો..યહી હે જીંદગી….

જિંદગી

Standard

રેલવે ની પ્લેટ ફોર્મ ટિકિટ લઈ હું ઉતાવળે ચાલતો હતો….કારણ કે
મારી પાછળ એક સાત આઠ વર્ષ નો ભિખારી જેવો બાળક..

એ સાહેબ….એ સાહેબ.કહી પાછળ દોડતો હતો….

હું મારી સ્પીડ વધારતો જતો હતો…તેમ તે બાળક પહણ ..ઓ.ઓ સાહેબ ઉભા તો રહો..કહી બુમ પાડે જતો હતો…

મન મા ખિજાતો ગાળો આપતો હતો…આ ભિખારી ની જાત…એક ને આપો તો દસ પાછળ પડે…
હું થાકી ને ઉભો રહી..ગયો…

અને જોર થી બોલ્યો… ચલ અહીં થી જાવુ છે કે પોલીસ ને બોલવું..

ક્યાર નો સાહેબ..સાહેબ કરે છે….લે 10 રૂપિયા.. હવે જતો રહેજે….

મેં પોકેટ માંથી પાકીટ કાઢી 10 ની નોટ કાઢવા પ્રયતન કર્યો…..

પાકીટ ગાયબ….હું તો મૂંઝાઈ ગયો..હમણાજં..ATM માથી  ઉપાડેલ  20 હજાર રૂપિયા… ડેબિટ કાર્ડ..ક્રેડિટ કાર્ડ..ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ….બધું અંદર….
સાહેબ…..પેલો બાળક બોલયો
અરે ..સાહેબ…સાહેબ શુ કરે છે  ક્યારનો ? મેં ઉચ્ચા અવાજે કિધુ…
બાળક એ એક હાથ ઊંચો કર્યો સાહેબ….
તેના..હાથ તરફ…નજર…ગઈ…

પછી તેની નિર્દોષ આંખ તરફ….

બે ઘડી તો…મને મારી જાત ઉપર

મારા ભણતર ઉપર…

મિથ્યા અભિમાન અને અધ્યત્મિક જ્ઞાન ઉપર નફરત થઈ ગઈ….
માણસ પોતાનો સ્વાર્થ હોય ત્યરે જ આંખ મેળવી ને વાત કરે છે..બાકી તો આંખ મિચોલી કરી રસ્તો બદલી ને ભાગી જનાર વ્યક્તિઓ પહણ સંસાર મા છે..
એ  બાળક ની નિર્દોષ આંખો અને હાથ ઉપર નજર નાખતા..ખબર પડી.. મારૂં  ખોવાયેલ “પાકીટ ”

તેના ના નાજુક હાથ મા હતું…
લો સાહેબ …તમારૂં પાકીટ….

સાહેબ.. ટિકિટ બારી ઉપર પાકીટ ખીશા મા મુક્તા… પાકીટ  સાહેબ…તમારૂં નીચે પડી ગયું હતું…..
મારી આંખો ભીની થઈ ગઈ…રેલવે સ્ટેશન ઉપર ગોઠણ ઉપર બેસી એ બાળક ના માથે હાથ ફેરવ્યો…..બેટા….. મને માફ કરજે….

આ જુલમી સમાજ ગરીબ માણસ ને હંમેશા ચોર અને ભિખારી જ સમજે છે…

આજે… પાકીટ આપતો તારો હાથ ઉપર છે..મારો હાથ નીચે છે…સાચા અર્થ મા ભિખારી કોણ?
આજે..મને સમજાયું..ઈમાનદારી એ ફક્ત રૂપિયા વાળા ની જાગીર નથી….

બેઈમાની ના રૂપિયા થી ધરાઈ ને ઈમાનદારી નું નાટક કરતા બહુ જોયા છે….પહણ..

ભુખા પેટે ..અને ખાલી ખીશે..ઈમાનદારી બતાવનાર તું પહેલો નીકળ્યો….

