‘ગરબો’ અને ‘ગરબી’ (આ બેઉ શબ્દ અલગ અલગ અર્થ થાય, હોંકે !) કેવી રીતે શરૂ થયાં ? રાસરાસડા એટલે શું ?

Standard

‘ગરબો’ અને ‘ગરબી’ (આ બેઉ શબ્દ અલગ અલગ અર્થ થાય, હોંકે !) કેવી રીતે શરૂ થયાં ? રાસરાસડા એટલે શું ?

જેના ગર્ભમાં દીવો છે એવો ઘડો એટલે સંસ્કૃતમાં ‘દીપગર્ભો ઘટ’, તેમાંથી થયો ‘દીપગર્ભો’, પછી ‘ગરભો’ અને અંતે ‘ગરબો’ !
તેને માથે રાખી કે વચ્ચે રાખીને થતું વર્તુળાકાર નર્તન પણ કાળક્રમે ‘ગરબો’ જ કહેવાયું. સૌમ્ય નૃત્યલાલિત્યને ‘લાસ્ય’ કહેવાય છે, જેનો ધબકાર ગરબામાં ઝિલાય છે.

સદીઓ પૂર્વે રચાયેલા ગ્રંથ ‘હરિવંશ’માં કૃષ્ણને રાસેશ્વર કહેવાયા છે.
સ્ત્રી-પુરુષ સાથે હાથમાં દાંડિયા પકડી રમે તે ‘રાસ’,
તાળી સાથે સ્ત્રીઓ રમે તે ‘ગરબો’
અને
પુરુષો રમે તે ‘ગરબી’ !

પુરુષો અને સ્ત્રીઓ હાથે તાળીઓ પાડી ગરબો લે તેને ‘હીંચ લેવી’ કહેવાય, પણ માત્ર સ્ત્રીઓ જમણા પગનો પંજો ધરતી સાથે અથડાવી ગરબો લે તેને ‘હમચી ખૂંદવી’ કહેવાય…

હવેલી સંગીતનાં ગીતો-રાસડાઓના કવિ વલ્લભ મેવાડા જયારે શ્રીનાથજીનાં દર્શન ગયા ત્યારે પૂજારીએ તેમને ‘દર્શન બંધ થઇ ગયા છે’ તેમ કહીને પાછા વળાવ્યા. ભગ્નહૃદયથી વલ્લભ મેવાડાએ વિચાર્યું કે, ‘જે બાપ (કૃષ્ણ) પોતાનાં સંતાનો (ભક્તો)ને દર્શન ન આપે તેની સ્તુતિ કરવા કરતાં હું સદાય સુલભ એવી મમતામયી મા (મા અંબિકા)ના સ્તવનો શા માટે ન લખું ?’
અને
દયારામના પુરોગામી તરીકે તેમણે આજે પણ પ્રચલિત એવા લોકપ્રિય ગરબાઓ રચ્યા, આજે ‘સ્ટેજ શો’માં ફેરવાઇ ગયેલા ગરબાઓ ગુજરાતની ગલી ગલીમાં ઘોળાઇ ગયા, ખોળિયું બદલતા ગયા ! મહાડ, કાફી, પીલુ, ધનાશ્રી, કાલિંગડો, સારંગ વગેરે રાગ અને ખેમટો, કેરવો કે દીપચંદી તાલમાં ગવાતો ગરબો આજે લેસર સિન્થેસાઇઝરના ડ્રમ-બીટ્સના ડિજીટલ ફયુઝન મ્યુઝિકમાં ફેરવાઈ ગયો છે.

‘ભાવપ્રકાશ’ નામના અતિ પ્રાચીન ગ્રંથમાં રાસના ત્રણ પ્રકાર વર્ણવ્યા છે. ‘તાલરાસક’ એટલે તાળી-રાસ,
‘દંડ-રાસક’ એટલે દાંડિયા-રાસ
અને
ત્રીજા પ્રકારના છે ‘લતા રાસક’, એટલે સ્ત્રી-પુરુષનું યુગલ પરસ્પર ગૂંથાઇને જેમ લતા વૃક્ષ ફરતી વીંટળાઇ વળે, તે રીતે એકબીજામાં સમરસ થઇને રમે તેવો રાસ !

રોજ ગરબે ઘૂમીને આવવાનો થાક ઉતારતા ખેલૈયાઓને એક અપીલ છેઃ ભાણદાસ રચિત ‘ગગનમંડળ ગુણ ગરબી રે’ ગરબો ક્યારેક ચાંદાનાં અજવાળે વાંચજો-સાંભળજો કે…જેમાં પૃથ્વી એ કોડિયું છે, સમુદ્રરૂપી તેલ છે, પર્વતરૂપી વાટ અને સૂર્યરૂપી દીવો છે, શેષનાગની ઇંઢોણી છે…

।। શુભ નવરાત્રિ ।।

Advertisements

‘મરુભૂમિનો ચહેરો’

Standard

આજનાં ‘ગુજરાત ગાર્ડિયન’ (‘Sunday ગાર્ડિયન’ પૂર્તિ)
પેઇજ નં. 3
મારી નવલિકા : ‘મરુભૂમિનો ચહેરો’
————
(એક વાર્તાસ્પર્ધામાં વિજેતા નિવડેલી મારી આ વાર્તાની,
મારા નવલકથાકાર મિત્ર મયુરભાઈ પટેલે માત્ર ભારોભાર પ્રશંસા જ નહિ કરી,
પરંતુ એને પ્રકાશિત પણ કરી.
આ માટે હું એમનો આભારી છું!)
————–
★ ધર્મેશ ગાંધી
————–
મરુભૂમિનો ચહેરો
—————
આખો દિવસ પ્રકૃતિને દઝાડતો સૂરજ ક્ષિતિજની ઊંડાણમાં ગરકાવ થયાને કલાકો વીતી ચૂક્યા હતા. તારાઓથી ઝગમગતા આકાશે હવે હાડ થીજાવી દેતી ઠંડી ફેલાવવાનું કામ માથે લીધું હતું. ધૂળની નાની-મોટી ડમરીઓ ઠેકઠેકાણે ઉડ્યા કરતી હતી. વંટોળીયામાં ઉંચે ઊઠતી રેતી થોડીવાર ગોળાકારે ફરતી-ફરતી થાકીને એકાદ ઠેકાણે ઢગલો થઈ જતી હતી. સતત ત્રણ વર્ષથી એકધારું આક્રંદ કરતાં આ સૂકા દુકાળે સાવજ જેવી પહોળી છાતીધારીઓનાયે હાંજા ગગડાવી નાખ્યા હતા. નાનકડા આ ગામના છૂટાછવાયા ખોરડાઓમાં જિંદગીની જીવતી સમાધિ લઈને લોકો ભૂખમરા સામે ઝઝૂમી રહ્યા હતા. એમના માટે ભૂખ ભાંગવા સારું હવે શહેરી શેઠિયાઓને ત્યાં ધાડ પાડીને પરિવારનું પેટ ભરવા સિવાય કોઈ આરો નહોતો બચ્યો.

આવા ઠંડા ખારાપાટ પર કાળી મેઘલી રાતે પોતાને ભરોસે મરણિયું બનેલું શરીર, પીઠ પર જડીને રણની રાણી બેફામ દોડ્યે જતી હતી. આજે એને શ્વાસ લેવાયે રોકાવાનું પરવડે એમ ન હતું. ભલે હાંફી જવાય, ભલે નાક-કાનમાં ખોબો ભરીને રેતી પેંસી જાય… બસ આ મરુભૂમિ પસાર કરીને શહેર સુધી પહોચવું એજ એક માત્ર એ ઊંટડીનું લક્ષ્ય થઈ પડ્યું હતું.

‘આ જ મોકો છે, મારી રણની રાણી… પહેલો ને છેલ્લો – વેગ પકડ મારી મા…’ ઊંટડી પર સ્વાર મજબૂત મનોબળના કાળા પડછાયાએ હાકલ કરી, ‘…જોઉં આજે કેટલું જોમ છે તારા ચારેય પગમાં ને મારી બંનેય બાજુઓમાં…’

આ વિસ્તારમાં આડે દહાડે પડતી ધાડના પગલે જમાદારોએ ઊંટ પર રખડીને આખી રાત ચોકી-પહેરો દેવાનું શરૂ કર્યું હતું. આવા જ બે ચોકિયાત-જમાદારોના પહેરેદાર ઊંટ એકાએક અડધી રાતે હણહણી ઊઠ્યા. ઊંઘરેટી આંખમાં સુસવાટા મારતો ઠંડો પવન અને નાકના વાળમાં આછી ધૂળ ભરીને બેય જમાદાર સાબદા થયા. રાતનાં ભય પમાડે એવા સન્નાટામાં પવનવેગે દોડતી ઊંટડી પર બુકાનીધારી સ્વાર, અને સ્વારે વીંટેલા ધાબળામાંથી ડોકાતી – ખભે લટકાવેલી બંદૂક… જમાદારો માટે એ ધાડપાડુ હોવાનો સંશય પેદા કરવા માટે પૂરતા હતા.

‘એય ખબરદાર… થોભાવ તારી ઊંટડી, નહીં તો ભડાકે દઈશ.’ ટાઢમાં ધ્રુજતા રુઆબદાર હોઠ કરડાકીભર્યો હુંકાર કરતા ફફડ્યા, ને ઠંડા પવનની એક ઝાપટ એ જમાદારના ગાલ સાથે ઘસાતી, ધૂળ-કાંકરીઓ એના માથાના વાળમાં ભરાવતી પલાયન થઈ ગઈ.

