પોલીસ પોલીસ

Standard

​જય માતાજી સર્વે મિત્રો

ક્ષત્રિય સમાજનુ ગૌરવ એવા ડેપ્યુટી પોલીસ સુપ્રીટેન્ડન્ટ પ્રદિપસિંહ જાડેજા વિશે એક ગૌરવ લેવા જેવી વાત..

મેરાન્યૂઝ  (અમદાવાદ):

તા. 29મી સોમવારની રાતના અઢી વાગી ગયા હતા, ચારે તરફ ગાઢ અંધકાર હતો, હું રસ્તા પસાર થઈ રહેલી કાર અને ટ્રકોને રોકવા માટે હાથ બતાડી વિનંતી કરતો હતો, પણ કોઈ વાહન રોકાતુ ન્હોતુ, હું મારી પત્ની તરફ જોઈ રહ્યો હતો, તેના ખોળામાં મારો બે વર્ષનો દિકરો હતો, સાથે મારા વૃધ્ધ સાસુ-સસરા પણ હતા.

બધાના ચહેરા ઉપર ચિંતા સાથે ડર પણ હતો, કારણ હાઈવે ઉપર કોઈ પણ અઘટીત બનાવ બનવાનો ડર હતો.

આ શબ્દો ગાંધીનગર-માણસા હાઈવે ઉપર રાંધેજાના કથાકાર દિલીપગીરી ગોસ્વામીના છે.
meranews.com સાથે વિગતસર વાત મુકતા દિલીપગીરીએ જણાવ્યુ હતું કે અમે દ્વારકા દર્શન કરવા ગયા હતા, ત્યાંથી ગાંધીનગર પરત ફરી રહ્યા હતા.

હજી લીમડી વટાવી દસ-બાર કિલોમીટર થયા હશે ત્યાં ખ્યાલ આવ્યો કે કારમાં પંચર પડ્યુ છે. તેની સાથે મનમાં ફાળ પણ પડી કારણ રાતના અઢી વાગી રહ્યા હતા.

અને હાઈવે નિર્જન હતો, પણ કાર રોકવા સિવાય કોઈ રસ્તો ન્હોતો, કાર ડાબી તરફ રોડથી નીચી ઉતારી ઉભી રાખી, આગળના વ્હીલમાં પંચર હતું, વ્હીલ બદલવાની શરૂઆત કરી પણ ત્યાં અચાનક જે જેકના ટેકે કાર ઉભી હતી, તે જેક તુટી જતા કાર એક તરફ નમી ગઈ.

હુ નિરાશ થઈ ગયો, મારા સસરાની ઉમંરને કારણે તેઓ કંઈ મદદ કરી શકે તેમ ન્હોતા, અને મારા એકલાથી કાર ઉંચી થઈ શકે તેમ ન્હોતી.
આ સંજોગોમાં કોઈની મદદ મળે તેવી અપેક્ષા હતી, તેથી મેં કાર અને ટ્રકવાળાઓને ઈશારો કરી મદદ માંગવાની શરૂઆત કરી, પણ સમય ખરાબ છે, કોઈ અમને મદદ કરવા પણ તૈયાર ન્હોતુ. વાહનવાળા અમને જોઈ એક્સિલેટર દબાવી નિકળી જતા હતા, રાતના ત્રણ વાગતા અંદરથી અમે ખુબ ડરી ગયા હતા, કારણ હાઈવે ઉપર બનતા બનાવોની જાણકારી હતી.

ત્યારે દુરથી એક પોલીસનું વાહન અમારી તરફ આવતુ દેખાયુ, પોલીસની વાહન ઉપર લાઈટો ઝબકી રહી હતી.

અંદરથી ડર પણ લાગ્યો કે કયાંક પોલીસ અમને જ ધમકાવે નહીં. સામાન્ય રીતે આપણે પોલીસથી દુર ભાગવાનો પ્રયત્ન કરતા હોઈએ છીએ, પણ સ્થિતિ એવી હતી કે પોલીસને રોકવી પડે જ તેમ હતી.
પોલીસનું વાહન નજીક આવ્યું, મેં ઈશારો કર્યો, પોલીસના વાહનમાં એક અધિકારી ઉતર્યા, તેમણે મને હાઈવે ઉપર ઉભા રહેવાનું કારણ પુછયુ, મેં મારી કાર તરફ ઈશારો કરી આ સ્થિતિ વર્ણવી તેમણે પોતાનો પરિચય આપતા કહ્યુ *હું ડેપ્યુટી પોલીસ સુપ્રીટેન્ડન્ટ પ્રદિપસિંહ જાડેજા છુ, તમે ચિંતા કરશો નહીં.*

અને તેમણે તરત પોતાના સ્ટાફને સુચના આપી, પોલીસના માણસો નીચે ઉતર્યા, પોલીસના વાહનમાંથી જેક કાઢી કાર ઉંચી કરી મારી કારનું વ્હીલ બદલી આપ્યુ હતું, એટલુ જ નહીં પછી તેઓ અમને નજીકની એક હોટલ સુધી લઈ ગયા જ્યા અમને બધાને ચ્હા-પાણી અને નાસ્તો કરાવ્યો અને વ્હીલ પંચરવાળાને બોલાવી સ્પેયર વ્હીલ પણ પંચર કરાવી આપ્યુ હતું ત્યાર પછી અમને રવાના કર્યા હતા.

મેં પોલીસના ખરાબ અનુભવો અંગે ઘણી વખત સાંભળ્યુ છે પણ પોલીસમાં આવા પોલીસ અધિકારીઓ પણ હોય તેવો અનુભવ પહેલી વખત થયો.
મેરાન્યૂઝ દ્વારા ડીવાયએસપી પ્રદિપસિંહ જાડેજાનો સંપર્ક કરવામાં આવતા તેમણે કહ્યુ કે સુરેન્દ્રનગરના એસપી દિપક મેઘાણીએ અમને હાઈવે પેટ્રોલીંગ કરવાની સુચના હતી, અમે પેટ્રોલીંગમાં હતા ત્યારે આ ઘટના ઘટી હતી, અને ગુનો બનતો અટકાવવાની સાથે પ્રજાને મદદ કરવી તે પણ પોલીસનું જ કામ છે, જે અમે કર્યુ હતું.

​મૈંસુર ભાગ 1 

Standard

​મૈંસુર ભાગ 1
મહી સુર (માહિસાસુર) ની રાજધાની માહિષ્મતી કે મહી સુર ના નામ પરથી મૈંસુર નામ પડ્યું, એ પૌરાણિકકાળ માં મહિષાસુરનો ત્યાં અત્યાચાર વ્યાપ્ત હતો માં ભગવતી અંબા મહિષાસુર નો અંત કરવા જે સ્થાને ચામુંડેશ્વરીનું રૂપ ધરી પ્રગટ થયા અને માહિષાસુરનો અંતકર્યો તે સ્થાન આજે પણ મૈસુર માં ચામુંડી પર્વત તરીકે ઓળખાય છે જે અત્યંત રમણીય પર્વત છે, ત્યાં ભગવતી શિવપૂજા કરતા એ શિવલિંગ વિશ્વનું સૌથી મોટુ  શિવલિંગ હતું પણ આજે એ હયાત નથી પણ એનો નદી હજી પણ છે જે વિશ્વનો સૌથી મોટો નંદી છે. ત્યાંથી ઉપર દ્રવિડ શૈલીનું ચામુંડેશ્વરી મંદિર અને બહાર મહિષાસુરની વિશાળ પ્રતિમા જોવા મળે છે. 

ઐતિહાસિક મૈસુર :

પ્રાચીન સમયમાં સિકંદરના આક્રમણ અને મૌર્યવંશના ઉદય સમયે મૈસૂરના વિસ્તારો પર કદંબવંશ અને પલ્લવો નું શાશન હતું .. મગધના અંત બાદ સાતવાહનો નું આધિપત્ય હતું. ત્યારબાદ સમગ્રદક્ષિણ ભારત પર ચૌલુક્ય સામ્રાજ્ય સ્થપાયું છઠ્ઠી સદીના અંતભાગ થી લઇ તેરમી સદી સુધી ચૌલુક્યોની વિવિધ શાખો એ સામ્રાજ્ય ભોગવ્યું તેમાં બાદમીના મહાન સમ્રાટ ચૌલુક્યનરેશ પુલકેશી દ્વિતિય કે જેમણે સમ્રાટ હર્ષવર્ધનને હરાવી સમગ્ર ભારત પર વિજય પતાકા લહેરાવી એ મહાન યોદ્ધા ને સમ્રાટનો પરાક્રમી પુત્ર સમ્રાટ વિક્રમાદિત્ય 1076 ઈ.સ. થી 1126 ઈ.સ. સુધી સામ્રાજ્ય ભોગવ્યું ઈ.સ. 1156 સુધી બદામી, મૈસુર સમેત સમગ્ર દક્ષિણ ભારત અને અન્ય વિસ્તારો માં ચૌલુક્ય સામ્રાજ્ય વ્યાપ્ત હતું.