બહુ સેહલી વાત નથી..બેટા.. લક્ષ્મીજી જોઈ ભલ ભલા ની વૃત્તિ એની નીતિઓ બદલાઈ જાય છે…
બેટા…. હું ધારૂં તો આ પાકીટ તને ઇનામ મા આપી શકું તેમ છું…હું એક વખત એવું સમજી લઈશ કે કોઈ  મારૂં ખીશું કાતરી ગયું….
બેટા…તારૂં ઈમાનદારી નું ઇનામ તને જરૂર મળશે…

બેટા…..તારા મમ્મી ..પપ્પા..ક્યાં છે….?

મમ્મી ..પાપા નું નામ સાંભળી…તે બાળક ની આંખ મા આશું આવી ગયા…

હું તેના ચેહરા અને વ્યવહાર ઉપર થી એટલું સમજી ગયો હતો… કે આ વ્યવસાય તેનો જન્મ જાત નહીં હોય…કોઈ હાલત નો શિકાર ચોક્કશ આ બાળક બની ગયો છે..
મેં..તેનો…હાથ પકડ્યો…ચલ બેટા… આ નર્ક ની દુનિયા મા થી તને બહાર નીકળવા કુદરતે મને સંકેત કર્યો છે…

હું સીધો.. નજીક ના પોલીસ સ્ટેશને જઈ હકીકત બધી જણાવી…
પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટરે સવાલ કર્યો.

આપને કોઈ સંતાન છે ?

મેં કીધું છે..પણ USA છે..અહીં મારો પોતાનો બિઝનેસ છે…આ બાળક ને ઘરે લઈ જવા ની વિધી સમજાવો.. તો ..આપનો આભાર..
મારી પત્ની પહણ ખુશ થશે…સાથે..સાથે…અમે તેને ભણાવી….એક  તંદુરસ્ત સમાજ નો હિશો બનાવશું….
અમે કોઈ મંદિર કે આશ્રમ માં રૂપિયા કદી આપ્યા નથી….એક સતકાર્ય અમારા હાથે થશે….

કોઈ રસ્તે રખડતા બાળક ની જીંદગી બની

જશે.. તો..એક મંદિર બનાવ્યા જેટલો જ આનંદ અમને થશે..
પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર પહણ ખૂશ થતા બોલ્યા… સાહેબ…ધન્ય છે તમારા વિચારો…ને…

તમારી કાયદાકીય… પ્રોસેસ હું પુરી કરી આપીસ.. 

હું પણ એક સારા કાર્ય  કર્યા નો આનંદ લઈશ..

કોઈ લુખ્ખા તત્વો..બાળક નો કબજો લેવા આવે તો 

મને ફોન કરી દેજો….
આજે ..આ બાળક…ભણી ગણી..ને  સરકાર ની  ટોપ કેડેર ની IPS કક્ષા ની પરીક્ષા પાસ કરી…મને પગે લાગી 

રહ્યો છે……
દોસ્તો…

કોઈ જન્મજાત ભિખારી ,ચોર..કે ડોન નથી હોતું…. સંજોગો…અન્યાય નો  શિકાર બનેલા લોકો કોઈ વખત રસ્તો ભટકી જાય છે…તેને હાથ પકડી ફરી થી સંસ્કારી સમાજ વચ્ચે મુકવા ની જવબદારી સમાજ અને સરકાર ની છે…
મેં કિદ્યુ..બેટા હું સમજુ છું..તારા માઁ બાપ આજે હાજર હોત તો ખૂબ ખુશ થાત…..પહણ અમે ખુશ છીયે.. તારા અકલ્પીય પ્રોગ્રેસ થી…
બેટા અહીં  મારા “એક પાકીટ નું ઇનામ” પુરૂ થાય છેં તેવું

સમજી લેજે..
એ બાળક નું નામ અમે સંજય રાખેલ અને એ એટલું જ બોલ્યો..
त्वमेव माता च पिता त्वमेव ।

त्वमेव बन्धुश्च सखा त्वमेव ।

त्वमेव विद्या द्रविणम् त्वमेव ।

त्वमेव सर्वम् मम देव देव ॥
તમે મને કોઈ વાત ની કમી રહેવા દીધી…

મેં નથી ભગવાન ને જોયા.કે નથી

મારા માઁ બાપ ને…મારા માટે..આપ જ  સર્વ છો…
તમારૂં ઇનામ પુરૂ થાય છે..ત્યાંથી મારી ફરજ ચાલુ થાય છે…પેહલા તમે જયા જતા ત્યાં હું આવતો..