ઊંટડી નહીં થોભી, અને ન તો જમાદારોની ચેતવણીની એ નિર્જન વાતાવરણ પર કોઈ ઘેરી અસર વર્તાઈ. એથી ઊલટું, ઊંટડીનાં વાંકા-ચૂંકા-લાંબા પગોમાં ઝનૂન પેઠું, ને અઢારેય વાંકા અંગોએ દોડવાની ગતિ બમણી કરી. જમાદારો માટે હવે એ સ્વાર ધાડપાડુ હોવાનો સંશય પાક્કા વિશ્વાસમાં પરિણમ્યો. સૂકા-કાંટાળા બાવળિયાની ઓથે-ઓથે પૂરપાટ દોડતી ઊંટડી ક્ષિતિજમાં વિલીન થઈ જાય એ પહેલાં તો જમાદારની બંદૂક ગરજી ઊઠી. સ..ન..ન..ન.. કરતી એક ગોળી સ્વારની કમરે ઘસાઈને રેતીમાં ખૂંપી ગઈ…

લાવાની અગનજ્વાળાઓની જેમ ઊકળતા લોહીનો ફુવારો છૂટ્યો. વરસાદની વાંછટનાં અભાવે ભૂખી-તરસી રહેતી નિર્જીવ ધરતીને એ ગરમ લોહીની ધાર સ્પર્શે એ પહેલાં તો જોતજોતામાં પવનની ઠંડી બરફ જેવી લહેરખી એને હવામાં જ લુપ્ત કરતી ઊડી ગઈ. સ્વારની આંખે અંધારા છવાઈ ગયા. શરીર લથડી પડ્યું. પણ, એક ઘસરકાથી ટાઢું પડી જાય એ ભડકે બળતું ઝનૂન શા કામનું! ઊંટડી દોડતી રહી. કાળજું કઠણ કરી સ્વારે પોતાની લોહી નીંગળતી કમર પર એક હાથ દાબી દીધો… આ એજ કમર હતી જ્યાં એનાં ધણીએ ક્યારેક પોતાના દાંતના હળવાં-મીઠાં-ઉત્તેજનાભર્યા બચકાં ભર્યાં હતાં; તો ક્યારેક એ જ ધણીની ખુન્નસ ભરેલી કઠોર લાતો પણ વિંઝાઈ ચૂકી હતી.

સ..ન..ન..ન.. કરતી બીજી ગોળી છૂટી, ને પછી ત્રીજી…

સ્વારનું શરીર ઢીલું પડ્યું; ઊંટડી પરથી સરકીને રેતીમાં પછડાયું. દરિયાના ઉછાળા મારતા ચોખ્ખા પાણી જેવી બે ભૂરી આંખો બુકાનીની અંદર સ્થિર થઈ; ઉઘાડ-બંધ થઈ. લોહીની ધાર ઠેકઠેકાણેથી વહી રહી હતી. ઘડો ભરીને ઘી-સિંદુર પી ચૂકેલી ઊંટડી માલિકણ માટે વલોપાત કરવા સારું ગળું ફાડીને ગાંગરી પણ ન શકી. મદદ માટે વલખાં મારતી ડોક આમ-તેમ વિંઝાતી રહી. જમાદારોને નજીક આવતા ભાળી એણે ઊંટડીને શહેર તરફ દોટ મૂકવા પાનો ચઢાવ્યો. ને રણની રાણી પોતાની માલિકણનો હુકમ લઈને બેફામ દોડી. એની પીઠ પર હજુયે એક બાળઆકૃતિ ચસોચસ બંધાયેલી હતી – અર્ધી ઊંઘમાં અને અર્ધી અણસમજમાં…

જમાદારો નજીક આવી ચૂક્યા હતા. એક બરાડ્યો, ‘હાથ ઉપર કરીને ઊભો થા, નહીં તો ભેજું ઊડાવી દઈશ.’

બીજાએ રેતીમાં આળોટતા સ્વારનો ધાબળો ખેંચી નાખ્યો. ને બંને જમાદારો અચંબામાં ગરકાવ થઈ ગયા. સ્વાર એક ખૂબસૂરત સ્ત્રી હતી. બંને જણ એ ધગધગતું સ્ત્રી-શરીર ઘૂરી-ઘૂરીને તાકી રહ્યા, લાળ ટપકાવી રહ્યા : ‘આજ તો જીસ્મની જયાફત ઉરાડવાનો મોકો છે, દરોગા…’

બુકાનીની અંદર તગતગતી બે ભૂરી આંખોથી અંજાઈને બીજાએ સ્ત્રીનાં મોં પરથી બુકાની ખેંચી નાખી. પણ ત્યાં જ…

‘હા..કક… થૂ..ઉ..ઉ…’ બુકાનીની અંદર સંતાયેલો ભયાનક અને કદરૂપો ચહેરો જોઈને જમાદારનું મોં કડવું થઈ ગયું.

જાણે કે આગમાં હોમાયો હોય એવો બળીને ભડથું થયેલો ચહેરો જોતા જ એ બંને રાની પશુઓના મોં પર એક ક્રૂર અણગમો ઊભરાયો. બંનેને જાણે કે ઉબકા આવવા લાગ્યા. પણ હવસમાં ઘસડાતા બંને જાનવરોએ સ્ત્રીનાં ચીતરી ચઢે એવા ચહેરા પર ફરીથી બુકાની લપેટી દીધી. બાકીના કપડા ચીરવા માટે, એ કદરૂપા ચહેરાની નીચે તરફના બધાજ ખૂબસૂરત હિસ્સાઓને ચૂંથવા માટે હાથ લંબાયા.

‘ઓ..યય, ખબરદાર… શેતાન જેવા ધણીથી મારી દીકરીને બચાવીને ઢીલા કાળજે નથી નાસતી… આજ કોઈ પણ તકાત મને અટકાવી નહીં શકે.’ સ્ત્રીએ લલકાર ફેંકી; બંદૂકની નળી બંને સામે તાકી.

એની ભૂરી આંખોનાં ઊંડાણમાં થોડા દિવસો પહેલા ભજવાયેલું એક વરવું દ્રશ્ય જીવિત થયું…

‘ચાલ ખોરડામાં…’ શિકાર કરવા ગયેલો ઘણી થાકી-હારીને ખાલી હાથે આવ્યો, ને પેટની ભૂખ ન સંતોષાતા શરીરની ભૂખ મટાડવા ભૂખ્યા વરુની માફક એની પર તૂટી પડેલો.

‘ખાલી પેટ બેવડ વળે છે, રહેમ કર આજ…’ ધણીની ઝપટમાંથી તરફડ્યા મારીને એણે છૂટવાની હિમ્મત કરેલી, પહેલીવાર…

ભાન ભૂલેલો ધણી બળજબરી કરતો રહ્યો. એણે હતું એટલું જોર વાપરી ક્યારેય નહીં ધરાતા ધણીને બળપૂર્વક હડસેલો માર્યો. ને પેલાએ જે વસ્તુ હાથમાં આવી એનો છૂટ્ટો ઘા કર્યો. નસીબની કરુણતાથી ધાડ-લૂટ માટેના હથિયાર તરીકે વાપરવા રાખેલો તેજાબ એના મોં પર ઊડયો.

– ને ફક્ત બે જ ક્ષણ… એનો રૂપ-સૌન્દર્યથી ફાટ-ફાટ થતો ચહેરો તેજાબના મારથી તરડાઈ ગયેલો, ચામડી સળગી ઊઠેલી. ઓગળી રહેલા ચહેરાએ એક ખોફનાક રૂપ ધરી લીધું…

એ જલનમાંથી કળ વળતા દિવસો વિત્યા, ને એક દિવસ…

‘ટોપલો ભરીને સિક્કા આપીશ, આ ખોરડું છોડી શહેરમાં ખોલી વસાવી લેજે…’ એક પઠાણ એની પીઠ પાછળ એનાં ઘણીના કાન ફૂંકી રહ્યો હતો, ‘-બસ, બદલામાં આ તારી છોડી…’ કહેતાં પઠાણે હોઠ પર જીભ ફેરવી…

– વીતી ચૂકેલા એ ભયાવહ દ્રશ્યો ત્યારે અટક્યા જ્યારે એનાં પેટમાં જમાદારની લાત પડી…

ભારે આંખોએ એણે ઊંટડીને પોતાની કુમળી દીકરી સાથે શહેરની રાહે દોડી જતાં જોયા કર્યું. એનાં હાથ દુઆમાં ઊંચા થયા, ‘યા અલ્લાહ, આ મરુભૂમિની પેલે પાર કોઈ ફરિશ્તો મળી જાય – દીકરીની હિફાજત થાય, એનાં ચહેરાનું તેજ ન ઓસરે…’

એની ભૂરી આંખો દૂર દૂર નજરે પડતા કાળા થતા જતા ક્ષિતિજ તરફ મંડાયેલી હતી. ધીમે-ધીમે ચાલતા એનાં ધૂળભર્યા શ્વાસ બેફામ બનીને ફૂંકાતા પવનમાં ભળીને હજુયે દોડી રહેલી રણની રાણી પર લદાયેલા માસૂમ ચહેરા સુધી પહોચવાનો હાંફતો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા! શેતાનોનું ધીમું-ધીમું અટ્ટહાસ્ય એનાં કાનના પડદા ચીરી રહ્યું હતું.

છેલ્લે-છેલ્લે એણે એક કાળું ટપકું ક્ષિતિજમાં વિલિન થતું જોયું!

*******************

– ધર્મેશ ગાંધી (DG)
dharm.gandhi@gmail.com

91064 80527

ઘોડાનુ વર્ણન

Standard

ઘોડાનુ વર્ણન કરતુ આ કવિત
મુ. લાખેણી જી. બોટાદ ના
કાઠી દરબાર ના બારોટજી
રાણીંગદેવે અદભુત વર્ણન કર્યું છે

થંભ દેવળ જસા પગ માંડે થોડા,
છાતી બાબ ઢાલથી ચોડા..

ખટ ત્રીસા થી થયેલ ન ખોડા,
એવા ઘોબા ધણી સમિપે ઘોડા…

સાંકળ વાંભ મોકલી છોટી,
કાળી આંખે મળે કોટી…

માણેક લટ મોઢાથી મોટી,
કલમ સરીખી દોય કનોટી…

થોક સાચરા રૂપા થાળી,
પુરે પંખે થયેલ પંચાળી…

મોર જસી ગરદન મરમાળી,
કેશવાળી ઢીચણ લગ કાળી…

પીઠ જેસી ગજરાજ પ્રબંધા,
શોભે શૈલી પુછ સબંધા…

બજાણીયા જૈસા દિલરા બંદા,
કાઠી આલે કુકડ કંધા…

વેંત કનેના જુઠની વાલે,
ત્રીય બાજોઠ સારખા તાલે…

નિર પાવા બેટાને નો આલે,
ઈ આલણરો મોજમા આલે…

ભલપણ ઘણું માલરો ભરિયો,
ફરે થાળવામાં ફેરવીયો

કવિને દાન ખુમાણે કરિયો,
ચિત્રામણ જેવો કેસરીયો….

ચાલે વેગે પવનથી છાયો,
નાચે નટવા જેમ નચાયો

છેડયો કુદે કોટ સવાયો,
જાગમ દિયે રૂખડરો જાયો..

બાબે સરખો થયેલ નબાદો,
શોખે વાન પુનમરો ચાંદો

જોતા દિલ્લી તણો શાહજાદો,
દાન સમંપે વીસળ દાદો..