ત્યાર બાદ ગંગ વંશ અને હોયસલવંશ નો પ્રભાવ વધ્યો જેમણે મૈસુરનો સ્થાપત્યક વિકાસ કર્યો તેમના પર ચૌલો એ આક્રમણ કરી એ વિસ્તાર જીત્યો. ઈ.સ.ની 13મી સદી દરમિયાન હરિહર અને બુક્કાના નેતૃત્વમાં વિજયનગર સામ્રાજ્યનો ઉદય થયો. તે દરમિયાન વાડીયારવંશીઓ વિજયનગર ના ખંડિયા તરીકે મૈસુર પર સત્તા ભોગવતા ઈ.સ.1565માં પ્રસિદ્ધ તાલીકોટા ના યુદ્ધમાં વિજયનગરના અંતિમ શાશક અચ્યુતદેવ રાય ને ગોળકુંડા, બીજાપુર, વિદર્ભ વગેરે મુસ્લિમ શાશકોની સંયુક્ત સેનાએ હરાવી વિજયનગર સામ્રાજ્યનો અંત કર્યો તેનો લાભ ઉઠાવી વિજયનગરની રાજધાની હમ્પી ને લૂંટી એ ખજાનાથી વાડીયારો એ મૈસુરમાં સ્વતંત્ર રાજ્યની સ્થાપના કરી.દેવરાય વાડીયાર ઈ.સ.1399 થી 1423 એ પ્રથમ શાશક થી લઇ કૃષ્ણરાજ દ્વિતિય જે બાળ રાજા હતો 1734 થી ઈ.સ.1766 તે દરમિયાન હૈદરઅલી અને તેના પુત્ર ટીપું સુલતાન(જેના વિષે શ્રીરંગાપટ્ટામ ભાગ-1માં જોશું)ના હાથમાં ‘પાદ શાહ’ (પાદ શાહ એટલે સિંહાસન પર બેસનાર ના વતી સત્તા સાંભળનાર અને બાદશાહ એટલે સ્વતંત્ર શાશક) તરીકે મૈસુર પર આધિપત્ય જમાવ્યું ક્લાઈવ ના નેતૃત્વમાં ઈ.સ.1799 માં ચતુર્થ આંગ્લ-મૈસુર યુદ્ધ દરમિયાન ટીપું સુલતાન હાર્યો ને વીરગતી પામ્યો. આમ થોડો સમય બ્રિટિશ કંપની હેઠળ અને બાદમાં પાછા વાડીયાર શાશકો ના હાથમાં મૈસુરની સત્તા આવી જેમાં મહારાજા કૃષ્ણરાજ તૃતીય ઈ.સ.1799 થી 1868 ત્યારબાદ મહારાજા ચામરાજ ચતુર્થ ઈ.સ. 1868 થી 1895 ત્યારબાદ મહારાજા કૃષ્ણરાજ ચતુર્થ 1895 ઈ.સ. થી 1940 કે જે મૈસૂરના સૌથી યશાશ્વી શાશક હતા.(જેમના વિષે મૈસુર ભાગ -2 માં જોશું) તેમના લગ્ન સુ.નગર જિલ્લાના વણા ના ઝાલા દરબાર શ્રી રાણા બનેસિંહજી ના દીકરી બાશ્રી પ્રતાપકુમારી સાથે થયા હતા જેમાં તેમને પુત્ર યુવરાજ નરસિંહરાજ વાડીયાર થયા તેઓ યુવરાજ પદે જ અવસાન પામ્યા તેમને ચાર સંતાનો હતા પ્રથમ જયદેવી, બીજા મહારાજા જયચામરાજ, ત્રીજા સુજયાદેવી અને ચોથા વિજયાદેવી હતા જેમાં જયચામરાજ ઈ.સ.1940 થી 1947 ઈ.સ.એ દાદા મહારાજા કૃષ્ણરાજ ચતુર્થ બાદ મૈસૂરના શાશક બન્યા, તેમના સમયમાં આઝાદી અને ગણતંત્ર બાદ મૈસુર કર્ણાટક રાજ્યમાં વિલીન છે, તેમના પરિવારમાં મોટા કુંવરી જયદેવી ના લગ્ન ભરાતપુરના મહારાવલ સાથે થયા, બીજા કુંવરી સુજાયાદેવી ના લગ્ન સાણંદના યશાશ્વી મહારાણા જયવંતસિંહજી ના પુત્ર મહારાણા રુદ્રદત્તસિંહજી ઠાકોર સાહેબ ઓફ સાણંદ અને કોઠ સાથે થયા, સૌથી નાના કુંવરી વિજયાદેવી ના લગ્ન કોટડા સાંગાણી ના ઠાકોર સાહેબ શ્રી પ્રદુમનસિંહજી સાથે થયા હતા. આમ મહારાજા જયચામરાજ બાદના દત્તક શાશકો છે જેમાં હાલ મહારાજા કૃષ્ણદત્ત યદુવીર વાડીયારને મામા મહારાજા શ્રીકાંતદત્ત નરસિંહરાજા વાડીયારની ગાદી મહારાણી એ મહારાજના ભાણેજ એટલે યદુવીરને દત્તક લેતા મળેલ છે. અને વર્તમાન મહારાજા યદુવીરના લગ્ન ડુંગરપૂરના મહારાજકુમાર હર્ષવર્ધનસિંહના નાના કુંવરી સાથે થયા તેથી મહારાજા યદુવીર અને રાજકોટના યુવરાજ સાહેબ માંધાતાસિંહ ના પુત્ર ટીકા જયદીપસિંહજી સગા સાઢુભાઈ થાય છે.

વધુ માહિતી મૈસુર વિષે મૈસુર ભાગ-2 અને શ્રીરંગાપટ્ટામ ભાગ 1 માં જોશું, અસ્તુ.

લી. ધર્મરાજસિંહ વાઘેલા (છબાસર)

​વ્હોટસએપ્પની વાર્તા

Standard

લેખક : ડો વિષ્ણુ એમ. પ્રજાપતિ
‘મામાનું ઘર કેટલે…..??’
મયંક પોતાના મનને મનાવીને મામાના ઘરે દસ વર્ષ પછી આવ્યો હતો.
ખૂબ જાહોજલાલી અને ભૌતિક સુખો વચ્ચે આળોટેલા મયંકને તો ગામડાંમાં જવું એ જ સજા હતી, અને તેમાં પણ ખૂબ સિધ્ધાંતવાદી અને સમયના આગ્રહી મામા પાસે મયંકનો ક્યારેય મનમેળ નહોતો થતો.
મામા શહેરની દુનિયાથી ઘણે દુર સાવ આદિવાસી અને અંતરીયાળ સરહદી ગામમાં ફરજ બજાવતાં. જો કે મામા માત્ર ફરજ નહી પણ તે ગામને સમર્પિત થઇ ગયા હતા.
મમ્મી તો આખાય રસ્તામાં એક જ 

ગીત ગણગણી રહી હતી… ‘મામાનું ઘર કેટલે…..? દિવો બળે એટલે….!!’
મયંક્ને આ ગીતથી ભારે ચીડ થઇ ગઇ હતી.
અને આખરે તેઓ પહોંચ્યા મામાના ઘરે…
‘આવ,ભાણા….બહુ વર્ષે તને જોયો…. પણ આ માથે કેમ મુંડન કરાવ્યું છે…???’ મામાએ માથે હાથ ફેરવતા જ મયંકને તેમના બોલેલા શબ્દો સોટીની જેમ વાગ્યા… જે વાળની ફેશનથી મયંક કોલેજમાં ફુટબોલનો મેડ્રીડ હીરો ઓળખાતો તે અહીં મામાની નજરમાં મુંડનમાં ખપી ગયું….!’
મા પણ મામાના શબ્દો સાંભળી હસી પડી.

જો કે મયંકે તો મોમ સામે તીખી નજરે જોયું તો તે ચુપ થઇ ગઇ. પણ મનમાં તે હસી રહી હતી.
‘મોમ… જલ્દી મારો મોબાઇલ ને લેપટોપ ચાર્જ કરી દે… મારે…!!’
‘ભાણા… આ ગામમાં ત્રણ દિવસ લાઇટ આવવાની નથી…!!’ મામાએ ભાણાની ઇચ્છા પર પાણી ફેરવી દીધું.
‘ત્રણ દિવસ.. લાઇટ વગર…. ઓહ માય ગોડ….અહીં તો ત્રણ મિનિટ પણ ના રહેવાય…!’ ભાણાએ તો ચોખ્ખે ચોખ્ખુ મામાને કહ્યું. 
મામાએ તો મયંકને પોતાના આલિંગનમાં લીધો અને કહ્યું, ‘તું ચિંતા ન કરીશ.. આ તારો મામો છે… તને કોઇ તકલીફ નહી પડે…!’
પણ પહેલો દિવસે મયંક માટે અસહ્ય થઇ પડ્યો… વ્હોટસ અપનાં બંધાણી મયંક્નું મન તો ક્યારનું’યે મામાનું ઘર છોડીને ભાગી ગયુ હતું.
વળી બન્યું એમ કે લાઇટ વગર સાથે લાવેલી ચોકલેટ્સ, બ્રેડ, પાંઉ , ચીઝ બધુ બગડી ગયું…મયંક્ને મન તો આ જ તેનો સ્વાદિષ્ટ ખોરાક હતો. અહીં કોલ્ડ્રીંક્સ કે આઇસ્ક્રીમને તો બાર ગાઉનું છેટું હતું.
મયંક તો તેનો બધો ગુસ્સો વારેવારે તિરસ્કારભરી નજરે મમ્મી પર ઉતારી રહ્યો હતો.
રાત્રે અંધારામાં ખાવાનું પણ મયંકને ખૂબ અસહ્ય લાગ્યું. મનની અનિચ્છા પણ ભોજનને વધુ બેસ્વાદ બનાવી દે છે તેવો અનુભવ મયંકને થયો.
‘એક કામ કર તો કાલે સવારથી મારી સાથે સ્કુલે આવ…. ત્યાં તારે લાઇટની જરુર જ નહી પડે..!’ મામાએ કહ્યું.
‘આ વેકેશનમાં સ્કુલે થોડું જવાનું હોય..??’ મયંકને તો આશ્ચર્ય થયું.
મામા આ સાંભળતા ખખડાટ હસી પડ્યા અને બોલ્યા, ‘એ તો તમે શહેરના લોકો ખુબ ભણો એટલે થાકી જાવ.. એટલે તમારે વેકેશન જોઇએ.. અમારે અહીં તો ભણવાનો કોઇને ક્યારે થાક જ નથી…!’
‘મયંક, તું મામાની સ્કુલ જોઇ લે જે, તને મજા આવશે…!’ મમ્મીએ પણ મામાનો સાથ પુરાવ્યો.
‘હા.. એ તો આવશે… મામાના ઘરે આવ્યો છે.. તો મામા સાથે રહેવુ પણ પડે….’ મામાએ પડછંદ અવાજમાં કહ્યું.
અનિચ્છાએ મયંકે  ડોકુ હલાવ્યું તો ખરું.
બીજા દિવસે સવારે પાંચ વાગે તો મામાએ મયંકનું ગોદડું ખેંચી લીધુ અને મામાએ જલ્દી તૈયાર થવાનો આદેશ આપી દીધો.
‘સારુ બ્રશ કરી લઉં અને નાહી લઉં…!’ મયંકે ઉભા થતા કહ્યું.
‘એ બધું સ્કુલે જઇને…!’ મામા તો મયંકને ખભે કરીને ઓસરી સુધી લઇ આવ્યાં.
‘હેં સ્કુલે..??’ મયંક તો સમજી ના શક્યો.
અને બન્ને સ્કુલ તરફ ચાલ્યા. રસ્તામાં મામાએ એક ઝાડની ડાળખીનું દાતણ આપ્યું અને રસ્તામાં જ મયંકને કુદરતી બ્રશ કરવાનો પહેલીવાર અનુભવ થયો.
મામા સ્કુલે પહોંચ્યા તો સ્કુલમાં પાંચથી પંદર વર્ષ સુધીના ચાલીસેક છોકરા હાજર હતા. બધાની હાલત અતિ સામાન્ય કક્ષાની હતી. તેમના પહેરવેશ અને આંખો જ તેમની અત્યંત ગરીબીની ચાડી ખાતી હતી.
મામાને જોઇને બધા તેમને પગે લાગ્યાં.
‘મામા.. સ્કુલમાં શું ભણાવશો..? કોઇ ચોપડીઓ તો લાવ્યું જ નથી…’ મયંકે છોકરાઓની હાલત જોઇને પુછી લીધું.