હવે હું જ્યાં જઈશ ત્યાં તમે…હશો..
સંજયે..પગ પછાડી પહેલી સેલ્યુટ  અમને કરી

બોલ્યો….પાપા…આ સેલ્યુટ ના ખરા હક્કદાર પેહલા

તમે છો…
આને કેહવાઈ લેણદેણ ના સંબંધ…

“પ્રાર્થનાનો પોકાર”

Standard

એક ડૉક્ટર એક વખતક્ષ એમના ઘરથી ખૂબ દૂર આવેલા એક શહેરમાં જઈ રહ્યા હતા. એમનું નામ હતું ડૉક્ટર એહમદ. એ એક મેડિકલ કૉંફરંસમાં હાજરી આપવા માટે જઈ રહ્યા હતા. આ એક એવી કૉંફરંસ હતી જેના માટે ડૉ. એહમદ ખૂબ જ ઉત્સુક હતા. એમણે રોગોની સારવાર અંગે કરેલી એક ખૂબ જ અગત્યની શોધ માટે એમને એમાં એવોર્ડ મળવાનો હતો. છેલ્લા ઘણાં વરસોથી એમણે દિવસરાત જોયા વગર સંશોધનનું કામ કર્યું હતું. એ બધી મહેનત આખરે ફળી હતી અને એના ફળસ્વરૂપે તેઓ એ એવોર્ડના હકદાર બન્યા હતા. દૉક્ટરને મનોમન ભારે રોમાંચ થઈ રહ્યો હતો. ક્યારે એ શહેરમાં પહોંચી જવાય એની તાલાવેલી એમના ચહેરા પર સ્પષ્ટ વાંચી શકાતી હતી. પ્લેનમાં બેસી ગયા પછી પણ એ વારંવાર પોતાની ઘડિયાળ સામે જોઈ લેતા હતા. થોડી થોડીવારે એમનું મન કૉંફરંસના વિચારોમાં જ લાગી જતું હતું. ‘બસ ! હવે ફક્ત બે જ કલાક ! અને પછી ત્યાં !’ એવો વિચાર પણ એમના મનમાં ઝબકી જતો હતો.

પરંતુ એ જ વખતે અચાનક જ વિમાનના પાઇલટે જાહેરાત કરી કે વિમાનના એંજિનમાં ગંભીર તકલીફ ઊભી થવાના કારણે એમણે નજીકના કોઈપણ એરપૉર્ટ પર તાત્કાલિક ઉતરાણ કરવું પડશે ! ડૉક્ટરના મનમાં ફાળ પડી. સમયસર કૉંફરંસમાં નહીં પહોંચી શકાય એવી ચિંતા પણ એમને થઈ આવી. પરંતુ આવા આકસ્મિક સંજોગોમાં વિમાને ઉતરાણ કરવું જ પડે એમ હતું. ડૉ. એહમદ મનમાં ને મનમાં મૂંઝાવા લાગ્યા. જેવું વિમાને નજીકના એક નાના એરપૉર્ટ પર ઉતરાણ કર્યું કે તરત જ ડૉક્ટર દોડતાં હેલ્પડેસ્ક પર પહોંચ્યા. ત્યાં મદદ માટે ઊભેલી સ્ત્રીને પોતાની પરિસ્થિતિ સમજાવી. જેટલું બને તેટલું ઝડપથી પોતાને કૉંફરંસમાં પહોંચવું પડે તેવું છે એ પણ કહ્યું. પોતાને ત્યાં પહોંચવા માટેની સૌથી પહેલી ફ્લાઈટમાં બુકિંગ કરી આપવાની એમણે વિનંતી કરી. એકાદ બે કલાકમાં જ કોઈ ફ્લાઈટ હોય તો વધારે સારું એવું ભાર દઈને જણાવ્યું. ‘માફ કરજો સર !’ પેલી સ્ત્રીએ કહ્યું, ‘તમારે જ્યાં પહોંચવાનું છે એ શહેર તરફ જવા માટે આવતા દસ કલાક સુધી અહીંથી બીજી કોઈ પણ ફ્લાઈટ નથી. પરંતુ તમને વાંધો ન હોય તો હું એક સૂચન કરું. એરપોર્ટની બહારથી જ કાર ભાડે મળે છે. જો તમારી પાસે ડ્રાઇવિંગ લાઇસંસ હોય તો આરામથી ચારેક કલાકમાં તમે ત્યાં પહોંચી શકો છો. ટેક્સી કરતા એ ઘણું સસ્તું પણ પડશે અને મારા માનવા પ્રમાણે તમારા માટે એ એક ખૂબ સારો વિકલ્પ છે !’