“જટાગોર”

Standard

“જટાગોર”

ગામમા રામજીના મંદિરની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા છે.યજ્ઞયજ્ઞાદિ પુરા થઇ ગયા છે.આખુ
ગામ ધુમાડાબંધ જમવાનુ છે.પહેલાના સમયની વાત છે.ત્યારે અત્યાર જેવા મંડપ ડેકોરેશનના ધંધા વિકસેલા નહોતા એમાય મોટો જમણવાર હોય ત્યારે દરેક જણેથાળી, વાટકીને પાણીનો ગ્લાસ સાથે લઇ જમણ વારમા આવવાનો રિવાજ હતો. અહીયા જમણવારની તૈયારી થઈ ગઇ છે.ગામના નાના મોટા છોકરા હાથમા થાળી વાટકીને પ્યાલા લઇ આટાફેરા. મારે છે. ક્યાય સાથે લાવેલા તેમના નાના ભાઈ બહેનથી થાળી કે વાટકી પડી જાય છે ને માટીવાળી થાય છે.
કેટલાક તોફાનીઓ થાળીઓ વગાડીજમવા આપો તેવી માગણી કરતા હશે તો ય ના નહી.

મુળ વાત એવી હતી કે ગામના મંદિરમા
રામ, લક્ષમણને જાનકીની મૂર્તિઓ હતી. એક વખત પુજારી જટા ગોર સીતાજીને વાધા પહેરાવતા હતા ત્યારે મૂર્તિ હાથથી ખંડિત થઈ ગઇ.ખંડીત મૂર્તિ રાખવી અશુભ ગણાતુ. ગામે નવી મૂર્તિની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરાવવી તેમ નક્કી કરેલ. તે મુજબ આજે પ્રાણ પ્રતિષ્ઠા
મહોત્સવ હતો. તમામ વિધી પૂર્ણ થાય
પછી જમણવાર હોય અને તેમાય બ્રાહ્મણો પ્રથમ જમી લે પછી બીજા લોકોનો જમણ વાર શરૂ થાય તેવો શિરસ્તો…

બધુ જ તૈયાર છે પણ પુજારી એવા જટા ગોરનો પતો નથી. યજ્ઞના બ્રાહ્મણો હઠ લઇ બેઠા છે કે જટા ગોર આવે પછી જ જમવા આવીએ. અમારા આ ગોર ચાર ચાડા ચાર ફૂટ ઉચા ને પેટ ફુલેલુ દેખાવે જાણે ગોળ પીપ, ધોતિયુ એક લાવે આડા નહી ઉભા બે ટુકડા કરી પહેરે, ત્યારે તેમનો મેળ પડે,પંડે બ્રહ્મચારી, વજન હશે પાચ મણ, એમની જનોઈ નીચે અડી ન જાય તેથી ખાસ ટુકી રાખે તેવા અમારા જટાગોર.

તેમને મુકીને અમે જમીશુ નહી.ગોર જડતા નથી, બ્રાહ્મણો જમતા નથી, ગામના છોકરા ઝપતા નથી, થાળીઓનો શોર બકોર બંધ થતો નથી, નાના મોટા સહુ એકબીજાને પુછે છે??કેમ જમણવાર ચાલુ નથી કરતા..

ગામના મુખીએ જવાનિયાઓને બોલાવી હુકમ કાઢ્યો કે જટાગોરને શોધી આવો. અગડે વગડે તપાસ કરો.. ભારે શરીરે છે હમણા જ હતા.બહુ દુર પહોચ્યા નહી હોય.તે જમાનામા ખાસ કોઈ વાહનો હતા નહી.શોધખોળનો દોર ચાલુ થયો.

વાત જાણે એમ બની હતી કે ગામમા એક ટીખળી રમુજીલાલ હતા.તેમણેવાત વાતમા જટા ગોરને કહ્યુ કે તમેહળવેકથી સીતાજીના વાઘા બદલ્યા હોત તો ગામને આટલો મોટો ખર્ચ કરવો ન પડ્યો હોત…આમે ય રમુજીને
જટા ગોરને કાયમ નાની મોટી વાતે ચકમક ઝર્યા કરતી.જટા ગોર આજીવન બ્રહમચારી હતા. સાઈઠેક વરસની ઉમર…કહે છે કે બ્રહમચારી મગજના ગરમ હોય … તેમને રમુજીલાલની વાતે ખોટુ લાગ્યુને કહ્યુ કે લે તારે પડી રહ્યા તારા સીતાજીને તારૂ ગામ.. હુ તો આ ચાલ્યો.. સારો પુજારી લાવીને પુજા કરાવજે… આમ કહીને તે ચાલી નીકળ્યા. ચાલી જ નીકળેને પાછળ કોઇને કહેવા જવુ પડે તેવુ તો હતુ નહી.

રમુજીલાલે વાત હળવેકથી લીધી હતી
પણ હવે તેમને પરિણામ દેખાયુ. તેમને
પોતાની ભૂલથી બાજી બગડ્યાનુ ભાન થયુ તેમણે મુખીને વાત કરી.. મુખીએ જટાગોરને શોધી કાઢવા ચારે બાજુ જેટલા રસ્તા હતા તેટલી ટીમો દોડાવી.

આ બાજુ છોકરા સુધી ઠીક હતુ તે જમાના ઈલેકટ્રીસીટી હતી નહી. આમે ય ગામડામા વહેલા જમવાની પ્રથા હોય છે. હવે છોકરાની માવડીઓએ મોરચો સંભાળ્યો.છોકરા ભુખ્યા થયા છે.ક્યા સુધી આટાફેરા કરે?

કલાક દોઢ કલાક પછી જટાગોર એક ઠેકાણે ઝાડ નીચે થાકીને બેસી ગયા હતા. થાકી જ જાયને તેમનુ ચાર ફુટનુ ઉચુને મોટા પીપ જેવડુ પેટ, આટલી કાયાનુ વજન પણ સો કિલો જેટલુને સાઠ સાલના થાકીને બેસી જ જાયને…

જટાબાપા મંદિરે ચાલો , છોકરાઓ એ સમજાવ્યા ગોર કહે જાઓ મારે નથીઆવવુ. ગોરભા છેવટે તૈયાર થયા પણ કહે હુ થાકી ગયો છુ. હાલ મારાથી ચલાશે નહી થોડીવાર થાક ખાઈને આવીશ. માડ માડ રમલો દોડતો ગામમા જઈ સાયકલ લઇ આવ્યો. માડ માડ ગોરને સમજાવી બેસાડ્યા. દિવસ આથમવાની તૈયારી હતી ત્યા આ ગોરનો વરઘોડો ગામમા પહોચ્યા. બધાને હાશકારો થયો.

ગામમા વિજળી નહોતી.અંધારૂ થવામા
હતુ.બ્રાહ્મણો પ્રસાદ લેવા બેઠા..ઓછામા પુરૂ એ જમાનામા પંગતે પીરસવાનો ધારો હતો. છોકરાની રાડારોળ તો હતી હવે તો તેમની માતાઓ પણ તેમા જોડાઈ…અંધારૂ
થઇ ગયુ.

પેટ્રોમેક્સ ગામમા એક જ હતી.તે રસોડે મુકવી કે પંગતે? છેવટે રસોડે મુકવા નક્કી થયુ. પંગત માટે કેટલીક ફાનસો ભેગી કરીને મૂકી.ફાનસો અહી આવી તો ગામમા અંધારૂ
થયુ.

આ વાતથી જટા ગોરને કંઈ ફરક નહોતો પડતો. મુખીએ ગોરને કોઈએ કંઈ ન કહેવા તાકીદ કરી દીધી.જટા ગોરની બીજી કેટલીક વાતો પણ કરીએ.

ગોરનુ ઘર ગામના મુખ્ય રસ્તા પર,પતરાવાળી ઓરડી કહીએ તો ય ચાલે, શ્રાવણ મહિનામા શિવાલયે સવારના બીલીપત્ર ચઢાવવા ગોર જાય બપોરે એક દોઢ વાગે આવે, ખૂબભુખ્યા થયા હોય, પંડે બ્રહ્મચારી એટલે રસોઈ પણ જાતે કરવાની, ગેસ તો હતા નહી કેરોસીનથી રસોઈથી ગોરને તેની વાસ આવે… લાકડાથી જ રસોઈ કરે, વરસાદ ન આવ્યો હોય એટલે બફારો ય ઘણો હોય, માડ ચુલો પેટાવે ત્યા ગામના ટીખળી સંતાઈને જ બેઠા
હોય જે ભલોભોળો છોકરો તેમના ઘરેથી પસાર થાય કે તરત જ પેલા ટીખળીઓ ગોરના છાપરે પત્થર ફેકે ભુખ્યા ગોર, તુડમિજાજી બ્રહ્મચારી,કંટાળેલ આત્મા, ગુસ્સામા બહાર નીકળેને દે બેચાર ઝાપટ પેલા નિર્દોષને ઉપર બે ચાર સંસ્કૃત ગાળ તો ખરી જ…

આવુ વારંવાર થાય..રોજ સાજે ગોર મંદિરની આરતી કરી મંદિરની રસ્તા પર પડતી બારી પાસે બેસે…છોકરા ય ગોરના સ્વભાવના જાણકાર થઇ ગયા હતા…ગરમીના દિવસો હોયને છોકરા ટીમ બનાવી સીતારામ કહેતા ગોરની બારી પાસેથી વારા ફરતી નીકળે એકાદ બે ને સીતારામનો વળતો સીતારામનો
જવાબ મળે પછી ગોરને સીતારામ બોલવાનો કંટાળો ય આવેને પછી તો જે સીતારામ ભક્ત ઝાપટે ચઢે તેને તો હનુમાન પણ ન બચાવી શકે.. પ્રસાદમા ગોરભા બોચી પર બે દે ને માને એક ભદ્ર ગાળ ચરણામૃતમા આપે…
આમ દિવસ પુરો થાય…

ગોરભાનો મિજાજ ક્યારે કેવો હોય તેનુ નક્કી નહી.કોકવાર રાત્રે ઘસઘસાટ ઉઘતા ગોરના છાપરે પત્થર પડે..ગોર રાતે રાડારાડ કરી ગામને.ઉઠાડે..છોકરા તો છુમંતર થઇ જાય….