‘ભાણા… અહીં તો જીવનનું ભણતર ચાલે છે…ચોપડીઓનું નહી…!સરકારી ચોપડે ભલે રવિવાર, દિવાળી કે ઉનાળું વેકેશન હોય પણ અમારે તો રોજ ભણતર ચાલુ જ હોય..!..’ 

મામા થોડીવાર રોકાઇને ફરી બોલ્યા, ‘ અરે.. હું તારો પરિચય આ છોકરાઓને આપી દઉં..!’

મામા છોકરઓને ભેગા કરી બોલ્યા, ‘આ છે મારો ભાણો..મયંક ઉર્ફે મેડ્રીડ….!’

‘હેં મુંડી….!’ તેમાનો એક છોકરો જોરથી બોલ્યો અને બધા હસી પડ્યાં.
મયંક તો અંદરથી ધુંઆપુંઆ થઇ ગયો. 

મામાએ તેમની આંખોની ધાર તેજ કરી તો બધા શાંત થઇ ગયા.
‘સારુ છોકરઓ પહેલા આપણે ન્હાવા જઇએ…!’ મામાએ બધાને આદેશ કર્યો.

બધા સ્કુલથી થોડે દુર નદીએ પહોંચ્યા. બધાને કિનારે ઉભા રાખ્યા અને કહ્યું, ‘આજે જોઇએ સામે કિનારે કોણ પહેલા પહોંચે છે..??’
મયંક ખુશ થયો. તેને મનમાં થયું કે  આજે આ બધાને બતાવી દઉં કે પોતે સ્વિમીંગ માસ્ટર છે.
સૌએ એકસાથે  છલાંગ લગાવી.

મયંક તો શહેરના સ્વિમીંગ પુલના પાણીમા તરેલો. નદીના પ્રવાહમાં કેવી  તકલીફો પડે છે તે તો સોએક મીટર પછી ખબર પડી. થોડીવારમાં તો તે સાવ થાકી ગયો. સાવ ગામડીયા જેવા લાગતા દરેક છોકરા તેની આગળ નીકળી ગયા હતા. અને તે નદીની વચ્ચે ફસાઇ ગયો.
મયંક્ને નદી વચ્ચે ફસાયેલો જોઇ બધા એકસાથે તેની તરફ પાછા ફર્યા અને જે જોરથી ‘મુંડી’ બોલ્યો તો તેને જ મયંકને ખભે કરી સહારો આપ્યો.
મયંક્ને યાદ આવ્યું કે તે  એકવાર સ્વિમીંગ કોમ્પીટીશનમાં તે થાકીને ડુબી રહ્યો હતો છતાં કોઇ તેને બચાવવા તૈયાર નહોતું કારણ કે ત્યારે સૌને પ્રથમ આવવાની હોડ હતી. 
મયંક પોતાને સ્વિમીંગ માસ્ટર માનતો હતો પણ અહીંનો નાનો ટાબરીયો પણ તેના કરતા વધુ સારો તરવૈયો હતો.

મામા આ બધું જોઇ રહ્યા હતા.
બધા નદીમાંથી નીકળ્યા પછી તેમની બીજી રમત શરુ થઇ. જે હતી આંબલી-પીપળી.

ઝાડ પર ચઢ્વાનુ અને ઉતરવાનું…શહેરની આર્ટીફીશીયલ એડવેન્ચર એક્ટીવીટી કરતા અહીં તો અનેકગણી મજા હતી…
પછી મયંકને મનગમતી રમત ફુટબોલ શરુ કરી.

મયંકને તો હતુ કે આ ગેમનો હીરો તો પોતે જ હશે.પણ તે ગામડાના સાવ આદીવાસી છોકરઓની રેસમાં તે સાવ માયકાંગલો લાગ્યો.

તે સૌની ચપળતા ખાડા ટેકરાવાળા મેદાનમાં પણ અદભૂત હતી. મયંક પોતાને મેડ્રીડ માની રહ્યો હતો પણ અહીં તે એક પણ ગોલ નહોતો કરી શક્યો.

આખરે તેને બળજબરીથી દોડ લગાવી અને પછડાયો. પગના બન્ને ગોંઠણ છોલાઇ ગયા.
‘ઓ..મા…!’  કરતો મયંક મેદાન વચ્ચે બેસી ગયો.

‘બેન્ડેજ હોય તો લાવો…..!’ મયંક બરાડી ઉઠ્યો.
એવામાં એક છોકરાએ મેદાનમાં ઉગેલા એક છોડના પાનને મસળીને તેના ઘાવ પર લગાવી દીધું.
‘શું કરે છે ઇન્ફેક્શન લાગશે….!’ મયંકે તેનો હાથ પકડ્યો.

‘આ તો પાક્યાના પાન છે… કોઇ’દી કોઇને પાકે નહી … અમારા આખા ગામમા આજ દિન સુધી કોઇને ઇન્ફેકશન થયું નથી. તેનુ કારણ આ પાન છે.’ એટલું કહી પેલા’એ તો ઘાવ પર થોડીવાર ફરી મસળ્યું.

થોડીવાર લ્હાય ઉઠી પણ પછી તેમા ઠંડક લાગી.
થોડીવાર પછી ફરી ફુટબોલ ગેમ શરુ થઇ. આજે મેડ્રીડની ટીમ હારી ગઇ હતી. રીયલ મેડ્રીડ આજે થાકીને લોથ થઇ ગયો હતો.
અને પછી સૌ સ્કુલે ભેગા થયા. સ્કુલમાં મામાએ એકાદ કલાક સૌને ભણાવ્યું. આ ભણતરમાં કોઇ ચોપડીની તેમને જરુર નહોતી. સૌ કોઇ ખુશીથી ભણી રહ્યા હતા. 
ખરેખર અહીં કોઇને વેકેશનની જરુર નહોતી કારણ કે અહીં આ રીતે ભણવાથી કોઇ થાકી જાય તેમ નહોતું.
બપોરે સૌ સાથે જમવા બેઠાં. સૌ કોઇ પોતાના ઘરેથી ટીફીન લાવ્યા હતા. મામા પણ બે ટીફીન સાથે લાવેલા.

સૌએ પોત-પોતાની વસ્તુ એક્મેકને વહેંચી..તે દરેક્ની થાળીમાં રાતનો સુકાયેલા રોટલો અને લાલ ચટણી હતી.
મયંક તેમની વચ્ચે બેસી ગયો. તેમાંથી એકની થાળીમાંથી બટકુ રોટલો લઇને તે ચટણી ખાધી.

કાલ રાતના ભૂખ્યા અને ખૂબ થાકેલા મયંકને તે કોળીયામાં અદભૂત સ્વાદનો અનુભવ થયો. 

બપોરે સૌ મોટા વડલા નીચે ભેગા થયા અને સૌ આડા પડખે થયા. ડનલોપની ગાદી કે એસીની ઠંડક વિના પણ આજે મયંક એક મિનિટમાં ઘસઘસાટ ઉંઘી ગયો.