ડોક્ટર એહમદને એ સૂચન ખૂબ ઉપયોગી લાગ્યું. એમના માટે આમેય હવે બહુ વિકલ્પ બચ્યા જ નહોતા. એમણે એક કાર ભાડે કરી લીધી. આમ તો લૉંગ ડ્રાઇવનો એમને ખૂબ કંટાળો આવતો પરંતુ એ દિવસે એમ કર્યા વિના છૂટકો પણ નહોતો. એમના મનમાં ફરીથી એક વખત કૉન્ફરંસના વિચારો શરૂ થઈ ગયા. થોડીક ક્ષણો માટે દબાઈ ગયેલો એ રોમાંચ ફરીથી જાગૃત થઈ ગયો. લાંબા અંતરના ડ્રાઇવિંગ માટેનો કંટાળો ખંખેરીને ડૉક્ટરે કાર મારી મૂકી. પરંતુ એ દિવસે કુદરત પણ જાણે કે ડૉક્ટરની વિરુદ્ધમાં બરાબરનો જંગ માંડીને બેઠી હોય એવું લાગતું હતું. ડૉક્ટરે હજુ તો માંડ સોએક કિલોમિટર જ કાપ્યા હશે ત્યાં જ વાતાવરણમાં ભયંકર પલટો આવવાનું શરૂ થઈ ગયું. થોડીવારમાં જ અનરાધાર વરસાદ વરસ્વા માંડ્યો. એ વરસાદમાં વચ્ચે વચ્ચે બરફના કરા પણ પડતા હતા. ડૉક્ટરને કાર ચલાવવામાં મુશ્કેલી પડવા માંડી. આગળ રસ્તો જોવામાં પણ તકલીફ પડતી હતી. આગળના કાચમાં જામતું પોતાના જ ઉચ્છવાસની વરાળનું પડ એ મુશ્કેલીમાં ઓર વધારો કરતું હતું. વરસાદ ઓછો થવાને બદલે દરેક ક્ષણે વધારે ને વધારે રૌદ્ર સ્વરૂપ પકડતો જતો હતો. આટલો બધો ભયંકર વરસાદ, ધૂંધળો રસ્તો અને અજાણ્યો પ્રદેશ ! એ બધાને કારણે ડૉક્ટર એહમદ રસ્તો ભૂલી ગયા. એક જગ્યાએ જ્યાં વળવાનું હતું એ ટર્નનું સાઇન બોર્ડ એમને દેખાયું જ નહીં ! વળવાને બદલે એ આગળ નીકળી ગયા.