એકવાર જળઝીલણી અગિયારસ,ચિભડાની પ્રસાદ, ગામના આગેવાન વસરામ પટેલ જળયાત્રાએ નહોતા આવ્યા.ગોરને આખો દિવસ ધમાલ રહેલી, ટીખળીયાથી કંટાળીને
બેઠેલા ત્યા વસરામ પટેલ આવીને મંદિરને ઓટલે બેઠા… જટાગોર માડ પગ વાળીને બેઠા ને વસરામ પટેલે કહ્યુ: જટા ગોર પ્રસાદ તો આપો. જટા ગોર છટક્યા. વસરામ પટેલ કંઈ સમજે તે પહેલા પ્રસાદની આખી તાસક તેમનીસામે પછાડી… લો ખાઈ જાવ બધી તમે જ ખાઈ જાવ.. આખા દિવસથી બધા લોહી પી ગયા…અડધો પ્રસાદ ભોય ઢોળાયો…માડ માડ મામલો ઠાળે પડ્યો.

આવા તો અનેક કિસ્સા છે.ઉનાળાના દિવસોમા ગોર તેમના રસ્તા પરના ઘર પાસે બહાર ખુલ્લામા ખાટલો નાખીને સુએ.ગોરના નસકોરા એટલા જોરથી બોલે કે આજુબાજુ વાળા રાત્રે સુઈ ન શકે.
આ વાત ટીખળીયા ગેગને ધ્યાને આવી
ગોર ઘસઘસાટ ઉઘમા હોયને .ટોળકી ગોરનો ખાટલો નનામી ઉઠાવે તેમ હળવેકથી ઉઠાવી ગામ બહાર આવેલા તળાવની પાર પર મુકી આવે.સવારની વાત સવારે. ગોરભા ખાટલો આડો ઉચકી ખભે કરે તો ય ભોય ખસડાય
કેમ કે ગોરની ભૂગોળ અલગ જ હતી.

એકવાર સાજના ગોરભા રામજીની આરતી કરતા હતા.ગામના હરખામા ભારે શ્રધ્ધાળુને ભોળા ય ખરા..પ્રથમ આરતી ગર્ભગૃહે ભગવાન રામજી,સીતાજીને લક્ષ્મણની ઉતરે પછી ગોરભા હનુમાનજીની આરતી ઉતારે… આમ ગર્ભગૃહની આરતી પતાવી પાછા પાછા પગલે ગોરનુ આવવુ બરાબર તે જ વેળાએ હરખામાનુ પ્રભુને દંડવત નમસ્કાર કરવુ. ગોરભા ગોળ પીપની જેમ આરતી સહીત હરખામા પર પટકાયા. થોડાક ગરમ આરતીથી દાઝ્યા ય ખરા..ક્રોધની તો અહી વખાર.. ગોર ઉભા થઈ ગયા, હરખામાને હજી કળ વળી નહોતી ત્યા તો ગોરભાએ આરતી બાજુએ મુકીપડતીને હરખામાને ગભારા બાજુ ખેચ્યાને જોર જોરથી બુમો પાડી કહેવા લાગ્યા… મોટી ભક્તાણી થઈ ગઈ છે તે ઘડીમા આમ પડેને ઘડીમા આમ લે
આ તારો ભગવાન કાઈ દઈ દેતો હોય તો જા લઈ લે… હરખાબા તો હતપ્રત થઈ.. તે ચુપચાપ ઘેર જતા…ત્યારથી તેમણે મંદિર આવવાનુ બંધ કર્યુ.

એકવાર ચોમાસાનો દિવસ. બેચાર દિવસની હેલી થયેલી, ગોરભા મંદિર સાફ કરીને બેઠા ત્યા રમુજીલાલ મંદિરમા આવ્યા. પગ સહેજ લુછવાના રહી ગયા.ગોરભાએ તે જોયુ.રમુજીને અને ગોરને બારમો ચંન્દ્ર ,સાવરણી હજી સામે જ પડી હતી. રમુજીલાલ કંઈ સમજે કે જાણે તે પહેલા જ સાવરણી ઉઠાવીને બરડા પર બે ચાર મારી દીધી.

એકવાત સારી હતી કે ગોરને ગામ વેઠતુ હતુને ગોર ગામને વેઠતા હતા.એકવાર ઉનાળાનો દીવસ હતો. બપોરનો પોર હતો.ગામનો કુભાર ભારે સેવાભાવી દર ઉનાળે નવી માટલી આપી જાયને તેમના ઘરવાળા મંદિરનુ
પાણી ભરી જાય.. જતા સહુ મંદિરે બેસે ઠંડુ પાણી પીએ.તે દિવસે ખુબ જ ગરમી,ગામમા કોઇ સાધન આવતુ નહી ગામથી એકાદ કી.મી.રેલ્વે સ્ટેશન… રેલ્વે ગામનુ એકમાત્ર આવન જાવનનુ માધ્યમ, મુખી બપોરની ગાડીએથી ઉતરીને આવતા હતા તરસ લાગી હતી મંદિરના ઓટલે ઉભા રહી બુમ મારી
જટાગોર એક લોટો પાણી લાવોને… જટા ગોરની છટકલી… આખી માટલી
ઉઠાવીને મુખીના પગમા પછાડીને કહે
લો પી લો પાણી આખો દિવસ પાણી
પાણી કરો છો… માટલી ફુટી ગઈ.. મુખી ગોરના ગુસ્સા પર હસતા હસતા ઘેર જતા રહ્યા..

એમ સાભળેલ છે કે નાનપણમા ગોરને
જોવા કન્યાના બાપ આવ્યાને જોઈને
ગયા.થોડા દિવસ પછી તે તેમની પત્નીને લઈ ફરી આવ્યા. ઘરે ગોર એકલા હતા.સરભરા કરવી પડી એટલે ગોરને ગુસ્સો આવ્યો.. શુ રોજ રોજ આવી જાવ છો?મારામા શુ જોવાનુ છુ?શુ હુ સરકસનુ માકડુ છુ?ખબરદાર જો હવે આય આવ્યા છો તો?
કહે છે કે તે પછી ગોરને જોવા હજી સુધી કોઈ આવ્યુ નથી.આ અમારા ગોરની ઘણી બધી વાતો….
(ક્રમશ:)
“©® Reserved”
લેખક:-પોપટભાઈ પટેલ,ઘેલડા

રામો

Standard

રામો

આમ તો એ સાવ નાનકડો છોકરો જ હતો, ચૌદ પંદર વરસનો. અમારી બિલ્ડિંગમાં એ કચરા પોતા કરવા આવતો. સાચું નામ તો એનું ક્યારેય પૂછ્યું જ ન હતું..! જરૂર જ નહતી લાગી, બધા એને રામો કહેતા, તો હું પણ એજ નામે બોલાવતી.. એ છેલ્લાં બે દિવસથી આવ્યો નહતો. હું પરેશાન હતી…

બે દિવસથી ઘરમાં પોતા નહતા થયા, આજે રામો ના આવે તો મારે જાતે જ કરવાં જ પડશે એ વિચારી હું મનોમન ધૂંધવાઈ રહી હતી..! આ લોકોના રોજના બહાના અને કામચોરીની વાતો છાછવારે અમારા કમ્પાઉન્ડના મહિલાવર્ગમાં ચર્ચાતી અને હું પણ એને સાંભળતી જ હતી. એની રાહ જોતા જોતા મેં હાથ અને પગના નખ રંગ્યા. ચમકતો સોનેરી રંગ મારી સુવાળી ચામડી સાથે ભળીને સુંદર દેખાતો હતો.

એ ના આવ્યો ! સાડા બાર વાગી ગયા. રાતનું બચેલું ખાવાનુંય હવે કચરાપેટી સુંધી ફેંકવા મારે જ જાતે જવું પડશે…એ આવ્યો હોય મુઓ તો ખાઈ જાત બધું ! કંટાળીને હું જાતે કામ કરવાનું વિચારતી હતી ત્યાંજ ફોન આવ્યો… મારા સાસુ સસરા સાંજની ગાડીમાં વતનથી અમદાવાદ આવી રહ્યા હતા. મને થયું માર્યા…ઠાર ! મારા સાસુ સ્વચ્છતાના આગ્રહી, ઘસી ઘસીને બધું એમની હાજરીમાં કામ કરાવે એવા અને એ આમેય મને કામચોર સમજે છે ! એમના મતે તો શહેરની બાઈયું… ગૃહિણીઓને એ બાઈયું કહે, આખો દિવસ એમના સાજ શ્રિંગારમાંથી જ નવરી ના પડે અને કામ કરવા નોકરડી શોધતી ફરે. ગામડાના બૈરાને કેટલા કામ હોય અને શેરના બૈરાં ઘર હંભાળતાય થાકી જાય ! હે ભગવાન રોજ રોજ જાતે જ વાસણ, કપડાં, કચરા પોતા…આ બધુ કરવું પડશે ! ના, ના, આવું ન ચાલે. મને ચિંતા થઈ આવી. ઘડી તો લાગ્યું જાણે હું બિમાર પડી જઈશ…પછી થયું કે એ રામાના ઘરે જ જઇ આવું. થોડું ધમકાવી પાછો કામ પર લઈ આવું..! આખા મહિનાનો પગાર લે છે અને વચ્ચે આમ દિવસો પાડે એ કેમ ચલવી લેવાય ? આળસુ થઈ ગયો છે એય !

અમારાં કંપાઉન્ડની બહાર થોડે દૂર ઝાડીઓમાં કેટલાક કાચા ઝૂંપડા બાંધેલા હતા. રામો એ બાજુથી આવે છે એટલી મને જાણ હતી. ગરજની મારી હું હિંમત કરીને એ તરફ ગઈ. કોથળીઓ અને કોથળા ભેગા કરી જ્યાં ત્યાં ઝાડીઓ ઉપર અને લાકડાના ટેકે એને લટકાવીને બનાવેલા આ ઝૂંપડા કેટલાક માણસોના ઘર હતા ! નીચે ખુલ્લી જમીન ! બેચાર વાસણો, તૂટેલી પાટીવાળો ખાટલો, એક માટલું, ત્રણ ઈંટો ગોઠવીને બનાવેલો ચૂલો અને થોડાં ઘણા બાળકો… દરેક ઝૂંપડાની આ મિલકત ! ખાટલામાં સુતેલી કોઈ વડીલ, અશક્ત વ્યક્તિ આ છોકરાઓનું ધ્યાન રાખતી હશે અને ઘરના બીજા મોટા માણસો કામે ગયા હશે એવું મને લાગ્યું.