જાગ્યો ત્યારે ખબર પડી કે તે બે કલાક સુધી જમીન પર સુઇ ગયો હતો.
ઉઠીને તેને જોયું તો મામા સૌને સાફ –સફાઇ કરાવી રહ્યાં હતા.  મયંક પણ તેમની સાથે જોડાઇ ગયો.
અને સાંજે ઘરે પાછા ફર્યા.
રાત્રે વાળું કર્યા પછી મયંકે દુર ફળીયામાં પોતાનો ખાટલો લીધો અને આડા પડખે થયો. બધાના ઘરની બારીમાંથી સળગતા દિવાનો પ્રકાશ અને ચાંદની તે જ આ ગામની રોશની હતી.
એવામાં માં પાસે આવી. અને મયંકના ખાટલે માથાની નજીક બેસી અને બોલી, ‘ સોરી મેડ્રીડ… હું તને પરાણે અહીં લઇ આવી. તું મારા પર ગુસ્સે થયો હોઇશ. આજે તને આમ એકલવાયો જોઇને લાગે છે કે મેં તને સાથે લાવવાની ખોટી જીદ કરી. અહીં લાઇટ, સારુ પાણી, તને ભાવતું ભોજન, તને ગમતી એક્ટીવીટી  જેવું કશુ જ નથી…. કાલે જ આપણે અહીંથી સ્પેશ્યલ કાર કરીને નીકળી જઇશું..!’
મયંકે તરત જ તેનુ માથું માંના ખોળામાં મુકી દીધું અને કહ્યું,  ‘માં તુ પેલુ ગીત ગાતી’તીને કે મામાનું ઘર કેટલે..?? દિવો બળે એટલે…!!. જો તે દિવો સામે દેખાય છે… આજે મને લાગ્યું કે આ મામાના નાનક્ડા દિવાનું અજવાળું શહેરની ઝગમગતી રોશની કરતા અનેક ગણું વધારે છે… વેકેશન, રવિવાર  કે જાહેર રજા શોધતા શિક્ષકો કરતા તો મારા મામા જુદી જ માટીના છે…! તેં કીધુ કે અહીં મારુ ભાવતું ભોજન નથી… પણ આજે ખરેખર બપોરે ખૂબ થાક્યા પછી મેં જ્યારે સુકો રોટલોને ચટણી ખાધી તો લાગ્યું કે જમવાનો સ્વાદ વ્યંજનોમાં નહી ભૂખમાં હોય છે…. આજે મને બપોરે જમીન પર જે ઊંઘ આવી તેનાથી પણ હું શીખ્યો કે ઊંઘને એસી કે ડનલોપની નહી થાક્ની જરુર છે….. શહેરમાં એક્ટીવીટીમાં કેમ જીતવું તે જ શીખવાડાય છે, પણ અહીં તો બધાની સાથે કેમ રમવું તે મામા ખૂબ સારી રીતે શીખવાડે છે… મામા એક પરફેક્ટ કોચ પણ છે…! અરે થોડું વાગે તો મેડીકલ કીટ શોધતા આપણે સૌ કેવા માયકાંગલા છીએ… અહીંયા તો દરેક છોકરાને એક એક વનસ્પતિમાં મેડીકલ કીટ દેખાય છે. આ જો કોઇ વનસ્પતિના પાંદડાનો રસે મારા ઘાવને મિનિટોમાં સારો કરી દીધો..!!’

‘ઓહ… મેડ્રીડ.. તને ક્યારે વાગ્યું….??’ માં એ તેના વાગેલા ઘાવ પર હળવેથી આંગળીઓ ફેરવી.
મયંક હજુ પણ આગળ કહી રહ્યો હતો…’મોમ… તું  ઉપર તો જો… કેવું વિશાળ અને સ્વચ્છ આકાશ.. મેં સ્કાય અએન સ્ટારનાં ઘણા પ્રોજેક્ટ ઇન્ટરનેટ પરથી  ડાઉનલોડ કર્યા પણ આકાશની આટલી ભવ્યતા તો આ મામાનાં ટમટમતા દિવાથી જ દેખાણી…!  મામા એટલે માં શબ્દ બેવડાય છે, તે મને આજે સમજાયું…. મા તુ મને પાસે રહીને પ્રેમ કરે છે.. પણ આજે મામાએ મારા બધા કોચ ન શીખવી શકે તેવી જિંદગીની ઘણી હકીકતો શીખવી છે….  આ મામા તો ખાલી કટપ્પા મામા નહી પણ મારી બે મા ભેગી થાય તેવા અનોખા મામા છે…! મોમ.. મારે હવે આ વેકેશન મામાના ઘરે જ રહેવું છે.. જો તું હા કહે તો…..!!’
માં તો રાજીના રેડ થઇ ગઇ અને મયંકનાં કપાળે ચુમીને  ગાઇ ઉઠી… ‘મામાનું ઘર કેટલે…..!!’

મયંક તરત જ જોરથી બોલ્યો, ‘દિવો બળે એટલે…..!’

અને બન્ને હસી પડ્યાં.

સ્ટેટસ

કહ્યુ છે કોઇએ સાચુ કે મામા એટલે બે માં…!!

ભાણા-ભાણીને તો જીવની જેમ રાખે હાં…!!
લેખક

 

ડો. વિષ્ણુ એમ. પ્રજાપતિ

તા. ૨૩-૫-૨૦૧૭

એક ગઝલ

Standard

​ખુદની સાથે મળવાનું રહી ગયું,

ભીતર તરફ વળવાનું રહી ગયું!
ટીકા કરતો રહ્યો હું હંમેશા અન્યની,

અને ખુદને પરખવાનું રહી ગયું!
દૂરના સંબંધોમાં વ્યસ્ત રહ્યો સદા,

નિકટના સાથે ભળવાનું રહી ગયું!
કાબાથી કાશી સુધી પથ્થર પૂજ્યા કર્યા,

અને, ઈશ્વરને ઓળખવાનું રહી ગયું!
ગણ્યા કર્યા પેલા મુઠ્ઠીભર સિક્કા વ્યર્થ,

અને પેલું સુખ ગણવાનું રહી ગયું!
બે થોથા ભણી લીધા ને હોંશિયાર થઇ ગયો,

પણ, જ્ઞાન સમજવાનું રહી ગયું!
ઝપાટાભેર વહી રહી આ જિંદગી

અને સાલું, આ જીવવાનું તો રહી ગયું!
અજ્ઞાત

ગમ્મત

Standard

​લગ્ન ના પંદર વર્ષ વટાવી ચુકેલા પતીપત્ની લગ્નની વર્ષગાંઠ ઉજવી રહ્યા હતા. અતી ભાવાવેશમા આવી પતી એ સ્કુટર તનીષ્કના શોરુમ મા વાળી લીધુ!! શોરુમ જોઇ ને જ પત્ની ધન્ય ધન્ય થઇ ગઇ!

બંને અંદર સેલ્સમેન પાસે ગયા.
“હલ્લો અમારે સારા વાળી રીંગ જોવી છે!”
“જી સાહેબ જરુર, જુઓ આ પ્યોર ગોલ્ડ ની, રેન્જ લગભગ પચીસ થી ત્રીસ હજાર માં રહેશે.”
” ના,ના  અમારે સસ્તી રેન્જ મા નથી જવુ” 

  પતીએ કહ્યુ!
સેલ્સમેન ઉત્સાહમાં આવી ગયો.
“બીલ્કુલ સાહેબ, મેડમ ને સસ્તી રેન્જ શોભશે પણ નહી.આ જુઓ,હીરા જડીત પ્લેટીનમ રીંગ,દશ વર્ષે પણ પાછી આપશો પૈસા પરત મળશે.”
“ઓકે, ડાર્લીગ આ ચાર લાખ વાળી રીંગ તને ગમે છે? મારી પસંદ ની તુ આજે ના ન પાડતી!”
પત્ની ના ગળે ડુમો બાજી ગયો.ખાલી ડોક હલાવી પોતાની સંમતી જણાવી દીધી!!
“હા,તો મી. સેલ્સમેન, આ રીંગ ફાઇનલ,પેક કરી આપો, ચેક ક્યા નામનો લખુ?”
“સાહેબ જો ચેક પેમેન્ટ કરતા હો તો, ડીલીવરી આવતા શનીવારે અઠવાડીયા પછી.ચેક કલીયર થયે આપવા મા આવે છે.”
“ઓકે નો પ઼ોબ્લેમ! જાનુ આવતા શનીવારે ઓફીસે થી આવતા હુ આ લેતો આવીશ. થેન્કસ .આ લો ચેક!”
અઠવાડીયા પછી તનીષ્કના કાઉન્ટર પર.
“સાહેબ આપના એકાઉન્ટમા બેલેન્સ નથી અને આપે ચેક આપી દિધો? એકસો સીતેર રુપીયા બાઉન્સ ચાર્જ આપે આપવાનો રહેશે!”
“કંઇ વાંધો નહી,લે એકસો સીત્તેર રુપીયા! અઠવાડીયુ આખુ મોજમાં ગયુ”

😃😀😁

અશ્વ શણગાર

Standard

કાઠી સંસ્કૃતિદીપ સંસ્થાન

                                 કાઠી ક્ષત્રિયો અને ગરાસીયા ક્ષત્રિયો મા  લગ્ન-પ્રસંગે જાતવાન ઘોડાને ભલી ભાતે અને રૂડી રીતે શણગારવામાં  આવે છે.