બીજા ત્રણેક કલાક ડ્રાઇવ કર્યા પછી વરસાદ તો ઓછો થયો પરંતુ ડૉક્ટરને શંકા ગઈ કે પોતે રસ્તો ભૂલી ગયા છે. પરંતુ હવે એ રસ્તે પાછા ફરતાં પહેલા થોડા આરામની તેમજ પેટમાં કંઈક નાખવાની જરૂરિયાત પણ ઊભી થઈ ગઈ હતી. એ રસ્તો એવો નિર્જન હતો કે રસ્તાની બાજુમાં કોઈ ધાબા કે રેસ્ટોરંટ પણ દેખાતાં નહોતા. કોઈ ગામ જો દેખાય જાય તો એના કોઈ રહેવાસીનું માર્ગદર્શન મેળવી શકાય એ આશાએ ડૉક્ટર કાર ચલાવ્યે જતા હતા. ઘણા વખત સુધી કોઈ ગામ દેખાયું નહીં. હવે એમને બરાબરનો થાક લાગ્યો હતો. હવે તો કૉંફરંસના વિચારો પણ બંધ થઈ ગયા હતા અને ત્યાં પહોંચવાની એમની ઉત્સુકતા પણ મરી પરવારી હતી. બસ, હવે તો એકાદ ગામ દેખાઈ જાય તો ઊભા રહી જવું એ એક જ વિચાર એમને આવતો હતો. અચાનક રસ્તાની બાજુમાં આવેલા એક જર્જરિત મકાન પર એમનું ધ્યાન પડ્યું. દૂર ગામ પણ દેખાતું હતું. પરંતુ ડૉક્ટર એટલા થાક્યા હતા કે એ ઘર નજરે પડતાં જ એમનાથી બ્રેક લાગી ગઈ. કારમાંથી ઊતરીને એમણે એ ઘરનો દરવાજો ખખડાવ્યો. એક વૃદ્ધ સ્ત્રીએ દરવાજો ખોલ્યો. દરવાજો અધૂકડો રાખીને એણે આ માણસ કોણ છે, ક્યાંથી આવે છે, શું કામથી આવે છે, એવું બધું પૂછ્યું. ડૉક્ટર એહમદે પોતે રસ્તો ભૂલી ગયા છે એ કહ્યું. ઘણા કલાકના ડ્રાઇવિંગથી પોતે ખૂબ જ થાક્યા છે એ પણ જણાવ્યું. ઘરમાં જો ટેલીફોન હોય તો પોતે ઉપયોગ કરવા માંગે છે એવું પણ કહ્યું. પોતાના ઘરમાં ટેલીફોન નથી તેમજ છેલ્લા 24 કલાકથી લાઇટ પણ નથી એવું જણાવીને એ સ્ત્રીએ ઘરનો દરવાજો ખોલી નાખ્યો. પછી કહ્યું, ‘જો ભાઈ ! તમારે ઉતાવળ ન હોય તો તમે ઘડીક અંદર આવી શકો છો અને વાંધો ન હોય તો મારે ત્યાં થોડુંક ખાઈને પછી આગળ વધજો ! તમારો ચહેરો જોતાં તમે ખૂબ જ થાક્યા હો એવું લાગે છે !’

ડૉક્ટર એહમદે બે ક્ષણ વિચાર કર્યો. થાક અને ભૂખ તો લાગ્યાં જ હતાં. ઉપરાંત એ અજાણ્યા પ્રદેશમાં રસ્તો શોધવામાં અને મૂળ રસ્તે ફરીથી ચડવામાં કેટલો સમય લાગે એ પણ નક્કી નહોતું. એમણે એ વૃદ્ધ સ્ત્રીનો પ્રસ્તાવ સ્વીકારી લીધો. હાથ-મોં ધોઈને ડૉક્ટર ડાઇનિંગ ટબલ પર નાસ્તાને ન્યાય આપવા બેઠા. આટલા થાક પછી ગરમ નાસ્તો અને ચા મળવાથી એમને ઘણું સારું લાગતું હતું. ‘ભાઈ ! તમને વાંધો ન હોય તો હું પ્રાર્થના કરી લઉં ? મારી પ્રાર્થનાનો સમય થઈ ગયો છે !’ પેલી સ્ત્રીએ કહ્યું. ડૉક્ટરે હકારમાં માથું હલાવ્યું. ચાની ચૂસકી લેતાં લેતાં મીણબત્તીના ઝાંખા અજવાળામાં ડૉક્ટરે જોયું કે પેલી સ્ત્રી એક ઘોડિયાની બાજુમાં બેસીને પ્રાર્થના કરી રહી હતી. નવાઈની વાત એ હતી કે એકવાર પ્રાર્થના પૂરી થાય પછી એ સ્ત્રી ઊભી થવાને બદલે ફરીથી પ્રાર્થના શરૂ કરી દેતી હતી. વચ્ચે વચ્ચે એ ઘોડિયા સામે જોઈ લેતી હતી અને ક્યારેક તો પોતાનાં આંસુ પણ લૂછી લેતી હતી. ડૉક્ટરને થયું કે નક્કી આ સ્ત્રી કાંઈક તકલીફમાં છે. એનાં આંસુ કહી રહ્યાં હતાં કે તકલીફ સાદી નહીં પણ ગંભીર છે. કદાચ એને કોઈ મદદની જરૂર હોય અને પોતે ક્યાંય મદદરૂપ થઈ શકે તેમ હોય તો પોતે એ માટે તૈયાર છે એવું જણાવવા એણે કહ્યું, ‘બહેન ! જો તમને વાંધો ન હોય અને મારા જેવા અજાણ્યાને કહી શકતા હો તો હું તમારા દુ:ખ વિશે સાંભળવા અને બને તો મદદરૂપ થવા તૈયાર છું. હું જોઈ રહ્યો છું કે તમે કાંઈક મોટી તકલીફમાં લાગો છો.’