એકપળ મને અહીં સુધી આવવા બદલ અફસોસ થયો. મારી સાડીની કિનાર ખરાબ ન થાય એટલે એને પાટલીઓમાથી પકડી થોડી ઉપર ઉઠાવી હું ચાલતી હતી. મારી ઊંચી હિલવાળી સેંડલની હિલ મને ખાડા ટેકરાવાળી જમીન પર છૂટથી ફરતી રોકતી હતી… હું મારું બેલેન્સ જાળવીને ધીમી ગતિએ ચાલી રહી હતી. મારા પગનાં નખ પરની સોનેરી નેઇલ પોલિશ પર માટી જામી ગઈ..! ત્યાં રમતા બાળકો મને જ જોઈ રહ્યા હતા. એ બધાની મોટી મોટી આંખો મને હું કોઈ અજાયબ પ્રાણી હોઉં એમ ઘૂરી રહી હતી. અહીં કોને પૂછું કે, રામો ક્યાં રહે છે ? હું પાછી વળવાનું વિચારી ઊભી રહી ગઈ કે મારા કાને એક જાણીતો અવાજ પડ્યો. એ અવાજ રામાનો હતો. હું ખુશ થઈ. હું ઊભી હતી એનાથી થોડેક જ આગળ એક ઝુંપડી હતી ત્યાંથી અવાજ આવી રહ્યો હતો…હું ત્યાં જઈને ઊભી રહી.

રામો એની ખાટલામાં સૂતેલી, વારંવાર ખાંસતી મમ્મીને કહી રહ્યો હતો,

“ તું કશી ચિંતા ના કર માડી, મું હું ન ! મું બધું હંભાળી લએ. ખબર સ આજ તીજો દા’ડો થયો તોય મું કોમે નહિ જ્યો. ઇતો મારા મેડમને મું હમજાવી દયે. એ ભલી બાઈ હ. રોજ મન ઇના ઘરે ખાવાનુંય આલ હ. એટલ તો હું ઘરે આઇન ખાતો નહિ. તું તારે આરોમ કર અને આ રાજૂડાને નેહાળ મોકલજે ઈન ખોટી રજાઓ ના મેલાવતી. એ કોક ભણી હક એટલે તો મું ઈન ચ્યોય કોમે નહીં મોકલતો. ઓણ સાલ ઉઘડતી નેહાળે આ ટીનીનેય બેહાડી દેશું. મું બીજા બે ઘેર કોમ હોધી લએે. અને તન કઈ દઉં માડી…પેલા દારૂડિયાને આ ઘરમો પગ નો મેલવા દેતી. મરી ગયો મારો બાપ ! તન એ મારે એ મું નઈ જોઈ રઉ..તનેય કઈ દઉં ટીનુડી.. એ ચાકલેટ બતાવી બોલાવે તો જોડે ના જતી, મું તારો મોટો ભઈ સુ ન ? મું લાયે તારી હાતું ચાકલેટ ! ”

એ ખાટલા પાસેથી ઊભો થઈને પાછળ ફર્યો અને એની નજર મારી નજર સાથે ટકરાઈ. એક પળ અમે બંને છોભીલા પડી ગયા ! મારા કરતા એ જલદી પરિસ્થિતિ સંભાળી શક્યો ! તરત મારી પાસે આવી બોલ્યો,

“ મારી માડી બિમાર હતી એટલે બે દિવસ ન’તો આયો. આજે આવવાનો જ હતો. તમે ખોટો આટલા હુંધીનો ધક્કો ખાધો.” એ હસીને મારી સામે જોઈ રહ્યો.

ઘરે આવીને એણે આ વાત કહી હોત તો હું એની વાત પર વિશ્વાસ જ ન કરત ! આપણને બીજા માણસો જુઠ્ઠા જ લાગતાં હોય, ખાસ કરીને આપણે ત્યાં કામ કરવા આવનાર ! અહીંયા આવ્યા બાદ જ મને જાણ થઈ કે મારા ઘરે આવતો આ નાનકડો રામો એમના કુટુંબનો એકનો એક કમાઉ અને જવાબદાર વ્યક્તિ છે ! બીજાના ઘરનાં કામ કરીને એનું અને એના પરિવારનું ભરણ પોષણ કરે છે ! એના ગંદા કપડાં, સુકલકડી શરીર, વિખરાયેલા ભૂખરા વાળ…જેનાથી આજ સુંધી મને સુગ આવતી હતી એ બધુંજ આજ મને સુંદર લાગ્યું ! હવેથી હું ક્યારેય એનું અપમાન નહિ કરૂ એમ મનોમન નિશ્ચય લઈ મેં કહ્યું,

“ તારી મમ્મીની તબિયત ખરાબ છે એ જાણીને જ અહીં આવેલી. કંઈ મદદ જોઈતી હોય તો કહેજે અને હજી બે દિવસ નહિ આવે તો ચાલશે..હું સંભાળી લઈશ !” ખબર હતી કે આ નિર્ણય લઈને હું મારા પગ પર જ કુહાડી મારી રહી હતી… મને તકલીફ પડવાની જ છે !

“ માની તબિયત હાલ સારી છે…હું આવું છું ચાલો !” જાણે મારી તકલીફ પામી ગયો હોય એમ એ બોલ્યો અને મારી આગળ ચાલવા લાગ્યો..! જન્મજાત મહાન એવા સાચુકલા એક માણસને હું આજે મળી હોઉં એવું મને લાગ્યું અને એનું સાચું નામ સુધ્ધા ન જાણવાનો અફસોસ થયો..!

“એની ખુમારી ભરી આંખો આગળ, હું નતમસ્તક છું અંદાજ આ લાવતો ક્યાંથી હશેે, એજ વિચારું છું !!”

© નિયતી કાપડિયા.

“પાંચ હજારની નોકરી”

Standard

પાંચ હજારની નોકરી

– અતુલકુમાર વ્યાસ

[‘જલારામદીપ’ સામાયિકમાંથી સાભાર.]

અખિલેશનું અકસ્માતે અવસાન થયું પછી અક્ષરા છ મહિના સુધી સાસરે રહી. અક્ષરા અને અખિલેશના પાંચ વર્ષના લગ્નજીવન પછી બનેલી આ દુર્ઘટનાથી સાસરિયાં અક્ષરા પર નારાજ હતાં. તેમના મતે અક્ષરા અમંગળ પગલાંની અને અપશુકનિયાળ હતી ! અક્ષરાને ત્યાં ત્રાસ થવા માંડ્યો. તિરસ્કાર, અપમાન અને મેણાં-ટોણાં સહન ન થયાં એટલે એ એના ત્રણેક વર્ષના પુત્ર દીપને લઈને ત્યાંથી નીકળી ગઈ.

સાસરેથી પિયર પાછી આવી ત્યારે ઘરનું બધું વાતાવરણ સાવ બદલાઈ ગયેલું હતું. યુવાન પુત્રીને વિધવા થઈ પાછી આવેલી જોઈને બિચારી બાનો આત્મા તો કકળીને રહી ગયો પણ હૃદયરોગના દર્દી એવા બાપુજી તો છ મહિના પહેલાં જ જમાઈના અકસ્માત અવસાનના સમાચાર આવ્યા ત્યારે જ હાર્ટઍટેકથી ગુજરી ગયા હતા. બાપુજી વગરના ઘરમાં બા તન, મન અને ધનથી પરવશ થઈ ચૂકી હતી. બાપુજીની મરણમૂડી જેવી થોડી રકમનું વ્યાજ બાને મળતું. એ રકમ પણ બા દર મહિને પુત્રને જ આપી દેતી હતી જેની સાથે બા રહેતી હતી. એ મોટાભાઈને ત્યાં બાએ અક્ષરાને આશ્રય આપ્યો. પણ બાના મનમાં હંમેશા ફડક રહેતી હતી કે દુઃખની મારી પોતાના આશ્રયે આવેલી દીકરીને પુત્ર કે પુત્રવધૂ કશુંક કડવું વૅણ ન કહી દે….!’

અક્ષરા અખિલેશ સાથે પરણી ત્યારે એ એક મલ્ટીનેશનલ ફાઈનાન્સ કંપનીમાં ઍક્ઝિક્યુટિવ હતો. ખૂબ સારા પગારની નોકરી હતી. અક્ષરાને પ્રેમથી રાખતો. એના માટે કિંમતી ડ્રેસીસ, સાડી ને દીપના કપડાં વગેરે અવારનવાર લઈ આવતો. એનું જીવનધોરણ ઊંચું હતું. એ જીવન જીવવા અક્ષરા અને દીપ ટેવાયેલાં હતાં… પણ નસીબજોગે અક્ષરા જે ભાઈના આશ્રયે આવી એ ભાઈ સહકારી બૅન્કનો કલાર્ક હતો અને બા પણ એના જ આશ્રયે હતી. ભાઈએ નવું મકાન લીધું હતું…. એમનો હાથ ભીડમાં તો હતો જ છતાં ભાઈએ ક્યારેય કશું કહ્યું ન હતું પણ, ભાભી વાતવાતમાં કહી દેતી : ‘તમારા ભાઈનો પગાર પૂરો નથી પડતો સમજ્યાં, નાનીબેન ? આ મકાનની લોનનો હપ્તો કપાય છે એટલે પગાર અરધાથીયે ઓછો હાથમાં આવે છે, એમાં આ મોંઘવારીમાં ઘરનું પૂરું કરવું ય મુશ્કેલ છે…..’

અક્ષરા ભાભીની વાત ગળી જતી. પણ….
એકવાર એણે ભાઈ અને ભાભીની વાત સાંભળી. ભાભી ભાઈને કહેતી હતી : ‘જુઓ, આપણે એક એક પાઈ વિચારીને ખર્ચ કરીએ છીએ. અને આ તમારી બેન-ભાણેજ નાની નાની બાબતમાં કેટલું ખર્ચ લગાડી દે છે એ જાણો છો ?’ રૂમની બહાર ઊભેલી અક્ષરા થીજી ગઈ હતી. ભાભીએ આગળ ચલાવ્યું :
‘આ બંને મા-દીકરો આવ્યાં છે ત્યારથી દૂધની ત્રણને બદલે પાંચ થેલી લેવી પડે છે. સાડા ત્રણ વર્ષના એના છોકરાને અનાજના બદલે દૂધ જ જોઈએ છે….!’
અત્યાર સુધી પત્નીની વાત સાંભળી રહેલા ભાઈએ કહ્યું : ‘હું અક્ષરા અંગે બા સાથે વાતચીત કરીશ. બા અને અક્ષરાને ગામડે મોકલી દઈશું. ત્યાં પોતાનું ઘર છે, બાને થોડું વ્યાજ મળે છે અને થોડી અહીંથી મદદ કરીશું….’
‘મદદ કરી શકીએ એવી આપણી સ્થિતિ છે ?’ ભાભીએ પૂછ્યું.
પણ ભાઈએ કહ્યું : ‘આપણી સ્થિતિ ગમે તે હોય પણ આપણી ફરજ છે ને….?’
‘એ મા-દીકરાની પણ ફરજ છે કે આપણી સાથે રહેવું હોય તો આપણી આવકની મર્યાદામાં રહેવું !’ ભાભીએ છણકો કર્યો : ‘પણ તમારી બહેન તો બિઝનેસ ઍક્ઝિક્યૂટિવની પત્ની હોય એવી વી.આઈ.પી. લાઈફ જીવે છે.’