 ઘોડાના શણગારના સરંજામમાં મોઢા પર ભરેલો ફુમતાંવાળો મોરડો ને લગામ, ડોકે રંગબેરંગી પારાનું અથવા સુતરની દોરીનું પીપરગાંઠ પાડેલું અને ચાંદીની ડોડીઓથી મઢેલું ડોકિયું, ડોકની કેશવાળીને છેડે જોરબંધ. આગમદોરો, પગે લંઘર, પીઠ ઉપર થડો, દળી, ખોગીર, અડદિયા દળી તેના ઉપર કાઠો કે જીન અને ગાલ્લીને બાંધવાની રેશમી ફૂમતાંવાળી દોરી, અને ડોક તથા પીઠ ઉપર ખાપું ભરતની કે મોતીપરોવણાની મનોહર જુલ, કોડીયું, કલગી, મોડ, મોરો, માળા અને ઘુઘી નાખી શણગારવામાં આવે છે. વરઘોડા વખતે શણગારેલી ઘોડીને પગે ચાંદીની ઘુઘરિયોવાળા જાંજર બાંધી એને નચાવવામાં આવે છે. તેથી જ

 ચાંપરાજવાળાના દુહામાં કહેવાયું છે કે;

“ ઘોડાના પગમાં ઘુઘરા, સાવ સોનેરી સાજ;

લાલ કસુંબલ લુગડાં, ચરખાનો ચાંપરાજ.”
આજે સાવ જ વીસરાઇ ગયેલો ચારજામો જુના કાળમાં ઘોડા પર મંડાતો. હોશીલા કારીગરો મખમલ અને મશરૂની ખોળીમાં શીમળો કે આકોલીયાનું રૂ ભરી સોનેરી જરિયાન તારથી મઢીને સુંદર મજાની સેવટી તૈયાર કરત. સેવટી એટલે ઘોડા પર માંડવાનો સામાન. તેમાં ઘાસિયા, દળી, ખોગીર અને ગાદી ચારેયનો સમાવેશ થઇ જતો. આવી સેવટી તૈયાર કરવામાં કારીગર ને 7-7 મહીના નિકળી જતા, 
સેવટિનો એક સરસ પ્રસંગ શ્રી પીંગળશીભાઇ ગઢવીએ નોંધ્યો છે, તથા રસધાર મા પણ આ વાર્તા  છે 
“ કચ્છના અંજાર ગામે ગોવીંદો કરીને એક કસબી મોચી હતો. એણે એક વાર ઘોડાની સેવટી બનાવી.તેમાં પોતાની સઘળી કળાને કરામત ઠાલવી દીધી. મખમલના  ગલેફા ઉપર સોનેરી તારના બખીયા ભર્યા. એ જાણે સોનાની સાંકળીનો અઠીંગો ચોટી ન દીધો હોય એવા લાગતા. એમાં મોર, પોપટ, હંસની હારો છે. ફુલવેલનું ભાતીગળ ભરત ભર્યુ છે. ચારેય ખુણે જુલતાં ફુંમતાં મુકયાં છેછે. એમાં જીણી જીણી ઘુઘરિયું ટાંકી છે, પ્રમાણમાં નહીં મોટી, નહી નાની, નહી સાંકડીન, નહી પહોળી, અસલ કાઠીયાવાડી ઘોડાની પીઠ ઉપર માંડતાં ચપોચપ ચોંટી જાય અને હાથમાં લેતાં સુખડના જેવી સુવાસ મહેકી ઊઠે એવી સેવટી લઇને જેતપુર દરબાર ભાણવાળાની કચેરીમાં આવ્યો. ભાણ-વાળાએ અઢીસો રુપીયા રોકડા ને એક પાઘડી આપી અને સેવટી ખરીદી લીધી ને બીજી એવી જ બનાવી આપવાની સુચના આપી.

બરાબર 8 મહીને બીજી સેવટી તૈયાર થતાં ગોવીંદો જેતપુરમાં આવ્યો. ભાણાવાળા આ વાત વીસરી ગયેલા. ગોવીંદા મોચીને દરબારમાં કોઇ જવા દે નહીં. પણ એક દિવસ મંદીરે જતા દરબાર આગળ ગોવિંદો વંડી ઠેકીને ઉભો રહ્યો. પોતાની કથની વર્ણવી. દરબારને જુની વાતનું સ્મરણ થયું. ગોવીંદા મોચીએ ઘોડાની સેવટી દરબારના પગ આગળ મુકી. પણ જાણે પારિજાતનું ફુલડું ખર્યુ. જિદંગીમાં કોઇએ ન જોઇ હોય એવી સેવટી હતી. કારીગરની કળા જોઇને દરબાર ખુબ રાજી થયા. એમણે પોતાના પરણ્યાનાં લુગડા મંગાવ્યા. જમાદારખાનામાંથી ઘરેણું મંગાવ્યું. સોનામોહોરોનો ખડીયો માંડેલો કનૈયા નામનો ઘોડો મંગાવ્યો. માથે સેવટી નાખી. કોટયું, જેરબધ, કાંધી ને પીઠ પર જુલ નાખીને શણગારેલો ઘોડો હાજર થયો. ગોવીંદાને પોતાના પરણ્યાના વસ્ત્રાલંકારો પહેરાવી ઘોડા પર બેસાડયો ને દરબાર એટલું જ બોલીયા : “ ગોવીંદ ! કચ્છના મારગે વહેતો થા. તારી કળાનાં સો બસો રુપિયાનાં મુલ નો થાય’

એ કાળે આવા કારીગરો ને કદરદાનો હતા;

 એટલે પશુશણગારોનો વ્યવસાય સારી પેઠે ખીલ્યો હતો. આજે યંત્રયુગમાં અશ્વનું મુલ્ય ઘટતાં એનો સાજસરંજામ બનાવનારા કારીગરો- કસબીયોના ધંધાય સાવ પડી ભાંગ્યા છે. એથી તો લોકકવિ એ નીશાસો નાખતા સાચું કહ્યું છે.

‘ગયા ઘોડા, ગઇ હાવળ્યો, ગયા સોનેરી સાજ

મોટર ખટારા માંડવે. ભૂં ભૂં કરતા અવાજ’.
ધરતીની ધુળમાં આળોટીને ઉછરલી લોક-નારીઓની કળાદષ્ટિ પશુઓના શણગાર સુધી પહોચી, અને એમાંથી પ્રગટયું પશુ શણગારનું રૂડુરૂપાળું લોકભરત. 

પોતાના અશ્વને નજર ન લાગે તે માટે જુના વખતમાં લોકો ઘેટો પાળીને ઘોડાની આગળ બાંધતા. 

ઘોડાના કાન અને ગરદન ઉપર થઇ આગલા પગ સુધી લટકે તેને જુલ અથવા ઘુઘી કહે છે. ડોકની બન્ને તરફ ત્રીકોણાકાર લટકે છે. ઘુઘી લાલ, નીલા કે પીળા કાપડ ઉપર, નીચે સુતરાઉ કાપડનું પડ નાખીને ભરાય છે. જુલનું બંધારણું પીળા સુતર અને પુરણું હીરથી પુરાય છે. નાના મોટા આભલા જુલ નુ આકર્ષણ હોય છે.

આપણી લોકજાતીઓમાં લગ્નપ્રસંગે ઘરને અને ઘોડાને ગજાસંપત રૂડી રીતે શણગારવાનો ચાલ હતો. ઘોડાના શણગારમાં મોઢા ઉપર ફૂમતાંવાળા મોરડો ને લગામ, ડોકે ડોકીયું , કેશવાળીને છેડે જેરબંધ, પગે લંગર, પીઠ ઉપર દળી અને તેના ઉપર જીન, જીન ઉપર હીરભરત કે રેશમની ગાદલી. જીન અને ગાદલીને બાંધવા રેશમની રંગબેરંગી દોરી. ગાદલીને ઘાંસીઓ પણ કહેવાય. વરઘોડા વખતે શણગારેલી ઘોડીને ઢોલને તાલે તાલે નચાવવામાં આવતિ.                                                    

સાભારઃ જોરાવરસિંહ જાદવ

હે નિલાંત શંકરા 

Standard

​છંદ = નરાચ 
ત્રિનેત્ર ભાલ હે કરાલ ભસ્મ લેપ સુંદરા.

ગલે વિશાલ વ્યાલ ફુંક કાલ કંપ કુંદરા.

વડાલ તાલ હે કમાલ ભુત પ્રેત ભેંકરા.

વખા ધિરાણ કાલકુટ હે નિલાંત શંકરા….(1)
અર્થ = જેનો ભાલ પ્રદેશ ત્રિજા નેત્ર થી કરાલ પ્રતીત થઇ રહીયો છે પણ ભસ્મ લેપન થી પાછો શોભાયમાન પણ થઇ રહીયો છે.
જેના ગળા મા અતિ વિશાલ શર્પ ફુફાળા મારી રીયો છે જેના લીધે મુત્ય પણ કંપીત થઈ કુંદ નિસ્તેજ થઈ રહીયો છે.
જેના મોટા ઠાઠ માઠ છે જે કોય ને પણ નવીનતા પમાડી દીયે છે જ્યા તેમની સાથે ભંયકર ભુત પ્રેત ગણ પણ વિદ્યમાન છે.
સમુદ્ર મંથન માંથી નીકળેલા ઝેર ને જેને ધારણ કરેલુ છે તેવા નીલાંત નીલવર્ણી નીલકંઠ ભગવાન શંકર ને મારા પ્રણામ છે.
વિનોદ મોદ મે પ્રમોદ નૌ નિનાદ શંખલા.

ગતો પ્રવાહ મે ઉછાહ વાહ વાહ મંગલા.

વહે ગહીર નીર ધીર શાંત ક્રાત ગંભીરા.

જટા ધિરાણ ગંગ ગાજ હે નિલાંત શંકરા…(2)
અર્થ = જેના માથે આનંદ વિનોદ કરતી કરતી દશે દિશા માં આંનદ વહાવતી અને જ્યા નવ નાદ ના ધ્વનીતરંગો ની એક શ્રુંખ્લા ગુંજી રહી છે.
જેના ગતિ પ્રવાહ મા એવી તો ઉછળ કુંદ છે જેને જોતાજ વાહ વાહ ના ઉદગારો નીકળી જાય છે અને મંગલ ની પ્રતીતી થાય છે.
ગહીરતા માં એના નીર એવા તો ઉંડા વહીયા જાય છે કે તેમા ધીરતા શાંતી અને એક અદ્ભુત ક્રાતી કે જેમા ગંભીરતા ના દર્શન થઇ રહીયા છે.
એવા જટાજુટ ધારણ કરનારા જેમા પતીત પાવની ગંગા અતિ ગાજ ગુંજન કરી રહી છે તેવા નિલાંત નીલવર્ણી ભગવાન શંકર ને મારા પ્રણામ છે.
શંશાક અંક ધંક ધીશ હે સતીષ શેખરા.