પેલી સ્ત્રીએ થોડીવાર ડૉક્ટર સામે જોયું. પછી કહ્યું, ‘ભાઈ ! ઉપરવાળો મારી ઘણી પ્રાર્થનાઓ સાંભળે છે, પરંતુ ખબર નહીં આ વખતે મારી પ્રાર્થનામાં એવી તે કઈ ખામી રહી ગઈ છે કે બસ, એક પ્રાર્થનાનો નથી તો એ જવાબ આપતો કે નથી કાંઈ રસ્તો બતાવતો. કદાચ મારી શ્રદ્ધામાં કાંઈક ખોટ હશે નહીંતર સાવ આવું તો ન જ બને !’ એટલું કહેતાં એની આંખોમાં આંસુ ભરાઈ આવ્યાં. ‘બહેન !’ ડૉ. એહમદે કહ્યું, ‘તમને જો વાંધો ન હોય તો મને કહેશો કે એવી કઈ વાત છે જે તમને વારંવાર રડાવી દે છે ? એવું તો શું છે જે તમને એક પ્રાર્થના પછી તરત જ બીજી પ્રાર્થના કરાવડાવે છે ? શું હું તમને કોઈ રીતે ઉપયોગી થઈ શકું ખરો ?’ થોડી વાર એ સ્ત્રી ડૉ. એહમદ સામે જોઈ રહી. ડૉક્ટરના અવાજમાં રહેલી સાચી સહાનુભૂતિ એને સ્પર્શી ગઈ હતી. એણે વાત શરૂ કરી, ‘ભાઈ ! આ ઘોડિયામાં સૂતો છે એ મારો પૌત્ર છે. એનાં મા-બાપ થોડા સમય પહેલાં કાર અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામ્યાં છે. આ બાળકને એક એવા પ્રકારનું કેંસર છે કે આજુબાજુનાં શહેરોના કોઈપણ ડૉક્ટર એની સારવાર કરી શકે તેમ નથી. નજીકના એક મોટા શહેરના ડૉક્ટરે કહ્યું છે કે આ રોગની સારવાર અહીંયા શક્ય જ નથી, પરંતુ અહીંથી ખૂબ જ દૂર દેશના દક્ષિણ ભાગમાં એક ડૉક્ટર એવા છે જે આ કેંસરની સફળતાપૂર્વક સારવાર કરી શકે છે. પરંતુ ભાઈ ! હું એકલી, ઘરડી સ્ત્રી આટલા નાના માંદા બાળકને લઈને એમને શોધવા એટલે દૂર કઈ રીતે જાઉં ? એટલે હું રોજ ઉપરવાળાને પ્રાર્થના કરું છું કે મને કોઈક રસ્તો બતાવે. પરંતુ ખબર નહીં મારી પ્રાર્થનાનો એ ક્યારે જવાબ આપશે ?’ ફરી એકવાર એ સ્ત્રીની આંખો છલકાઈ ગઈ.