બંને ચૂપ થઈ ગયા. બીજા દિવસે અક્ષરા એની ફ્રૅન્ડ મેઘાને મળી. મેઘાએ એકવાર એક કંપનીમાં જૉબની ઑફર અક્ષરાને કરેલી પણ ત્યારે એને નોકરી કરવાની ઈચ્છા અને મૂડ કશું ય નહોતું. પણ આખરે અક્ષરાએ રાજેશ ઍન્ડ કું.માં નોકરી સ્વીકારી લીધી. રાજેશ ઍન્ડ કું. એ ચાર્ટર્ડ ઍકાઉન્ટન્ટ રાજેશ ગોયલની ઑફિસ હતી, જ્યાં અક્ષરાને માસિક ત્રણ હજારના પગારની નોકરી મળી હતી. મેઘા અને મિ. રાજેશ ગોયલ પાસે લઈ ગઈ અને એ જ દિવસે અક્ષરાએ એ નોકરી સ્વીકારી લીધી. ભાઈના ઘરની છતનો આશરો તો હતો જ, એમાં માતા-પુત્રના ખર્ચ માટે એ ત્રણ હજાર રૂપિયા પૂરતા નહીં તો ય ઉમેરારૂપ તો હતા જ. એટલે મોટાભાઈએ પણ નિરાંતનો દમ ખેંચ્યો. અક્ષરા સીટી બસ ભાડા પેટે સાડા ત્રણસો રૂપિયા રાખી બાકીનો પૂરો પગાર ભાભીના હાથમાં મૂકી દેતી. સમયનું ચક્ર ચાલતું થયું. ત્રીસ વર્ષની યુવાન વયે અક્ષરાને લાગતું કે એનો યુવાન ચહેરો તરડાઈ ગયો છે અને ત્વચા શુષ્ક થઈ રહી છે ! પોતે જાણે વૃદ્ધાવસ્થા તરફ ઝડપથી ધસી રહી હોય એવું અક્ષરાને લાગતું હતું. આસમાની સાડી-બ્લાઉઝ પહેરેલી અક્ષરા ક્ષણો સુધી અરીસા સામે ઊભી રહીને પોતાના કોરાકટ કપાળ અને સૂના થયેલા ભાગ્યને જોતી રહેતી.

ચાર્ટર્ડ ઍકાઉન્ટન્ટ રાજેશ ગોયલ પિસ્તાલીસ વર્ષીય પ્રૌઢ પુરુષ હતા. એમણે એક દિવસ અક્ષરાને બોલાવીને કહ્યું :
‘અક્ષરા, તેં મને આજ સુધી કશી વાત કેમ ન કરી ?’
‘શાની સર ?’ અક્ષરા રાજેશની સામે જોઈ રહી.
રાજેશે કહ્યું : ‘આજે બૅન્કમાં તારા મોટાભાઈ સાથે મુલાકાત થઈ ગઈ. એમણે મને તારી આખી સ્ટોરી કહી… વૅરી સૅડ…..!’ અક્ષરા લાચારીથી સાંભળી રહી.
રાજેશે કહ્યું : ‘તારી કહાણી સાંભળ્યા પછી મને લાગ્યું કે મેં તને આજ સુધી બહુ ઓછો પગાર આપ્યો છે…’
‘ના સર, એવું કશું નથી.’ અક્ષરા માંડ માંડ બોલી શકી : ‘હું ખુશ છું.’
રાજેશ પોતાની ચૅરમાંથી ઊઠીને અક્ષરાની નજીક આવ્યો : ‘આજથી તારો પગાર પાંચ હજાર રૂપિયા…’
‘પાંચ હજાર…..?’ અક્ષરા પથ્થરનું શિલ્પ થઈ ગઈ.
‘હા.’ રાજેશે અક્ષરાના બંને ખભા પર હાથ મૂકીને એને હચમચાવી : ‘ને તારે અહીં મારી સામે ચૅમ્બરમાં જ બેસવાનું છે….. યુ આર માય પર્સનલ સૅક્રેટરી……’ રાજેશના હાથ અક્ષરાના બંને ખભે હતા એ ખસેડવા અક્ષરાએ પ્રયાસ કર્યો પણ રાજેશે એની પક્કડ મજબૂત બનાવી ને બોલ્યો :
‘અક્ષરા તું એકલી જીવે છે. મારે તારી જરૂર છે. મારી પત્ની બુઢ્ઢી થઈ ગઈ છે…. મારે તારા જેવી એક સુંદર સ્ત્રીની જરૂર છે.’
‘સૉરી…’ અક્ષરાએ ગુસ્સાથી રાજેશના હાથ ફંગોળી દીધા : ‘તમારે સ્ત્રીની જરૂર હશે પણ મારે તમારી રખાત બનવાની જરૂર નથી…. મિ. ગોયલ… આઈ એમ લીવીંગ….’ ને અક્ષરા ચૅમ્બર છોડી બહાર નીકળી ગઈ.

અક્ષરા ઘેર પહોંચી ત્યારે બાએ એના હાથમાં એક કવર મૂકતાં કહ્યું : ‘દીકરી આ નોટિસ આવી છે.’ અક્ષરાએ નોટિસનો કાગળ વાંચ્યો. અક્ષરાના સસરાએ વકીલ દ્વારા એવી નોટિસ આપી હતી કે દીપ તેમના પુત્ર અખિલેશનો પુત્ર એટલે તેમનો પૌત્ર છે એ નાતે દીપને સોંપી દેવો અને જો દીપ તેમને નહીં સોંપી દેવામાં આવે તો પોતે અદાલત દ્વારા દીપનો કબજો મેળવશે…. એમ પણ જણાવ્યું હતું.
અક્ષરા રડી પડી.
‘બા, હું દીપ વિના નહીં જીવી શકું….’
પણ બા કશું ય બોલી નહીં. એ રાત્રે મોટાભાઈએ અક્ષરાને સમજાવી : ‘અક્ષરા, આપણે દીપ એમને સોંપી દઈએ…. એમાં જ ભલાઈ છે… આમ પણ દીપ આપણા માટે તો પારકી થાપણ જ ગણાય….’
‘હું એની મા છું. એ પારકી થાપણ નથી….’ અક્ષરા બોલી : ‘ગમે તે થઈ જાય, ભલે એમને કોર્ટમાં જવું હોય તો જાય પણ હું દીપ એમને તો નહીં જ સોંપું….’
‘પણ કૉર્ટ કચેરી અને વકીલના ખર્ચા…..?’ બા બોલી, ‘આપણું ગજું નથી, બેટા.’
‘કોર્ટમાં એ લોકો હારી જ જશે, બા….’ અક્ષરા બોલી, ‘આપણે લડવું પડશે એટલું જ. બાકી કાયદો આપણી ફેવર કરશે, આપણે જીતી જઈશું…..’
‘પણ જીતવા માટે કેસ તો લડવો પડશે ને ?’ ભાઈએ પૂછ્યું.
‘કેસ લડવો પડશે તો લડીશું, મોટાભાઈ…..’ અક્ષરા મક્કમતાથી બોલી, ‘એમ દીપને મારાથી એ લોકોના હવાલે તો નહીં જ કરાય…..’ બા, મોટાભાઈ અને ભાભી – ત્રણેયના ચહેરા વિલાઈ ગયા.
‘જો, અક્ષરા….’ મોટાભાઈ ગંભીરતાથી બોલ્યા : ‘મારી પાસે કોર્ટ કચેરીના ખર્ચા કરવા માટેના રૂપિયા નથી… હું તને એ માટે રાતી પાઈની પણ મદદ નહીં કરી શકું…. એટલે તું પહેલેથી જ બધું વિચારીને કરજે….’ પછી મોટાભાઈ ઊઠીને ચાલ્યા ગયા… અને પાછળ પાછળ ભાભી પણ ચાલી ગઈ… અક્ષરાએ બા તરફ જોયું… એટલે બા પણ ઊઠીને એની રૂમમાં ચાલી ગઈ…. અક્ષરા રડી પડી…. આખી રાત રડતી રહી….!

બીજે દિવસે અક્ષરા નોકરી પર હાજર થઈ ચૂકી હતી… એણે રાજેશ ગોયલના પ્રસ્તાવ મુજબની પાંચ હજારની નોકરી સ્વીકારી લીધી હતી…..!

( સમાપ્ત )

ખાલી થતી જિંદગીને રિ-ફિલ કરતા રહીએ..!!

Standard

ખાલી થતી જિંદગીને રિ-ફિલ કરતા રહીએ

લાઉડમાઉથસૌરભ શાહ

( _સંદેશ_ : બુધવાર, 7 ફેબ્રુઆરી 2018)

જિંદગી જો ખાલીખમ લાગતી હોય તો એનું કારણ એ છે કે એને રિ-ફિલ કરવાની કોશિશ આપણે છોડી દીધી છે. નાના હતા, સ્કૂલમાં જતા ત્યારે રોજેરોજ નવું નવું શીખતા. દરેક નવા દિવસ નવું જાણવાનું મળતું, નવા અનુભવો મળતા, નવા દોસ્તો બનતા. જિંદગી વિસ્મયથી ભરેલી હતી, કૌતુકથી છલોછલ હતી. કોલેજમાં અને ભણી લીધા પછી નવા નવા વ્યવસાય, નોકરી, ધંધો કરતા થયા ત્યારે આ વિસ્મય અને કૌતુક પરાકાષ્ઠાએ પહોંચ્યાં. દુનિયા આખી બાથમાં આવી ગઈ. નવા સંબંધોની હૂંફથી જગત આખું આપણું સ્વાગત કરી રહ્યું હોય એવી લાગણીઓ જન્મી.