ખંકાશ બ્રહ્મ વેલ કાલ ભોજ્ય તાલ ખેચરા.

હે સવ્ય ભુત પોષ પુંજ કુંજ કુંજ અંબરા.

પ્રભા ધિરાણ ચંદ બીજ હે નિલાંત શંકરા….(3)
અર્થ = જેને શંશાક ચંદ્ર ના અંક ને ધારણ કરેલો છે શીતળતા ના ઈશ છે સતીષ છે તેવા ભગવાન શેખર.
જે ચંદ્ર ને ધારણ કરી આકાશ માં એક અનેરી બ્રહ્મ વેલ કાલ નો ઉદ્ભવ કરે છે અને ભોજ્ય તાલ ને આકાશ થી અર્પણ કરે છે.
હે સવ્ય ભુતો ને પોષણ આપનાર પોષક પુંજ ધારક એક આપજ આકાશ મા કલ્યાણ કલ્યાણ કેહનારા છો.
આપે જે પ્રભા ધારણ કરી છે ત્યાં બીજ ચંદ્ર શીત ઉજાસ ની વુધ્ધી સુચકતા સુચવે છે તેવા નિલાંત નીલવર્ણી ભગવાન શંકર ને મારા પ્રણામ છે.
કલા નિધાન આધ્ય દેવ તત્વ વિંદ વિદ્યુતા.

વિરક્ત ભાવ ગત્વ ગુંજ સત્વ બંધ પ્રદ્યુતા.

અધો ઉછેદ જીષ્નુ ભ્રમ ક્રમ બિષ્નુ તંતરા.

ત્રયો ધિરાણ વૈદ્ય રાજ હે નિંલાત શંકરા….(4)
અર્થ = હે કલા કુશલતા નિધાન હે આધ્ય દેવ આપજ તત્વ ને જાણનારા એક માત્ર વિદ્યુતા છો.
તમેજ વિષયો થી વિરક્ત બની ગીયેલા ભાવ ની ગતિ ગુંજન છો તમેજ સત્ય સાથે આતમ બંધ ના પ્રદ્યુતા છો.
તમેજ અધોગતિ અને જીવાત્મા ના ભ્રમ ના ઉછેદક છો અને તમેજ ક્રમ વ્યાપકતા ના તંત્ર છો.
જેને ત્રિકુટ તત્વ ને ધારણ કરેલા છે જાણેલા છે વૈદ્યરાજ છે એવા નિલાંત નીલવર્ણી ભગવાન શંકર ને મારા પ્રણામ છે.
રચીતા = બાટી વિજયભા હરદાસભા

उत्तर भड़ किवाड़ भाटी

Standard

।। अद्भुत योद्धा रावल भोजदेव ।।

( रावल विजयराज लांझा के पुत्र व राहड़ जी के बड़े भाई) 
काक नदी की पतली धारा किनारों से विरक्त सी होकर धीरे धीरे सरक रही थी, आसमान ऊपर चुपचाप पहरा दे रहा था और नीचे लुद्रवा देश की धरती, जिसे उत्तर भड़ किवाड़ भाटी आजकल जैसलमेर कहा जाता है ।

प्रभात काल में खूंटी तानकर सो रही थी, नदी के किनारे से कुछ दूरी पर लुद्रवे का प्राचीन दुर्ग गुमसुम सा खड़ा रावल देवराज का नाम स्मरण कर रहा था |

‘कैसा पराक्रमी वीर था !

अकेला होकर जिसने बाप का बैर लिया |

पंवारों की धार पर आक्रमण कर आया और यहाँ युक्ति, साहस और शौर्य से मुझ पर भी अधिकार कर लिया |

साहसी अकेला भी हुआ तो क्या हुआ ? 

हाँ ! अकेला भी अथक परिश्रम,ज्ञासाहस और सत्य निष्ठा से संसार को अपने वश में कर लेता है ….|

उसका विचार -प्रवाह टूट गया, वृद्ध राजमाता रावल भोजदेव को पूछ रही है

‘ बेटा गजनी के बादशाह की फौजे अब कितनी दूर होंगी ?’

‘ यहाँ से कोस भर दूर मेढ़ों के माल में |’

‘ और तू चुपचाप बैठा है ?’

‘ तो क्या करूँ ?

मैंने बादशाह को वायदा किया कि उसके आक्रमण की खबर आबू नहीं पहुंचाउंगा और बदले में बादशाह ने भी

वायदा किया है कि वह लुद्रवे की धरती पर लूटमार अथवा आक्रमण नहीं करेगा |’

राजमाता पंवार जी अपने १५-१६ वर्षीय इकलौते पुत्र को हतप्रद सी होकर एकटक देखने लगी, जैसे उसकी दृष्टि पूछ रही थी ‘ क्या तुम विजयराज लांजा के पुत्र हो ?

क्या तुमने मेरा दूध पिया है ? क्या तुम्ही ने इस छोटी

अवस्था में पचास लड़ाइयाँ जीती है ?

‘नहीं ! या तो सत्य झुंट हो गया या फिर झुंट सत्य का अभिनय कर रहा था |

परन्तु राजमाता की दृष्टि इतने प्रश्नों को टटोलने के बाद अपने पुत्र भोजदेव से लौट कर अपने वैधव्य पर आकर अटक गयी | लुद्रवे का भाग्य पलट गया है अन्यथा मुझे वैधव्य क्यों देखना पड़ता ?

क्या मै सती होने से इसलिए रोकी गई कि इस पुत्र को प्रसव करूँ |

काश ! आज वे होते |’ सोचते-सोचते राजमाता पंवार जी के दुर्भाग्य से हरे हुए साहस ने निराश होकर एक निश्वास डाल दिया |

क्यों माँ, तुम चुप क्यों हो ? क्या मेरी संधि तुम्हे पसंद नहीं आई ?

मैंने लुद्रवे को लुट से बचा लिया, हजारों देश वासियों की जान बच गई |’

‘आज तक तो बेटा, आन और बात के लिए जान देना पसंद करना पड़ता था |

तुम्हारे पिताजी को यह पसंद था इसलिए मुझे भी पसंद करना पड़ता था और अब वचन चलें जाय पर प्राण नहीं जाय यह बात तुमने पसंद की है इसलिए तुम्हारी माँ होने के कारण मुझे भी यह पसंद करना पड़ेगा |

हम स्त्रियों को तो कोई जहाँ रखे, खुश होकर रहना ही

पड़ता है |’

आगे राजमाता कुछ कहना ही चाहती थी किन्तु भोजराज ने बाधा देकर पूछा – ”

किसकी बात और किसकी आन जा रही है |

मुझे कुछ भी मालूम नहीं है | कुछ बताओ तो सही माँ ! ”

‘ बेटा ! जब तुम्हारे पिता रावलजी मेरा पाणिग्रहण करने आबू गए थे तब मेरी माँ ने उनके ललाट पर दही का तिलक लगाते हुए कहा था –

” जवांई राजा, आप तो उत्तर के भड़ किंवाड़ भाटी रहना |” 

तब तुम्हारे पिता ने यह बात स्वीकारी थी, आज तुम्हारे पिता की चिता जलकर शांत ही नहीं हुई कि उसकी उसकी राख को कुचलता हुआ बादशाह उसी आबू पर

आक्रमण करने जा रहा है और उत्तर का भड़-किंवाड़ चरमरा कर टुटा नहीं, प्राण बचाने की राजनीती में छला

जाकर अपने आप खुल गया |

इसी दरवाजे से निकलती हुई फौजे अब आबू पर आक्रमण करेंगी तब मेरी माँ सोचेगी कि मेरे जवांई को १०० वर्ष तो पहले ही पहुँच गए पर मेरा छोटा सा मासूम दोहिता भी इस विशाल सेना से युद्ध करता हुआ काम आया होगा,

वरना किसकी मजाल है जो भाटियों के रहते इस दिशा से चढ़कर आ जावे |

परन्तु जब तुम्हारा विवाह होगा और आबू में निमंत्रण के पीले चावल पहुंचेंगे, तब उन्हें कितना आश्चर्य होगा कि हमारा दोहिता तो अभी जिन्दा है |”

बस बंद करो माँ ! यह पहले ही कह दिया होता कि पिताजी ने ऐसा वचन दिया है, पर कोई बात नहीं , भोजदेव प्राण देकर भी अपनी भूल सुधारने की क्षमता

रखता है |

पिता का वचन मै हर कीमत चुका कर पूरा करूँगा |”

” नहीं बेटा ! तुम्हारे पिता ने तो मेरी माता को वचन दिया था परन्तु इस धरती से तुम्हारा जन्म हुआ है और तुम्हारा जन्म ही उसकी आन रखने का वचन है |

इस नीलाकाश के नीचे तुम बड़े हुए हो और तुम्हारा बड़ा होना ही इस गगन से स्वतंत्र्य और स्वच्छ वायु बहाने का वचन है | तुमने इस सिंहासन पर बैठकर राज्य सुख और वैभव का भोग भोग है और यह सिंहासन ही इस देश की आजादी का, इस देश की शान का, इस देश की स्त्रियों के सुहाग, सम्मान और सतीत्व की सुरक्षा का जीता जागता

जवलंत वचन है |

क्या तुम ……………………|

‘क्षमा करो माँ ! मैं शर्मिंदा हूँ, शत्रु समीप है |

तूफानों से अड़ने के लिए मुझे स्वस्थ रहने दो |

मैं भोला हूँ – भूल गया पर इस जिन्दगी को विधाता की भूल नहीं बनाना चाहता |’

झन न न न !