‘તમને એ ડૉક્ટરનું નામ, સરનામુ કે બાળકના કેંસરનો પ્રકાર એવું કાંઈ ખબર છે ?’ ડૉક્ટરે પૂછ્યું. ‘હા ભાઈ ! દીકરાની ફાઈલમાં એ ડૉક્ટરનું નામ તેમજ બીજી બધી વિગત લખી છે. ઊભા રહો, હું તમને એ જોઈને કહું.’ એ સ્ત્રીએ બાજુના ટેબલ પર પડેલી એના પૌત્રની ફાઇલ લઈને ખોલી. ‘શું નામ છે એ ડૉક્ટરનું ?’ ડૉક્ટરે પૂછ્યું. ‘ડૉક્ટર એહમદ ! એ ફલાણા શહેરમાં રહે છે !’ પેલી સ્ત્રીએ જવાબ આપ્યો. ડૉક્ટરની બંને આંખોમાંથી આંસુની ધાર વહી નીકળી. એણે રડતાં રડતાં જ કહ્યું, ‘બહેન ! ખરેખર ઉપરવાળો ખૂબ મહાન છે. એણે વિમાનમાં ખોટકો ઊભો કર્યો, વાવાઝોડું મોકલ્યું, અનરાધાર વરસાદ વરસાવ્યો, મને રસ્તો પણ ભુલાવી દીધો. આ બધું એણે એટલા માટે કર્યું કે એ તમારી પ્રાર્થનાનો જવાબ જરા જુદી રીતે આપવા માંગતો હતો. એ તમને ડૉક્ટર એહમદ સુધી પહોંચાડવા રાજી નહોતો, કારણકે તમને કેટલી તકલીફ પડી શકે એ વાત એ બરાબર જાણતો હતો. એટલે જુઓ ! એ ડૉક્ટર એહમદને જ તમારી પાસે લઈ આવ્યો. બહેન ! હું જ છું એ દૉક્ટર એહમદ !’ પેલી સ્ત્રી રડતાં રડતાં બોલી, ‘હે ભગવાન ! તું ખરેખર મહાન અને ખૂબ જ દયાળુ છે ! પ્રાર્થનાનો જવાબ આપવાની તારી રીત ખરેખર નિરાળી છે ! ડૉક્ટર એહમદ પણ આંખમાં આંસુ સાથે એ જ શબ્દ મનમાં બોલતા હતા.

ચારણનું ત્રાગુ

Standard

   આ વાત ને હજુ જાજા વર્ષ નથી થયાં..

વાગડ પ્રાવથર ઊપર વાઘેલા દરબારો નુ રાજ તપે એમા દેશલપર ની એક જમીન ના ભાગલા કરવા માં કંઈક વાઘેલા  ભાઈયાતો માં વાંધો પડેલ અને એક બિજા ની હત્યાઓ મંડી થવા એક બિજા નાં લોહી મંડયા રેડાવા કોઈ ને કાંઈ રસ્તો સુજતો નથી..

જે નિર્દોશ પક્ષ હતો એમાંથી સમજણ  વાળા વૃદ્ધ દરબાર એ કહયુ કે જો આ હત્યાઓ રોકાવી હોય તો ભિમાસર ÷પલાંસવા માં આપડા દશોંદી ચારણો રહે છે. જો એમને ચરણે જઈએ તો જ આ બધુ બંધ થશે.. દેશલપર થી યુવાન ને મારતે ઘોડે ભિમાસર રવાના કરયો..ભીમાસર ગામ ના પાધર માં જયાં પહોંચે ત્યાં વગડા માં  એક માલધારી યુવાન ભેહુ ચારે છે હાથ માં લાકડી કમર પર તલવાર દાઢી મુંછ ના થોભા રહી ગયા છે. દરબાર બહુ થાકેલા તરસ બહુ લાગી છે… એણે આ જુવાન ને જોયો થયુ કે હાલો પાણી પી ને થોડો આરામ કરુ.. દરબાર છે ઈ માલધારી જુવાન ની પાસે ગયાં જય માતાજી કરયાં…

દરબાર છો ?? જુવાન એ પુછયુ હા… દેશલપર નો દરબાર છું કામ થી નીકળયો છુ….