પરણીને ઠરીઠામ થઈ ગયા પછી કે એકાદ બે સંતાનના જન્મ પછી અને નિયમિત આવકો આવતી થઈ ગયા પછી ક્રમશઃ જિંદગી સ્થગિત થઈ ગઈ હોય એવું લાગવા માંડયું. ઉંમરનો ત્રીસેક વર્ષનો ગાળો વટાવી દીધા પછી, ચાળીસ વર્ષ પૂરાં કરતાં પહેલાં જ જિંદગી ખાલીખમ થઈ જવા લાગી. કંટાળો પ્રવેશ્યો અને કંટાળાને દૂર કરવાના ભૌતિક પ્રયત્નો શરૂ થઈ ગયા. વીક એન્ડમાં મિત્રો સાથેની મહેફિલો, વરસમાં બે વેકેશન્સ, શોપિંગ, હજુ મોટું ઘર, વધુ સારી કાર અને બેંક બેલેન્સમાંથી મળતી ભવિષ્યની સલામતીઓ પણ જિંદગીને નવેસરથી હરીભરી બનાવી શકે એમ નથી. નવું જાણવાનું, નવું શીખવાનું, નવું જોવાનું, નવું અનુભવવાનું અને નવા લોકો સાથે હળવા-ભળવાનો મતલબ એ નથી કે એફિલ ટાવર જોઈને, પેરિસની કાફેના વેઈટર સાથે ઓળખાણ કરી લેવી. નવું નવું જાણવાનો અર્થ એ નથી કે રોજેરોજ નવા છપાઈને આવતા છાપાના સમાચાર જાણવા. નવું શીખવાનું એટલે સંતાનને ભણાવતી વખતે એની ટેક્સ્ટબુક્સમાં લખાયેલી વાતો આપણે શીખી લેવી એવું પણ નહીં.

રોજ ખાલી થતી જતી જિંદગીને રિ-ફિલ કરવા માટે ન તો તમને પૈસાની જરૂર છે ન સમયની. પૈસો-સમય ખર્ચ્યા વિના જિંદગીને ફરી એકવાર છલકાવી શકાતી હોય છે.-રોજેરોજ.

ખાલી થતી જિંદગીને ફરી છલોછલ કરવા માટે સૌ પ્રથમ તો એક અવેરનેસ હોવી જોઈએ કે હા, મારી જિંદગીમાંથી રોજ કશુંક ઓછું થઈ રહ્યું છે જેનું પરિણામ કંટાળો છે અને આ કંટાળો દૂર કરવા અત્યારે હું જે કંઈ પ્રયત્નો કરું છું.- ટીવી સામે બેસી રહેવું, પિક્ચર જોવા જતાં રહેવું વગેરે- તે બધા પ્રયત્નો નિરર્થક છે.

આટલી સભાનતા પછી આપણે એ કરવાનું છે જે નાનપણમાં અનાયાસ થઈ જતું. જિજ્ઞાસા, કુતૂહલ. દુનિયા કેટલી વિશાળ છે. અંદર ઝીંકીને જોઈશું તો એક કરતાંય મોટી લાગશે. જિજ્ઞાસાને પામવા માટે પૈસાની જરૂર નથી. કુતૂહલ વૃત્તિ કેળવવા માટે મનની શ્રીમંતાઈ, ઉદારતા હોવી જરૂરી છે. ત્રીસ વર્ષની ઉંમર પછી આપણે બંધિયાર બનતા જતાં હોઈએ છીએ. આપણા રસના વિષયો અને આપણા વિસ્મયની ક્ષિતિજો વિસ્તરતાં નથી. આપણે એક કમ્ફર્ટ ઝોનમાં આવી જઈએ છીએ. દા.ત. મને હિંદી ફિલ્મ સંગીત સાંભળવાનો શોખ છે એટલે હું મદનમોહન કે આર.ડી.બર્મનનાં ગીતો સાંભળતો રહીશ. આવા જ બીજા બે-ચાર-છ મહાન સંગીતકારોની રચનાઓ માણતો રહીશ. પણ એક ડગલું આગળ વધીને શાસ્ત્રીય સંગીત તરફ જવાનું નહીં વિચારું. આપણને એમાં ગતાગમ નહીં પડે એમ માનીને એનાથી દૂર રહીશ. ભલા માણસ, હિંદી ફિલ્મ સંગીતમાં વળી કઈ ગતાગમ પડે છે? એમાં કયાં કયો સૂર ગોઠવાયેલો છે એની કોઈ સમજ નથી હોતી છતાં માણી શકો છો ને? માણી શકીએ છીએ એટલા માટે કે નાનપણથી જ આપણે એનાથી એક્સપોઝ થયા, શાસ્ત્રીય સંગીતથી નહીં. આ બેમાંથી કયું મ્યુઝિક ઊંચું કે નીચું છે એવી વાત નથી. મારે મન બેઉ ઈક્વલી આદરપાત્ર છે. નાનપણથી જેઓ માત્ર શાસ્ત્રીય સંગીતથી એક્સપોઝડ હોય એમને જો ત્રીસ વર્ષની ઉંમર પછી ખાલીપો લાગતો હોય તો એમણે ફિલ્મ સંગીતનું શ્રવણ જીવનમાં ઉમેરવું જોઈએ.

જિંદગીને રિ-ફિલ કરવા માટે જે ક્ષેત્રોમાં રસ પડતો હોય, જે ક્ષેત્રોમાં કામ કરવાની મઝા આવતી હોય તે ક્ષેત્રનાં અત્યાર સુધી ન ખેડેલાં પાસાંઓને સ્પર્શવા જોઈએ. તમે લેખનના ક્ષેત્રમાં હો તો મૌલિક લખાણો પૂરતા સીમિત ન રહીને ઉત્તમ અનુવાદો કરવા જોઈએ અને સ્વતંત્ર લેખન કરવાને બદલે તમારી તમામ શક્તિઓ માત્ર અનુવાદો કરવામાં ખર્ચાઈ જતી હોય તો તમારે મૌલિક લખવા તરફ ધ્યાન આપવું જોઈએ. આ બધા માત્ર ઉદાહરણો છે. દરેકે પોતપોતાની જિંદગી અનુસાર વિસ્તરવું જોઈએ.

પણ મોટાભાગના લોકો માટે કંટાળો દૂર કરવા માટે કે રિફ્રેશ થઈ જવા માટે, આગળ કહું એમ પેરિસ જઈને એફિલ ટાવર જોઈ આવવા જેવી પ્રવૃત્તિઓ પૂરતી હોય છે. મિત્રોની મહેફિલો કે નવાં નાટક-પિકચર જોવાં બસ જઈ પડે છે. આ બધું કરવાથી કંટાળો દૂર નથી થતો, માત્ર તત્પૂરતો દબાઈ જાય છે. કંટાળો કાયમી ધોરણે દૂર નથી થતાં એટલે જિંદગી રિ-ફિલ થતી નથી. એટલે તમે બમણા જોરથી એ પ્રવૃત્તિઓ કરો છો. લાસ્ટ ટાઈમ બે પેગમાં નશો ન ચડયો એટલે આ વખતે ચાર પેગની લઉં એમ વિચારીને હવે તમે માત્ર ફ્રાન્સને બદલે સંપૂર્ણ યુરોપની યાત્રા કરવાની તૈયારી કરો છો. પણ આમાં કશું વળવાનું નથી. અગાઉ બે દિવસ માટે દબાઈ ગયેલો કંટાળો હવે બે અઠવાડિયા કે બે મહિના પૂરતા દબાઈ જશે. એ પછી ફરી તમે ત્યાંના ત્યાં.પોતાનું વ્યક્તિત્ત્વ વિસ્તારીને, રોજિંદી પ્રવૃત્તિઓમાં તમારે શું શું ઉમેરવું પડશે એવું ચિંતન કર્યા વિના બાકીની જિંદગી ખાલીખમ જ વીતી જવાની. મૃત્યુ વખતે તમને પોતાને તમે હર્યુંભર્યું જીવ્યા છો એવે સંતોષ નહીં થાય. જો એવો સંતોષ જોઈ તો હશે તો ત્રીસ અને ચાળીસ વર્ષની ઉંમરના દાયકા દરમ્યાન તમારે કરી લેવું પડશે કેઃ

મારી જિંદગીને રિ-ફિલ કરતાં રહેવાની જવાબદારી મારી છે. એ માટે બહાર ફાંફાં મારવાની જરૂર નથી.

મારા રસના વિષયો અને મને રસ પડે એવી વ્યક્તિઓ આ બેઉમાં વધારો થતો રહેવો જોઈએ

કંટાળો એ બીજું કંઈ નહીં પણ ગાડીમાં એકપ્ટીનું સિગ્નલ બતાવતો કાંટો છે, એ દેખાય કે તરત જ મારે ટાંકી નવેસરથી ભરાવી લેવાતી હોય અન્યથા ગાડી બંધ પડી જશે, જીવન સ્થગિત થઈ જશે.

ટાંકી ખાલી થઈ ગયા પછી ગાડીને ધક્કા મારીને એફિલ ટાવર સુધી લઈ જતા ઘણા લોકોને તમે જોયા છે. કમનસીબે, એફિલ ટાવર પાસે કોઈ પેટ્રોલ પંપ નથી એની આ ભોળાઓને ખબર જ નથી હોતી.

સાયલન્સ પ્લીઝ!

જે કંઈ એકનું એક છે તે બધું કંટાળામાં પરિણમે છે.

– અજ્ઞાત
——————————–
WhatsApp Group : _ગુડ મૉર્નિંગ_ – સૌરભ શાહ

Facebook – http://www.fb.me/saurabh.a.shah

Email – hisaurabhshah@gmail.com

Blog – http://www.saurabh-shah.com

© Saurabh Shah

આવા ટેકિલા ભાયાતોથી જ હું ઉજળો છું..!!

Standard

આવા #_ટેકિલા_ભાયાતોથી_જ_હું_ઉજળો_છુ

‘ઘડીક થંભો. હું મારા જીભનું ટેરવું કાપી લઉ. પછી ગળામાં કાણું પાડી દઉં. પછી મોજથી તમારા હાથની રત્નજડિત પ્યાલી હું મોઢામાં મૂકીશ.’

તેદી જામનગર માથે જામ વિભાજીનાં બેસણાં હતા. જોરાવર ભુજવબળે વિભો જામ હાલરા હાકેમ તરીકે પંકાયેલો હતો. દિલના ઓલદોલ આદમીની સુવાસ સૌરાષ્ટ્રના ચારેય છેડા ઉપર ફરી વળી હતી.