रावल भोजदेव ने घंटा बजाकर अपने चाचा जैसल को बुलाया |

‘चाचा जी ! समय काम है | रणक्षेत्र के लिये में जिन्दगी और वर्चस्व की बाजी लगानी पड़ेगी | आप बादशाह से मिल जाईये और मैं आक्रमण करता हूँ | कमजोर शत्रु पर अवसर पाकर आघात कर, हो सके तो लुद्रवा का पाट छीन लें अन्यथा बादशाह से मेरा तो बैर ले ही लेंगे |

जैसल ने इंकार किया, युक्तियाँ भी दी, किन्तु भतीजे की युक्ति, साहस और प्रत्युत्पन्न मति के सामने हथियार डाल

दिए | इधर जैसल ने बादशाह को भोजदेव के आक्रमण का भेद दिया और उधर कुछ ही दुरी पर लुद्रवे का नक्कारा सुनाई दिया |

मुसलमानों ने देखा १५ वर्ष का का एक छोटा सा बालक बरसात की घटा की तरह चारों और छा गया है |

मदमत्त और उन्मुक्त -सा होकर वह तलवार चला रहा था और उसके आगे नर मुंड दौड़ रहे थे |

सोई हुई धरती जाग उठी, काक नदी की सुखी हुई धारा सजल हो गई, गम सुम खड़े दुर्ग ने आँखे फाड़ फाड़ कर देखा – उमड़ता हुआ साकार यौवन अधखिले हुए अरमानों को मसलता हुआ जा रहा है |

देवराज और विजयराज की आत्माओं ने अंगडाई लेकर

उठते हुए देखा – इतिहास की धरती परषमिटते हुए उनके चरण चिन्ह एक बार फिर उभर आए है और उनके मुंह से बरबस निकल

पड़ा – वाह रे भोज , वाह !

दो दिन घडी चढ़ते चढ़ते बादशाह की पन्द्रह हजार फ़ौज में त्राहि त्राहि मच गई | उस त्राहि त्राहि के बीच रणक्षेत्र में भोजदेव का बिना सिर का शरीर लड़ते लड़ते थक कर सो गया – 

देश का एक कर्तव्य निष्ठ सतर्क प्रहरी सदा के लिए सो गया | भोजदेव सो गया, उसकी उठती हुई जवानी के उमड़ते हुए अरमान सो गए, उसकी वह शानदार जिन्दगी सो गई किन्तु आन नहीं सोई |

वह अब भी जाग रही है |

जैसल ने भी कर्तव्य की शेष कृति को पूरा किया, बादशाह को धोखा हुआ | उसने दुतरफी और करारी मात खाई | आबू लुटने के उसके अरमान धूल धूसरित हो गए |

सजधज कर दुबारा तैयारी के साथ आकर जैसल से बदला लेने के लिए वह अपने देश लौट पड़ा और जैसल ने भी उसके स्वागत के लिए एक नए और सुद्रढ़ दुर्ग को खड़ा कर दिया जिसका नाम दिया – जैसलमेर !

इस दुर्ग को याद है कि इस पर और कई लोग चढ़कर आये है पर वह कभी लौटकर नहीं आया जिसे जैसल और भोजदेव ने हराया |

आज भी यह दुर्ग खड़ा हुआ मन ही मन ”

उत्तर भड़ किंवाड़ भाटी ” के मन्त्र का जाप कर रहा है |

आज भी यह इस बात का साक्षी है कि जिन्हें आज देशद्रोही कहा जाता है,

वे ही इस देश के कभी एक मात्र रक्षक थे |

जिनसे आज बिना रक्त की एक बूंद बहाए ही राज्य, जागीर, भूमि और सर्वस्व छीन लिया गया है, एक मात्र वे ही उनकी रक्षा के लिए खून ही नहीं, सर्वस्व तक को बहा देने वाले थे |

जिन्हें आज शोषक, सामंत या सांपों की औलाद कहा जाता है वही एक दिन जगत के पोषक, सेवक और रक्षक थे | जिन्हें आज अध्यापकों से बढ़कर नौकरी नहीं मिलती, जिनके पास सिर छिपाने के लिए अपनी कहलाने वाली दो बीघा जमीन नसीब नहीं होती, जिनके भाग्य आज राजनीतिज्ञों की चापलूसी पर आधारित होकर कभी इधर और कभी उधर डोला करते है, वे एक दिन न केवल अपने भाग्य के स्वयं विधाता ही थे बल्कि इस देश के भी

वही भाग्य विधाता थे |

जिन्हें आज बेईमान, ठग और जालिम कहा जाता है वे भी एक दिन इंसान कहलाते थे | इस भूमि के स्वामित्व के लिए आज जिनके हृदय में अनुराग के समस्त स्रोत क्षुब्ध हो गए है वही एक दिन इस भूमि के लिए क्या नहीं करते थे |

लुद्रवे का दुर्ग मिट गया है जैसलमेर का दुर्ग जीर्ण हो गया है, यह धरती भी जीर्ण हो जाएगी पर वे कहानियां कभी

जीर्ण नहीं होगी जिन्हें बनाने के लिए कौम के कुशल कारीगरों ने अपने खून का गारा बनाकर लीपा है और वे कहानियां अब भी मुझे व्यंग्य करती हुई कहती है –

एक तुम भी क्षत्रिय हो और एक वे भी क्षत्रिय थे |

चित्रपट चल रहा था दृश्य बदलते जा रहे थे। 
साभार – अचलसिंह जी भाटी नाचना

એક હોશિયાર ચાટ વાળો

Standard

એક ચાટ વાળો હતો. જયારે પણ ચાટ ખાવા જાઓ ત્યારે એમ લાગતું કે એ આપણી જ રાહ જોઈ રહ્યો છે. દરેક વિષય પર એને વાત કરવામાં મજા આવતી. ઘણીવાર એને કીધું કે ભાઈ મોડું થઇ જાય છે જલ્દી ચાટ બનાવી દે પણ એની વાતો ખતમ જ થતી નહિ.
એકવાર અચાનક જ કર્મ અને ભાગ્ય પર વાત શરૂ થઇ.

નસીબ અને પ્રયત્નની વાત સાંભળીને મેં વિચાર્યું કે ચાલો આજે એની ફિલોસોફી જોઈએ. મેં એક સવાલ પૂછ્યો.
મારો સવાલ હતો કે માણસ મહેનતથી આગળ વધે છે કે નસીબ થી?

અને એના જવાબ એ મારા મગજ ના તમામ જાળા સાફ કરી નાખ્યા.

એ કહેવા લાગ્યો કે તમારું કોઈક બેન્કમાં લોકર તો હશે જ? એની ચાવીઓ જ આ સવાલનો જવાબ છે. દરેક લોકરની બે ચાવીઓ હોય છે.
એક ચાવી તમારી પાસે હોય છે અને એક મેનેજર પાસે.

તમારી પાસે જે ચાવી છે એ પરિશ્રમ અને મેનેજર પાસે છે એ નસીબ.

જ્યાં સુધી બન્ને ચાવી નાં લાગે ત્યાં સુધી તાળું ખુલી શકે નહિ.

તમે કર્મયોગી પુરૂષ છો અને મેનેજર ભગવાન.
તમારે તમારી ચાવી પણ લગાવતા રહેવું જોઈએ. ખબર નહિ ઉપર વાળો ક્યારે પોતાની ચાવી લગાવી દે. ક્યાંક એવું ના થાય કે ભગવાન પોતાની ભાગ્યવળી ચાવી લગાવતો હોય અને આપણે પરિશ્રમ વાળી ના લગાવી શકીએ અને તાળું ખોલવાનું રહી જાય.
આ કર્મ અને ભાગ્યનું સુંદર અર્થઘટન છે.