સારુ બાપા આ બાજુ કયાં જાઓ છો ???

ભીમાસર જાઊ છું અમારા દશોંદી ચારણો છે ત્યાં થોડુ કામ છે..

કામ શું છે દરબાર હું ભિમાસર નો કરણીદાન વાચા ચારણ છુ.

ઓહોહો તમે ચારણ દેવ છો દરબાર પગ માં પડી ગયો આંખુ માં જળજળીયાં આવી ગયાં

  રોવો માં દરબાર રાજપુત રોતો સારો ન લાગે બાપ.. કામ શુ પડયુ ??

દરબારે બધી હકીકત કહી સંભળાવી  “દેવ” હવે તમે જ કંઈક રસ્તો કરી દયો… જમીન અમારે નથી જોઈતી પણ અમારા જુવાનો ની હત્યાઓ કરે છે..

    ઈ કરણીદાન વાચા નામનો ચારણ એ એમ કીધુ દરબાર ચિંતા કરો માં બધુ બરાબર થઈ જાશે હાલો હુ તમારી સાથે આવુ છુ.  ચારણ અને દરબાર દેશલપર આવ્યાં અને ત્યાં થી  આઠ દશ યુવાનો અને કરણીદાન ચારણ દેશલપર ની જે જમીન નો ઝગડો હતો ત્યાં પહોચ્યાં ત્યાં મારો..મારો..ના અવાજો કરતુ પચાસેક દરબારો નુ ટોળુ હાલ્યુ આવે… ટોળુ નજીક આવ્યુ ચારણે અવાજ કરયો..બસ કરો અહીંયા જ ઊભા રહેજો…

ટોળા માંથી કોઈક એ કીધુ તું કોણ છે..

હું ભીમાસર નો કરણીદાન વાચા ચારણ છું..
  ચારણ છો તો અહીંયા શુ લેવા આવ્યો છો હટી જા વચ્ચે થી..

અરે પણ દરબાર જમીન જોઈતી હોય તો તું રાખ પણ નિર્દોષ માણસો ને ન માર….

મારે તો એમના જીવ જ જોઈએ ચારણ તું હટી જા વચ્ચે થી
એમ તારે જીવ જોઈએ છે… ને આટલું કહી….

ચારણ એ મ્યાંન માંથી તલવાર કાઢી માંરવા માટે નહી..એક પછી એક પોતાના શરીર ઊપર મંડયો ઘા કરવાં સાત ત્રાંગા કરયાં દરબારો ને પગ નીચે થી જમીન સરકી ગઈ… દરબારો ચારણ ના પગ માં પડી એમ કહયુ ચારણ દેવ માફ કરો અમારા થી ભુલ થઈ છે..  ત્યારે ચારણ એ એટલુ કહયુ ચરણે આવ્યા છો એટલે સ્રાપ નથી આપતો પણ ભિમાસર ÷પ્લાંસવા ના વાચા શાખ ના  ચારણો માટે દેશલપર નું પાણી હરામ છે…

આટલુ કહી ચારણ એ વિદાય લીધી આજ પણ ભીમાસર÷પ્લાંસવા ના વાચા શાખ ના ચારણો દેશલપર નુ પાણી નથી પીતા…

આવા કંઈક ચારણો વાગડ ની ધિંગી ધરા પર થયાં છે એટલે કહેવુ પડે

પ્રથમ તર્પણ ના આ ભુ ભારતે ચારણે કંઠ થી સુર છેડયા :
લાખ ના લોહી ની ધાર અટકાવવાં ચારણે પોતાના લોહી રેડયાં ;

જય માતાજી

સાભાર:- વાગડનો સાહિત્યીક વારસો વોટ્સએપ ગ્રુપ.