આવો વિભોજામ દરબાર ભરીને બેઠો છે. દરબારમાં વિજયાદશમીનો ઉત્સવ ઉજવાઇ રહ્યો છે. સુભટ્ટો, સામંતો, પશવતો અને નગરજનોથી ડાયરો હડકેઠઠ થઇ ગયો છે. સૌ આનંદના હિલોળામાં છે. કસૂંબો ઘૂંટાય છે અને સામ સામા ધ્રોબા દેવાયછે.

બરાબર આવા મોકે જામનગરના ભાયાત અને લોધીકાના ઠાકોર અભયસિંહજીએ દરબારમાં પગ દીધો.
‘આવો આવો ઠાકોર’ બોલીને ખુદ વિભા જામે આદર દીધો. ડાયરો વીધીને અભયસિંહે હાલારના હાકેમને ખભે હાથ મૂકી અદકેરાં માન દીધાં, પછી એકબીજાના ખબર અંતર પૂછ્યાં. અભયસિંહે ડાયરામાં બેઠક લીધી.
ડાયરામાંથી રાઘવ વજીરે ઉભા થઇને પિયાલી ઠાકોર અભયિસંહ સામે ધરી.

એ જોઇને ઠાકોર ખડખડ હસી પડયાં, પછી બોલ્યાં : ‘વજીરજી, હું કસંબો નથી પીતો.’ એ સાંભળીને આખો ડાયરો ઘડી પહેલાં ઠાકોર હસી પડયા હતા એમ ખડખડ હસી પડયો, એની વચ્ચે રાઘવ (વજીરે) પોતાનો આગ્રહ જારી રાખતાં કહ્યું :

‘અરે ઠાકોર, આજ વિજયાદશમી… તમે જામના દરબારમાં જામેલો ડાયરો હું જામનગરનો વજીર ઊઠીને આગ્રહ કરૃં છું.’ ‘ વજીરજી, હું બધી વાતું જાણું છું પણ…’ કહીને અભયસિંહજી અટકી ગયા. ‘અરે પણ ને પણ આજ તો ભલે થઇ જાય.’ ‘ઇ નઇ બને. લાખ વાતેય નઇ બને.’

અભયસિંહનો ચોખ્ખો નનૈયો સાંભળી રાઘવ વજીરને પગથી માથા સુધી લાગી ગઇ ભર્યા ડાયરામાં મારૃં અપમાન. પણ મુત્સદી વાતને ગળી ગયો. પિયાલી સહિત ખુદ વિભાજામ પાસે પહોંચ્યો અને કહ્યું.
‘બાપુ’ ‘બોલો વજીરજી’ ‘ઠાકોરની મેમાનગતી તમે ખુદ કરો’ ‘કાં’ ‘હું નાનો પડયો’ વિભાજામ સમજી ગયા કે રાઘવ ભલે વજીરપદે હોય પણ કદાચ ઠાકોર અભયસિંહને એના હાથે કસંબો પીવામાં નાનમ લાગતી હશે. હું જ પાઉ. ગમે એવડી ઠકરાત. પણ જામનગરના ભાયાત-એક પંડયનાં બે બાવડાં.

જામ વિભાજીએ પોતાની પાસે ખાલી પડેલી રત્નજડિત પ્યાલી ભરી હાથમાં લીધી. આખા ડાયરાની મીટ રત્નજડિત પિયાલીના ઝળહળતાં રત્નો ઉપર મંડાઇ ગઇ. છલોછલ ભરેલી પ્યાલી હાથમાં લઇને વિભો જામે ભાયાતની મહેમાનગતી કરવા ખુદ સિંહાસન ઉપરથી ઉભા થઇ હાકલ દીધી.

‘ઠાકોર..પધારો..’ ઠાકોર અભયસિંહ ઊઠીને જામ વિભાજી સામે આવીને ઊભા. ‘લ્યો ઠાકોર ! જામનગર તમારૃં સ્વાગત કરે છે’ ‘મારા માથા ઉપર.’ ‘એમ નઇ. લ્યો પીઓ.’ ‘ઇ નઇ બને.’ ‘કાંઇ વાંધો ?’ ‘ભાથું માટે માથું દેવા સાબદો છું, પણ કસંબો નઇ.’ ‘ઠાકોર કોણ છે જાણો છો.’ વચ્ચે રાઘવ વજીર બોલ્યા એટલે ઠાકોરે કહ્યું.

‘જાણું છું, વજીર મારા માથાના મુકટમણિ છે.’ ‘ઇ બધી વાતું તમે ”પછમ્ના પાદશાહ”નો હાથ પાછો ઠેલો છો.’
ઠાકોર અભયસિંહ રાઘવ વજીરની મકસદ સમજી ગયા કે પોતાને હાથે કસુંબો ન પીવાના અપમાનનો બરાબર બદલો લઇ રહ્યાં છે..! મુત્સદ્દી માણસની ગણતરીનો પાર અભયસિંહ પામી ગયો કે જો જામ વિભાજીનું માન રાખવા કસંબો કડવો કરીને પી જાઉ તો મારી પ્રતિજ્ઞાા તૂટે અને ન પીઉં તો જામનગર અને લોધીકા વચ્ચે અણ બનાવની આડ ઉભી થાય.

શું કરવું કુટુંબમાં કલેશનાં બી વાશે. ટેક તો છોડવી નથી. પળવારમાં વિચારી ઠાકોર અભયસિંહે ભેદમાં સુવર્ણ મૂઠે શોભતી અને મખમલના મિયાને મઢેલી કટારી કાઢી વિભા જામને કહ્યું :

‘બાપુ ! આ જીભે કસંબો ન અડાડવાનો મેં કોલ કીધો છે અને આપનો હાથ પાછો ઠેલવા માગતો નથી. હું રજપૂત છું. દીધેલું વચન મારાથી ઉથાપાય એમ નથી. તમે મારા મુકટમણિ છો. તમારૃં અપમાન ડાયરામાં થાય જ નહિં.’

‘ઘડીક થંભો. હું મારા જીભનું ટેરવું કાપી લઉ. પછી ગળામાં કાણું પાડી દઉં. પછી મોજથી તમારા હાથની રત્નજડિત પ્યાલી હું મોઢામાં મૂકીશ.’ બોલી ઠાકોરે મિયાનમાંથી કટારી કાઢી કે વિભા જામ ઠાકોરનો હાથ પકડી ભેટી પડયા. પિયાલીનો ઘા કરી દીધો.

‘રંજ રાજપૂત તારી ટેક, આવા ટેકીલા ભાયાતોથી જ હું ઊજળો છું.’
પોસ્ટ બાઇ – જયુભા ઝાલા
ધરતીનો ધબકાર – દોલત ભટ્ટ

….મેઘનાદ મરતા….

Standard

દુહો

ઊલટ્યો દધિ આઠમો, મરતા મેઘનાદ
છૂટા થયા સુરો સદા, શક્તિ કરતા સાદ

છંદ-ત્રિભંગી
રણ લંકા રણ માં દૈત દમનમા રાવણ રણ મા જોઇ રીએ
હટ હટ કર હાકા ધક બક ધાકા બહુ નર વાકા રીંછ બીએ
લડવા સબ લાગા ખોણીત ખાગા દુશ્મન દાગા પાવ દિએ
મેઘનાદ મરતા લઇ ખપરાતા પરધમ ચામુંડ રેર પીએ…૧
રાક્ષસ રડવતા દડદડ દડતા તબ તફડતા ભોમી તળે
હાહાકારી હટતા શિરવાણ ચડતા શત્રુ પડતા ભોમી સરે
ઊઠો અરિ આખા જોઇ કવિ ઝાંખા દશ મુખ દાખા દોટ દિએ..
મેઘનાદ મરતા…૨
રાવણ અકળાયો મેઘ મરાયો જાગે જાયો જોર કરી
બજવે ખૂબ બાજા જોર થી ઝાઝા નાથ લંકા નાદ કરી
ઉઠો બધું આજે લંકા લાજે આ યુધ્ધ સાજે હાથ લિએ
મેઘનાદ મરતા…૩
રીંછ લાગા લડવા પદ પ્રભુ પડવા હથ હડબડવા કોણ હલે
એ નાથ ઉગારો શ્યામ સંભારો પ્રભુ પધારો આવી પલે
એમ વાણી ઉચ્ચારી ચિત સંભારી ભય દુઃખ ભારી એમ ભયે
મેઘનાદ મરતા…૪
ગર્જો કુંભ ગાંડો જોર થી જાડો, ઉભો આડો પહાડ ખડે
ક્રોધે મંડાણો રગત રંગાણો ડુંગર પાણો પાવ પડે
રીંછ કૈક રડાયા ધડવડ ધાયા રણ સવાયા કોણ રિએ મેઘનાદ મરતા…૫
સુણી રામ ચિડાયો કૌશલ જાયો ધનુષ ઉઠાયો બાહુ વડે
ઉલટ્યો દધિ આખો પ્રખગ પાખો દુશ્મન લાખો શિશ દડે
તબ તીર માર્યો છાતી નિકાર્યો દૈત સંહાર્યો રાડ દિએ મેઘનાદ મરતા…૬
ભાગ્યા દૈતા ભારી આત્મ ઉગારી બચવા બારી એક ન મળે
સૌ મળી સાહેલી અંગ અલબેલી નાર નવેલી નીર ઢળે
હરિ મેલે હડસેલી કોણ હોય બેલી,લાર લવેલી કોણ લિયે
મેઘનાદ મરતા…૭
કરે પ્રેત કકળાટો વૈતલ વાટો શક્તિ સપાટો શ્રોણ પીએ
પાપી રાક્ષસ પૂરા આયુષ્ય અધુરા એમ અસુરા માર દીએ
‘નાજા’ નર નાથે બળિયા બાથે ભડ ભારથે ભાજ દીએ મેઘનાદ મરતા…૮

📌~કવિ શ્રી નાજાભાઇ બારોટ

ભીતર નો ભીંજાણા

Standard

કાળમીંઢ પત્થરા કેરા ભીતર નો ભીંજાણા,
મૂશળધાર માથે બારેય મેહુલા મંડાણા.
સંતના સમાગમથી જરા નવ સમજ્યા,
માયા મમતામાં જેના મનડાં મૂંઝાણા.
કાળી ઉન કેરાં કાપડ કોઇ રંગરેજથી,
લાખ ઉપાયે બીજા રંગે નો રંગાણા.ફુલડાંની સેજે એને નીંદરાયું નાવે,મછિયાંની ગંધે એના તનડાં ટેવાણાં.
પિંગલ કહે છે પ્યાલા દૂધ ભરી પાયું,

વિષધરનાં વર્તન જરિયે નવ બદલાણા.

📌કવિઃ પિંગળશીભાઇ ગઢવી.