– અજ્ઞાત

​-:||:- वीर पनराजसिंह भाटी -:||:-

Standard

|| रचनाकार:- कवि धार्मिकभा गढवी ||

(छंद:- सोरठा)
भाटी कुळ भडवीर, गौ ब्राह्मणको गावमें

मथता लेवा मिर, पड आडो पनराजसिंह  (१)
ब्राह्मण गणियण बेन, भाटी ग्यो तो भेटवा

धण तुर्को ल्ये धेन, पोचे तब पनराजसिंह  (२)
भाटी लीधो भाग, इक्का संगे आथडी

इंदुवंशी आग, पंडे तम पनराजसिंह  (३)
घमसाणे तम घा, करियल एवो कायरे

कर मस्तक कटका, पाछळथी पनराजसिंह  (४)
बहु मोटे बंगाळ, अभियाने जई आथड्यो

वांको थ्यो नइ वाळ, भुजा उखाडी भाटिया  (५)
पत काजे तुं पथ्थ, पनराज रणमें पुगियो

भाटी ते भारथ्थ, कर्यो कांगणराउत  (६)
भड्यो जाणे भीम, दुर्योधन सह दळ वचे

ढाळे तुर्का ढीम, कटका कांगणराउत  (७)
डग्यो आखर देह, वीरगती को वारिया

मडदा तणोय मेह, कर्यो कांगणराउत  (८)
(छंद:- चंचळा)
कांगणा तणाय सूत देवकंवरीय मात

जादवा कुळे रु चंद्रवंश री असल्ल जात

सैनकंथ तुं वडा अडाभडाय सामराज

रंग भाटिया खडो रणे खुखार पन्नराज  (९)
धर्म काज राख जंग साम दाम दंड भेद

खेल जुद्ध राजपूत्त सेल हाथ नाह खेद

काय आरपार धार हो अपार खार दाज

रंग भाटिया खडो रणे खुखार पन्नराज  (१०)
धेनने उठावता धरार मीर लूंटफाट

घाट छांट छांटके रुधीर खागरी थपाट

गाव गाव ठेर ठेर हौत संग सैन साज

रंग भाटिया खडो रणे खुखार पन्नराज  (११)
मानती बहेन घेर ब्राह्मणी तणा गयेल

गाव काठडी कु पालवालणी रही वसेल

बाजियो बकोरशोर ढोल चार कोर गाज

रंग भाटिया खडो रणे खुखार पन्नराज  (१२)
बंध द्वारको करी रगी जवा न द्ये बहेन

क्षात्र सूत हुं भलो पडे नही जरीय चैन

द्वार तोड भागियो रणे अटंक वीर आज

रंग भाटिया खडो रणे खुखार पन्नराज  (१३)
मार मार ना लगार वार थंभतीय जंग

पाडतो पताकनी डगेमगे रिपुय दंग

अल्ल अल्ल कल्लबल्ल होय मीररो समाज

रंग भाटिया खडो रणे खुखार पन्नराज  (१४)
जीत जंग सामटी फरे घरेय धेन संग

जीवतो छताय आरपार घाव अंग अंग

हर्ष रो हुलास गावरा घरे घरे अवाज

रंग भाटिया खडो रणे खुखार पन्नराज  (१५)
गाव दिश आवतो बहार पट्ट एकलोय

पीठ वार कायरा करेल तुर्क तक्क जोय

शिष कट्ट ग्यो छता जरी न पास जम्मराज

रंग भाटिया खडो रणे खुखार पन्नराज  (१६)
मोतको ना भेटियु लडी रह्यु छता कबंध

आखरे गळीकु फेकता थयुं हतुंय बंध

पूत छात्ररा रणे मरे सदा सदाय छाज

रंग भाटिया खडो रणे खुखार पन्नराज  (१७)
हेमखेम हिंदवी रखी खमाखमा हंमेश

लेखणी करीय वंदतो रखुं न सेज लेश

छंद चंचळा तणोय “धारियो” चडाव ताज

रंग भाटिया खडो रणे खुखार पन्नराज  (१८)
(छंद:- छप्पय)
भाटी रा भडवीर, शिर रणमां तुं सोंपे

भाटी रा भडवीर, तीर के डरे न तोपे

भाटी रा भडवीर, धीर ते रखी न धींगे

भाटी रा भडवीर, मीर ने मार्या जंगे

धन धन्य कहुं धार्मिक हुं, भाटी रा भडवीरने

सह वंदन लाखो वेरतो, हिंद तणा ए हिरने  (१९)
(छंद:- कुंडळियो)
धेनुं काजे धारिया, अरी परे अपंग

लड्यो पण हट्यो नही, जीवन धरियल जंग

जीवन धरियल जंग, अडे गा कोण अडाभड

नोची नाखुं नैण, कटावुं खागे थी धड

नाम न राखु लेश, प्रजानी मांही भैनुं

आवे भाटी खडो, अडी जोवो अब धेनुं  (२०)
-कवि धार्मिकभा गढवी रचित
इतिहास:-
श्री पनराज जी का जीवन परिचय– महारावल विजयराज लांझा (जिनको “उत्तर भड़ किवाड़” की पदवी मिली थी ) के द्वितीय पुत्र राहड़जी (रावल भोजदेव के छोटे भाई), राहड़जी के भूपतजी, भूपतजी के अरड़कजी, अरड़कजी के कांगणजी व कांगणजी के पुत्र के रूप में व माता देवकंवर की कोख से वीर पनराज का जन्म 13वीं सदी के अंतिम चरण में हुआ…

श्री पनराज जी जैसलमेर महारावल घड़सी जी के समकालीन थे तथा वे उनके प्रमुख सलाहकार भी थे, क्षत्रियोचित संस्कारो से अलंकृत पनराज जी बचपन से ही होनहार व विशिष्ट शोर्य व पराक्रम की प्रतिमुर्ति थे, 

श्री पनराजजी ने घड़सीजी के बंगाल अभियान में भाग लेकर गजनी बुखारे के बादशाह के इक्के की मल्लयुद्ध में उसकी भुजा उखाड़कर उसे पराजित कर अपने अद्भुत शोर्य का परिचय दिया, जिससे प्रसन्न होकर बादशाह ने घड़सी जी को “गजनी का जैतवार” का खिताब दिया..
— शूरवीर पनराज का बलिदान — 

एक दिन की बात हैं, काठौड़ी गांव में वीर पनराजजी की धर्मबहिन पालीवाल ब्राह्मण बाला रहती थी, एक दिन पनराजजी अपनी धर्म बहन से मिलने काठौड़ी गांव गए तो उन्होंने देखा कि कई मुसलमान वहां लूटपाट करके उनकी गायों को ले जा रहे थे ,

लोगो की चीख पुकार सुन व अपनी धर्म बहिन को रोते देख उस रणबांकुरे की त्यौरियां चढ़ गई व भृकुटी तन गई, वीर पनराजजी ने अपनी बहिन व समस्त लोगों को वचन दिया कि मैं तुम्हारी पूरी गायें वापस ले आऊंगा..उनकी बहिन ब्राह्मण बाला ने पनराज को युद्ध में जाने से रोकने की बहुत कोशिश की लेकिन यह तो क्षत्रियता की परीक्षा थी जिसमें वीर पनराज जैसा रणबांकुरा कैसे पीछे हट सकता था….

शूरवीर पनराज अपने नवलखे तुरंग पर सवार होकर दुश्मन की दिशा मेँ पवन वेग से बढ़ चले ,घमासान युद्ध छिड़ गया, शूरवीर पनराज की तलवार दुश्मनों के रक्त से प्यास बुझाती हुई उन्हे यमलोक भेज रही थी..

वीर पनराज के हुँकारो से सारा वातावरण गुंजायमान हो रहा था..

पनराज के रणकौशल से शत्रु सेना मे भगदड़ मच गई, तुर्क मौत को नजदीक पाकर गायों को छोड़कर भागने लगे, वीर पनराज सम्पूर्ण गायों को मुक्त करवाकर विजयी चाल से वापस लौट रहा था, वीर की धर्मबहिन ब्राह्मण बाला अपने भाई की जीत की खुशी में फूला नही समा रही थी, लेकिन होनी को कौन टाल सकता है, विधाता को कुछ और ही मंजुर था, एक तुर्क ने छल कपट से काम लेते हुए पीछे से वार कर वीर पनराज का सिर धड़ से अलग कर दिया …

लेकिन यह क्या…वीर पनराज का बिना सिर का धड़ अपने दोनों हाथो से तलवार चलाकर शत्रुओं के लिए प्रलय साबित हो रहा था, 

सिर कट जाने के बाद भी तुर्कों को मौत के घाट उतारता हुआ शूरवीर का सिर बारह कोस तक बहावलपुर (पाक) तक चला गया ,वीर पनराज की तलवार रणचण्डी का रूप धारण कर शत्रुओं के रक्त से अपनी प्यास बुझा रही थी, तुर्को मे त्राहि-त्राहि मच गई और वे अल्लाह-अल्लाह चिल्लाने लगे, तब किसी वृद्ध तुर्क की सलाह पर वीर पनराज के शरीर पर नीला(गुळी) रंग छिड़क दिया गया ,वीर पनराज का शरीर ठंडा पड़कर धरती मां की गोद मे समा गया, 

उसी स्थान (बहावलपुर) पर वीर पनराज का स्मारक बना हुआ है जहां मुस्लिम उनकी ‘मोडिया पीर’ व ‘बंडीया पीर’ के नाम से पूजा करते है…..

प्रणवीर पनराज ने क्षात्र धर्म का पालन करते हुए गौ माता व ब्राह्मणों की रक्षार्थ अपना बलिदान दिया तथा अपने पूर्वज विजयराज लांझा से प्राप्त पदवी ” उत्तर भड़ किवाड़ भाटी ” को गौरवान्वित किया…….

यह एक विडम्बना ही रही या तत्कालीन शासकों की लेखन कार्यों में अरुचि कह सकते है कि शूरवीर पनराज की शौर्य गाथा जहां इतिहास के स्वर्णिम पन्नो में लिखी जानी थी वो स्थानीय चारण-भाट कवियों तक ही सीमित रह गई……

महारावल घड़सी जी को जैसलमेर की राजगद्दी पर बिठाने में पनराज जी की महत्त्वपूर्ण भूमिका रही थी, घड़सी जी ने पनराज जी का सम्मान करते हुए उन्हें सोनार दुर्ग के उतर नें सूली डूंगर पर स्थित भुर्ज प्रदान की….

महारावल घड़सीजी ने पनराज जी को 45 कोस की सीमा मे घोड़ा घुमाने पर उन्हें 45 कोस की जागीर दी जो क्षैत्र अाज राहड़की के नाम से जाना जाता है तथा यहां राहड़ भाटियों के गांव स्थित है..

स्वयं पनराजजी द्वारा निर्मित पनराजसर तालाब, जहां उनका सिर गिरा था उस स्थान पर पीले रंग की मूर्ति स्वतः प्रकट हुई,इसी स्थान पर वर्ष में दो बार भाद्रपद व माघ सुदी दशम को भव्य मेला लगता है तथा हजारों श्रदालु यहां मन्नत मांगने आते है व दादाजी उनकी मुरादे पूरी करते है| 

रज उडी रजथाँण री, ग्रहया नर भुजंग |

दुश्मण रा टुकड़ा किया, रंग राहड़ पन्नड़ रंग||